Phạm Tiến Duật
Bài thơ về tiểu đội xe không kính
HÌNH ẢNH NGƯỜI LÍNH THỜI KÌ KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
(Tố Hữu)
Từ năm 1965 đến năm 1972, Mỹ huy động hơn 730.000 lượt máy bay, đánh phá hơn 150.000 trận, ném xuống đường Trường Sơn gần 4 triệu tấn bom đạn (gấp 20 lần quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống Hiroshima năm 1945)
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
Bếp Hoàng Cầm
Là loại bếp dã chiến có công dụng làm tan loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên cao, mang tên đồng chí Hoàng Cầm (1916-1996), quê ở thị trấn Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, nguyên là Tiểu đội trưởng nuôi quân thuộc Đội điều trị 8 Sư đoàn 308, sáng tạo ra từ chiến dịch Hoà Bình năm 1951.
Anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm
II. Đọc hiểu văn bản:
Hình ảnh nổi bật?
2. Hình ảnh xe không kính:
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
- Câu thơ dài, tự nhiên như văn xuôi, giọng điệu thản nhiên và nghệ thuật điệp từ
- Lí giải vì sao xe không có kính: do bom đạn làm kính vỡ
→ Hiện thực chiến trường ác liệt
2. Hình ảnh người lính lái xe:
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
- Đảo ngữ, điệp từ
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Miêu tả chân thực những ấn tượng và cảm giác của người lính khi trực tiếp tiếp xúc với thế giới bên ngoài: gian khổ nhưng cũng rất thi vị.
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái.
Tư thế hiên ngang, vững vàng, coi thường gian khổ của người lính lái xe.
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
Các biện pháp nghệ thuật?
Ngôn ngữ?
Giọng thơ?
Thể hiện thái độ, tinh thần?
→
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Không có kính, ừ thì có bụi,
Bụi phun tóc trắng như người già
Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.
- Cấu trúc lặp; các phép so sánh; ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên; giọng thơ bình thản pha chút ngang tàng.
- Thái độ bất chấp gian khổ, tinh thần cứng cỏi, lạc quan, yêu đời của người lính trẻ.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
- Chi tiết thơ chân thực, chọn lọc
→ Cuộc sống gian khổ, thiếu thốn
→ Tình đồng chí gắn bó,
thân thương như ruột thịt
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
- Điệp ngữ, nhịp thơ nhịp nhàng, hình ảnh ẩn dụ
-Người lính ra đi, chiến đấu vì hòa bình, độc lập của đất nước
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
- Điệp ngữ, liệt kê tăng tiến nhấn mạnh những khó khăn, thiếu thốn.
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
-Hoán dụ
III Tổng kết:
Ghi nhớ SGK trang 133
Bài tập 1
So sánh hình ảnh người lính ở bài thơ này với người lính trong bài thơ “Đồng chí”
- Giống nhau: Nét đẹp chung của anh bộ đội cụ Hồ: lí tưởng cao đẹp, lòng yêu nước nồng nàn; tinh thần lạc quan, dũng cảm, vượt mọi khó khăn, gian khổ; tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó.
- Khác nhau:
+ "Đồng chí": Những người lính xuất thân từ nông dân mang vẻ đẹp giản dị, chân thành, chất phác.
+ "Bài thơ về tiểu đội xe không kính": Những người chiến sĩ xuất thân từ tầng lớp trí thức mang vẻ đẹp trẻ trung, hóm hỉnh, hồn nhiên, yêu đời.
-> Sự trưởng thành trong nhận thức và tình cảm của người lính từ kháng chiến chống Pháp đến kháng chiến chống Mĩ.
Bài tập số 2
Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ thời chống Mĩ
- Tư thế ung dung, hiên ngang…
- Tinh thần lạc quan, dũng cảm…
- Tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn…
- Ý chí chiến đấu vì miền Nam thân yêu…
-> Những người lính mang vẻ đẹp thời đại HCM.