BÀI 5. SỰ PHÁT SINH PHÁT TRIỂN

SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT
Video: Nguồn gốc bí ẩn của sự sống trên Trái Đất
Hình 5.1. Các giai đoạn tiến hoá của thế giới sống. _Nguồn: https://vietjack.com_
Đường đơn

H2O

CH4

C2N2

H2

NH3

CO2

Khí quyển

nguyên thủy

Axit béo

Axit amin

Nucleotit

Hiđrocacbon
I. TIẾN HÓA HÓA HỌC

Chất hữu cơ

đơn giản

1. Quá trình hình thành các chất hữu cơ đơn giản(monome) từ các chất vô cơ

Nguồn năng lượng tự nhiên

(sấm sét, núi lửa...)

ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU THỜI TIẾT CỦA TRÁI ĐẤT LÚC NGUYÊN THỦY NHƯ THẾ NÀO?

ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU THỜI TIẾT CỦA TRÁI ĐẤT LÚC NGUYÊN THỦY RẤT NÓNG DO BỨC XẠ NHIỆT TỪ MẶT TRỜI, ĐỘNG ĐẤT NÚI LỬA XẢY RA LIÊN TỤC, SẤM CHỚP VAN RỀN
Đường đơn

H2O

CH4

C2N2

H2

NH3

CO2

Khí quyển

nguyên thủy

Axit béo

Axit amin

Nucleotit

Hiđrocacbon
TIẾN HÓA HÓA HỌC

Chất hữu cơ

đơn giản

1. Quá trình hình thành các chất hữu cơ đơn giản (đơn phân) từ các chất vô cơ

Nguồn năng lượng tự nhiên

(sấm sét, núi lửa...)

1. Thành phần của khí quyển nguyên thủy gồm có những gì?

1. Thành phần của khí quyển nguyên thủy gồm có: hơi nước, khí CH4, NH3 ... nhưng không có khí O2

2. Chất hữu cơ đơn giản được được tổng hợp từ đâu dưới tác dụng của yếu tố nào?

2. Chất hữu cơ đơn giản được được tổng hợp từ Khí quyển nguyên thủy dưới tác dụng của nguồn năng lượng tự nhiên theo phương thức hóa học

3. Thành phần của chất hữu cơ đơn giản gồm có những gì?

3. Thành phần của chất hữu cơ đơn giản gồm có hidrocacbon, đường đơn, axit béo và đặc biệt là có axit amin và nucleotit
NHIỆT ĐỘ KHÍ QUYỂN GIẢM DẦN, NÚI LỬA, SẤM SÉT VÀ BỨC XẠ NHIỆT CŨNG GIẢM HƠN TRƯỚC  LÚC NÀY ĐÃ XẢY RA QUÁ TRÌNH.........?......

QUÁ TRÌNH TRÙNG PHÂN TẠO NÊN CÁC ĐẠI PHÂN TỬ HỮU CƠ
TIẾN HÓA HÓA HỌC

2. Quá trình trùng phân tạo nên các đại phân tử hữu cơ (polime)

Đường đơn

Axit béo

Axit amin

Nucleotit

Chất hữu cơ

đơn giản

Đại phân tử hữu cơ

Đường đa

Protêin

Axit nucleic

ARN ADN

Trùng phân

(150-200oC,

Sấm sét)

Các đại phân tử hữu cơ được hình thành từ đâu? Thông qua quá trình gì?

Các đại phân tử hữu cơ được hình thành từ chất hữu cơ đơn giản thông qua quá trình trùng phân dưới tác dụng của nhiệt độ và tia sấm sét
Sự xuất hiện cơ chế tự nhân đôi trong

tiến hóa hóa học

Pr

Ion Kim loại

Enzim

ARN

ADN

Thông qua sơ đồ em hãy cho biết phân tử ADN được hình từ phân tử nào? Yếu tố nào làm xúc tác?

Hãy nêu những yêu điểm của ADN so với ARN?

ADN được hình thành từ ARN do enzim làm chất xúc tác

ADN có khả năng nhân đôi và phiên mã chính xác hơn ARN
MỘT SỐ THÍ NGHIỆM CỦA CÁC NHÀ KHOA HỌC CHỨNG MINH CÁC GIAI ĐOẠN CỤ THỂ CỦA TIẾN HÓA HÓA HỌC
THÍ NGHIỆM CỦA MILƠ VÀ URÂY
Nước

lạnh

Điện

cực

Bình

ngưng kết

Hơi nước

Các chất hữu cơ đơn giản trong đó có axít amin

Thí nghiệm chứng minh sự hình thành các chất hữu cơ đơn giản từ các chất vô cơ
THÍ NGHIỆM CỦA FOX VÀ CỘNG SỰ (1950)

aa

aa

aa

aa

aa

aa

aa

aa

aa

aa

Protein nhiệt

aa

150- 1800C

THÍ NGHIỆM CHỨNG MINH CÁC CHẤT HỮU CƠ ĐƠN GIẢN TRÙNG PHÂN TRONG ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN ĐỂ TẠO RA CÁC ĐẠI PHÂN TỬ HỮU CƠ
H1? Trong điều kiện trái đất hiện nay các hợp chất hữu cơ có thể được hình thành từ các hợp chất vô cơ nữa hay không? Tại sao?

