CẢNH CHỊ EM KIỀU ĐI DU XUÂN
Ngày xuân con én đưa thoi,
Ngày xuân con én đưa thoi,
Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.
Cỏ non xanh tận chân trời,
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.
Thanh minh trong tiết tháng ba,
Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh.
Gần xa nô nức yến anh,
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.
Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm.
Ngổn ngang gò đống kéo lên,
Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay.
Tà tà bóng ngả về tây,
Chị em thơ thẩn dan tay ra về.
Bước dần theo ngọn tiểu khê,
Giờ xem phong cảnh có bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh,
Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.
(Nguyễn Du- Truyện Kiều)
Cảnh ngày xuân

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. VÞ trÝ ®o¹n trÝch:
- Gåm 18 c©u th¬ lôc b¸t. Tõ câu 39 ®Õn câu 56 trong 3254 c©u.
- Thuéc phÇn I – GÆp gì vµ ®Ýnh ­íc.
2. Bè côc:
- 4 c©u ®Çu: Khung cảnh thiªn nhiªn ngµy xu©n.
- 8 c©u tiÕp: Khung cảnh lễ hội trong tiết thanh minh
- 6 c©u cuèi: C¶nh chị em Kiều du xu©n trë vÒ.
tr×nh tù thêi gian.

3. Phư­¬ng thøc biÓu ®¹t chÝnh:

Miªu t¶, tự sự, biểu cảm
Những chi tiết nào gợi lên đặc điểm riêng của mùa xuân?

(chú ý những đường nét, hình ảnh, màu sắc, khí trời và cảnh vật.)
Ngày xuân con én đưa thoi,

Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.

Cỏ non xanh tận chân trời,

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.
Ngày xuân con én đưa thoi

Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi

Cỏ non xanh tận chân trời

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
*Khung cảnh thiên nhiên mùa xuân:

Ngày xuân con én đưa thoi
Thiều quang chin chục đã ngoài sáu mươi
- Thời gian _: Ngày xuân  tháng ba _ tháng cuối của mùa xuân .
_-“Con én đưa thoi” _ gợi hình, NT ẩn dụ, so sánh
- Hai câu đầu vừa tả thời gian vừa gợi không gian. Ngày xuân thấm thoát trôi mau, tiết trời đã bước sang tháng ba- tháng cuối cùng của mùa xuân. Trong tháng cuối của mùa xuân, những cánh chim én vẫn rộn rang bay liệng như thoi đưa giữa bầu trời trong sáng,
II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
*Khung cảnh thiên nhiên mùa xuân:

_“ Cỏ non xanh tận chân trời _
_Cành lê trắng điểm một vài bông hoa” _
- Bức hoạ tuyệt đẹp của mùa xuân được ND điểm xuyến bằng những hình ảnh “ cỏ non xanh, cành lê, bông hoa”. Thảm cỏ non trải rộng tận chân trời là gam màu nền cho bức tranh xuân, trên nền màu xanh non ấy điểm xuyết một vài bông hoa lê trắng . Màu sắc có sự hài hoà tới mức tuyệt diệu. Chữ “ điểm” làm cho cảnh trở nên sinh dộng, nên thơ , đẹp đẽ , có hồn chứ không tĩnh lặng.
 Tất cả gợi lên vẻ đẹp riêng của mùa xuân: mới mẻ , tinh khôi , giàu sức sống, khoáng đạt, trong trẻo, nhẹ nhàng thanh khiết.

Phân tích, so sánh cảnh mùa xuân trong câu thơ cổ Trung Quốc:
“ Phương thảo liên thiên bích
Lê chi sổ điểm hoa.”
_( Dịch: Cỏ thơm liền với trời xanh_
_ Trên cành lê có mấy bông hoa.)_
với cảnh mùa xuân trong hai câu thơ:
“Cỏ non xanh tận chân trời,
Cành lê trắng điểm một vài bông hoa.”
để thấy được sự tiếp thu và sáng tạo của Nguyễn Du.
 Trong hai câu thơ cổ chỉ nói đến hoa lê mà không hề tả màu sắc. Nguyễn Du thêm vào đó một từ “_trắng_” . Từ “_trắng_” khiến cho động từ “_điểm_” có thần hơn. Chính nhờ sự xuất hiện của sắc trắng mà sắc “ _xanh_” của “ _cỏ non_” ở câu thơ trước được tô đậm thêm hơn, xanh tươi hơn. Sắc _“xanh”_ và sắc _“ trắng_” cùng tôn lên nhau. Cảnh sắc mùa xuân vì thế trở nên sinh động, sắc nét, đặc biệt là rất gợi cảm.
2. Khung cảnh lễ hội trong tiết thanh minh

Thanh minh trong tiết tháng ba,

Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh.