Trong điều kiện trái đất hiện nay các hợp chất hữu cơ không thể hình thành từ các hợp chất vô cơ vì: - Điều kiện trái đất hiện nay rất ổn định, nhiệt độ thấp, núi lửa chỉ hoạt động ở vài nơi.

- Trái đất ngày nay xuất hiện rất nhiều vi sinh vật phân giải và có nhiều khí oxi nếu các chất hữu cơ được hình thành thì cũng bị vi sinh vật phân giải hoặc bị ôxi hóa thành các chất vô cơ.

Trả lời
H2? Nếu trong thành phần của khí quyển nguyên thủy có nhiều khí O2, thì điều gì xảy ra?

O2 là chất oxi hóa gây phản ứng đốt cháy các chất hữu cơ trong môi trường có nhiệt độ cao.

Vì vậy nếu trong khí quyển nguyên thủy có nhiều O2 thì các chất hữu cơ sẽ bị đốt cháy tạo thành các chất vô cơ.

Trả lời
TIẾN HÓA HÓA HỌC KẾT THÚC, LÚC NÀY Ở TRÁI ĐẤT MƯA RẤT NHIỀU, NHIỆT ĐỘ TRÁI ĐẤT THẤP, CÁC ĐẠI PHÂN TỬ HỮU CƠ THEO MƯA RƠI XUỐNG ĐẠI DƯƠNG VÀ BẮT ĐẦU XẢY RA QUÁ TRÌNH.....?......

TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC
TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC

Pr

ARN

Màng photpholipit

L

Ion

ARN

L

L

L

L

L

L

L

L

Pr + ARN

L

L

L

L

L

L

L

L

ARN+ Pr

L

L

L

L

L

L

L

L

Pr

Pr

ARN

ADN+Pr

Enzim

CLTN

TtTTHÔNG TIN TỪ SLIDE NÀY MÔ TẢ QUÁ TRÌNH GÌ?

TtTSỰ HÌNH THÀNH GIỌT COAXECVA

TtGIỌT COAXECVA CÓ KHẢ NĂNG TRAO ĐỔI CHẤT, SINH TRƯỞNG VÀ SINH SẢN THEO KIỂU PHÂN ĐÔI

TtTHÃY DỰ ĐOÁN XEM GIỌT COAXECVA MANG NHỮNG ĐẶC ĐIỂM GÌ CỦA SỰ SỐNG?
TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC

Chọn lọc tự nhiên

Tế bào sơ khai

Tế bào sống đầu tiên

Chọn lọc tự nhiên

Pr + ADN

L

L

L

L

L

L

L

L

Giọt coaxecva

Dựa vào sơ đồ hãy trình bày diễn biến của tiến hóa tiền sinh học?

Các đại phân tử hữu cơ

CLTN

TÁC NHÂN NÀO ĐÃ LÀM XẢY RA TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC?

CHỌN LỌC TỰ NHIÊN LÀ NHÂN TỐ LÀM XẢY RA TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC
Các nhà khoa học hiện nay cũng đã thí nghiệm chứng minh tiến hóa tiền sinh học bằng cách cho lipít cùng một số chất hữu cơ vào trong nước kết quả là tạo ra được giọt lipôxôm có bản chất tương tự giọt coaxecva

TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC ĐƯỢC CHỨNG MINH BẰNG THỰC NGHIỆM NHƯ THẾ NÀO?
CH4 C2N2 CO

NH3 Hơi nước

H2

Kết quả của quá trình tiến hóa tiền sinh học

Tế bào sống nguyên thủy

Màng sinh chất

Enzim

Tự nhân đôi

CLTN

Côaxecva

Pr

AN

Pr

AN

Pr

CLTN

CLTN

CLTN
CÂU HỎI GỢI Ý ĐỂ HOÀN THÀNH

SƠ ĐỒ VỀ SỰ PHÁT SINH SỰ SỐNG TRÊN TRÁI ĐẤT
1, 2, 3: lần lượt là tên các giai đoạn của sự phát sinh sự sống.

4: là kết quả của quá trình tiến hóa hóa học.

5: là những khí có trong khí quyển nguyên thủy.

6: là kết quả của trình tiến hóa tiền sinh học.