Gần xa nô nức yến anh,

Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.

Dập dìu tài tử giai nhân,

Ngựa xe như nước áo quần như nêm,

Ngổn ngang gò đống kéo lên,

Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay.
Lễ hội chùa Hương
Lễ tảo mộ II. TÌM HIỂU VĂN BẢN
* Cảnh lễ hội du xuân
- Lễ tảo mộ: thăm viếng , sửa sang lại phần mộ cho người thân
- Hội đạp thanh: Đi chơi xuân ở chốn đồng quê , bày ra nhiều trò vui chơi đến nỗi cỏ xanh bị giẫm nát
Thanh minh trong tiết tháng ba,

Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh.

Gần xa nô nức yến anh ,

Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân.

Dập dìu tài tử giai nhân,

Ngựa xe như nước / áo quần như nêm.

Ngổn ngang gò đống kéo lên,

Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay.
- C¸c tõ H¸n ViÖt: Thanh minh, t¶o mé, đ¹p thanh, giai nh©n

- C¸c tõ ghÐp, tõ l¸y:

+ Danh tõ: YÕn anh,chÞ em, tài tử , giai nh©n gợi tả sự đ«ng vui, nhiều người cung đến dự hội .

+ Đéng tõ: S¾m söa, dập dìu  gợi tả sự rén rµng, n¸o nhiÖt của ngày hội.

+ TÝnh tõ: gÇn xa, n« nøc  T©m tr¹ng vui t­ư¬i, phÊn khëi của người đi dự hội.
*_Biện pháp ẩn dụ_:

+ yến anh => chim én từng đàn báo tin xuân Nam thanh nữ tú + nô nức => nam nữ nô nức đi trẩy hội

- _Biện pháp so sánh_:Ngựa xe như nước, áo quần như nêm.

 Cách nói ẩn dụ, gợi lên hình ảnh từng đoàn người nhộn nhịp đi chơi xuân như chim én chim oanh ríu rít, đông vui trò chuyện. Trong lễ hội mùa xuân ấy, thì tấp nập nhộn nhịp nhất là nam thanh nữ tú “ tài tử, giai nhân”.Dòng người đi trẩy hội đông đúc, tấp nập, gợi lên cảnh mùa xuân tưng bừng

=> _Khắc hoạ truyền thống lễ hội văn hoá xa xưa trong tiết thanh minh: đông vui, nhộn nhịp, náo nức và cũng rất thiêng liêng để tưởng nhớ người đã khuất._
Tà tà bóng ngả về tây

Chị em thơ thẩn dan tay ra về

Bước dần theo ngọn tiểu khê

Giờ xem phong cảnh có bề thanh thanh

Nao nao dòng nước uốn quanh

Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

Thảo luận nhóm: 3 phút
Nhóm 1: Nguyễn Du dùng hình ảnh nào để tả phong cảnh? Cảnh vật không khí ở 6 câu này có gì khác với 4 câu đầu? Vì sao?

Nhóm 2: Tìm từ láy trong đoạn thơ, có phải từ láy chỉ có tác dụng miêu tả cảnh vật hay còn bộc lộ tâm trạng con người.

Nhóm 3: Cảm nhận của em về khung cảnh thiên nhiên và tâm trạng của con người.
3. Cảnh hai chị em Thuý Kiều du xuân trở về

Tà tà bóng ngả về tây

Chị em thơ thẩn dan tay ra về

Bước dần theo ngọn tiểu khê

Giờ xem phong cảnh có bề thanh thanh

Nao nao dòng nước uốn quanh

Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

Không khí nhộn nhịp nhạt dần theo thời gian, không gian không còn đông vui tấp nập.
Tà tà bóng ngả về tây

Chị em thơ thẩn dan tay ra về

Bước dần theo ngọn tiểu khê

Giờ xem phong cảnh có bề thanh thanh

Nao nao dòng nước uốn quanh

Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

Tả sắc thái cảnh vật, bộc lộ tâm trạng buồn bâng khuâng, nối tiếc.
_Cảnh lễ hội tan được gợi tả qua những _

_chi tiết thời gian và không gian điển hình nào?_

*_Thời gian_: Chiều tối

-> Cảnh chiều tan hội : không khí nhộn nhịp , rộn ràng của lễ hội không còn nữa , tất cả lắng xuống , nhạt dần và trời đã “ ngả về tây”.
_3. Cảnh chị em Kiều du xuân trở về_

* _Không gian:_

+ Dòng nước – nao nao

+ Dịp cầu – nho nhỏ

+ Phong cảnh - thanh thanh

+ Chị em – thơ thẩn
-> Bộc lộ tâm trạng con người. Cảm giác bâng khuâng về một ngày vui đang còn mà như linh cảm điều gì sắp xảy ra.

T¶ c¶nh ngô t×nh
Tà tà bóng ngả về tây

Chị em thơ thẩn dan tay ra về

Bước dần theo ngọn tiểu khê

Giờ xem phong cảnh có bề thanh thanh

Nao nao dòng nước uốn quanh

Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

Khung cảnh nhuốm màu tâm trạng của con người, tâm trạng buồn đến nao lòng, linh cảm về những điều không tốt đẹp sắp xảy ra.
Khung c¶nh thiªn nhiªn

s¸ng xu©n _(4 c©u ®Çu)_

_Cảnh du xuân_

_( 8 câu giữa)_

C¶nh chiÒu xu©n

_(6 c©u cuèi)_
Néi dung

C¶nh:

- BÇu trêi cao réng trong s¸ng.

- Chim Ðn rén rµng chao liÖng.

Cảnh:

- Lễ tảo mộ, hội đạp thanh
C¶nh:

- MÆt trêi ng¶ bãng.

- Dßng nước uèn quanh.

- B­ước ch©n người th¬ thÈn.
S¾c:

- Xanh non cña th¶m cá.

- Tr¾ng cña hoa lª.

Hoạt động:

- Đông vui, nhộn nhịp, náo nức.

Ho¹t ®éng:

- NhÑ nhµng, chËm rãi.
NghÖ thuËt

- Tõ chän läc: “§iÓm”

* H×nh ¶nh Èn dô “con Ðn ®­ưa thoi”.
T¶ ®iÓm xuyÕt
- Từ ghép, từ láy linh hoạt.

- Biện pháp so sánh

* C¸c tõ l¸y: “nao nao”, “tµ tµ”, “th¬ thÈn” võa gîi võa t¶: C¶nh s¾c chiÒu xu©n vµ t©m tr¹ng b©ng khu©ng xao xuyÕn.

T¶ c¶nh ngô t×nh
Cảnh sắc thiên nhiên được đại thi hào Nguyễn Du khắc họa bằng ngôn từ chọn lọc, giàu chất tạo hình nghệ thuật tả cảnh điểm xuyết chấm phá...Đặc biệt là nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc.

Đào Duy Anh- Từ điển Truyện Kiều
IV. Bài tập

Bài 1: Trong bài thơ:'' Mùa xuân Chín'' của Hàn Mạc Tử có câu viết tả về mùa xuân: ''Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời''.

A, Chép lại câu thơ của Nguyễn Du tả cảnh ngày xuân có ý tương tự

B, Nét đặc sắc trong câu thơ của Nguyễn Du

Trả lời

A, Cỏ non xanh tận chân trời

Cành lê trắng điểm một vài bông hoa

B, - Màu sắc : cảnh rộng lớn khoáng đạt ứng với sự trong trẻo cảnh vật tinh khôi của mùa xuân

- Sức sống: căng tràn mở bung ra ứng đúng với màu sắc của cảnh vật mùa xuân
IV. Bài tập

Bài 2: Tà tà bóng ngả về tây

Chị em thơ thẩn dan tay ra về

Bước dần theo ngọn tiểu khê

Giờ xem phong cảnh có bề thanh thanh

Nao nao dòng nước uốn quanh

Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.

A, Sáu câu thơ trên nằm ở phần nào tác phẩm truyện Kiều

B, Từ láy ''nao nao'' để chỉ tâm trạng của con người vậy mà Nguyễn Du lại viết:'' Nao nao dòng nước uốn quanh'' cách dùng này mang ý nghĩa gì?

C, Viết đoạn văn nêu cảm nhận của em về thiên nhiên và tâm trạng của con người trong đoạn trích.
IV. Bài tập

Câu 2:

A, Nằm ở phần I: Gặp gỡ và đính ước

B, Từ ''nao nao'' là cảm giác buồn đến nao lòng không biết làm thế nào để thoát ra được.

*Dùng bút pháp tả cảnh ngụ tình: cảnh vật nhuốm màu tâm trạng buồn hụt hẫng của chị em Thúy Kiều du xuân trở về.
Kính chúc sức khỏe và cảm ơn thầy cô cùng các em học sinh