7, 8: là những cấu trúc được tạo ra trong thực nghiệm có biểu hiện những đặc tính sơ khai của sự sống.

9: là cấu trúc được hình thành trong môi trường nước cách đây khoảng 3,5 tỉ năm.

10: Khoảng thời gian xuất hiện loài người.
SỰ PHÁT SINH SỰ SỐNG

TRÊN TRÁI ĐẤT

(1)

(2)

(3)

Khí quyển

nguyên thủy

Protein

Axit nucleic,...

(4)
Axit amin

Nucleotit,...

Chất hữu cơ

đơn giản

(5)
Năng lượng

(sấm chớp,

tia tử ngoại...)

Giả thuyết

Giọt nhỏ li ti

Các đại phân tử hữu cơ ADN, ARN, lipit... Ở trong môi trường nước sẽ được lipit bao bọc

CLTN

(6)

- Có khả năng duy trì cấu trúc ổn định.

- TĐC và NL với môi trường.

- Có khả năng phân chia.

Thực nghiệm

Cho hỗn hợp các đại phân tử (protein, ADN, ARN, lipit vào nước)

(7)

Có biểu hiện những đặc tính sơ khai của sự sống

Từ hỗn hợp dung dịch các đại phân tử (hạt keo)

(8)

Tế bào sơ khai
(9)
(cách đây 3,5 tỉ năm)

SV

nhân sơ

SV nhân thực đơn bào

SV nhân thực đa bào

(trong đại dương, cách đây 542 triệu năm)

Phân hóa:

Thực vật

Động vật

Tảo

Nấm

Cây có mạch và ĐV lên cạn

(cách đây 444 triệu năm)

Phát sinh nhiều ngành mới

Lưỡng cư

Côn trùng

Bò sát

Dương xỉ

TV hạt trần

Phát sinh lớp thú, xuất hiện TV có hoa

(cách đây 145 triệu năm)

Phát sinh Linh trưởng

(cách đây 65 triệu năm)

Xuất hiện loài người
(10)
1. NGUỒN GỐC SỰ SỐNG
SỰ PHÁT SINH SỰ SỐNG

TRÊN TRÁI ĐẤT

TIẾN HÓA HÓA HỌC

TIẾN HÓA TIỀN SINH HỌC

TIẾN HÓA SINH HỌC

Khí quyển

nguyên thủy

Protein

Axit nucleic,...

Các đại phân tử hữu cơ

Axit amin

Nucleotit,...

Chất hữu cơ

đơn giản

CH4, NH3, CO, C2N2, hơi nước... (chưa có O2)

Năng lượng

(sấm chớp,

tia tử ngoại...)

Giả thuyết

Giọt nhỏ li ti

Các đại phân tử hữu cơ ADN, ARN, lipit... Ở trong môi trường nước sẽ được lipit bao bọc

CLTN

Tế bào sơ khai

- Có khả năng duy trì cấu trúc ổn định.

- TĐC và NL với môi trường.

- Có khả năng phân chia.

Thực nghiệm

Cho hỗn hợp các đại phân tử (protein, ADN, ARN, lipit vào nước)

Giọt Lipoxom

Có biểu hiện những đặc tính sơ khai của sự sống

Từ hỗn hợp dung dịch các đại phân tử (hạt keo)

Giọt Coaxecva

Tế bào sơ khai

TB nhân sơ

(cách đây 3,5 tỉ năm)

SV

nhân sơ

SV nhân thực đơn bào

SV nhân thực đa bào

(trong đại dương, cách đây 542 triệu năm)

Phân hóa:

Thực vật

Động vật

Tảo

Nấm

Cây có mạch và ĐV lên cạn

(cách đây 444 triệu năm)

Phát sinh nhiều ngành mới

Lưỡng cư

Côn trùng

Bò sát

Dương xỉ

TV hạt trần

Phát sinh lớp thú, xuất hiện TV có hoa

(cách đây 145 triệu năm)

Phát sinh Linh trưởng

(cách đây 65 triệu năm)

Xuất hiện loài người

(cách đây 1,8 triệu năm)

1. NGUỒN GỐC SỰ SỐNG
Video: Bí ẩn nguồn gốc và sự hình thành của loài người
HS thảo luận theo nhóm và trả lời các câu hỏi sau:
- Dáng đứng thẳng đem lại lợi ích chọn lọc như thế nào đối với loài người?

- Kể tên các loại linh trưởng – họ hàng của loài người còn tồn tại ngày nay.

- Cho biết xu hướng tiến hóa của loài người.

- Phân biệt tiến hóa sinh học với tiến hóa văn hóa.
* Một số loài của chi _Homo_:

→ _Homo habilis_ (người khéo léo).

→ _Homo erectus _(người đứng thẳng)

→ _Homo sapiens _(người hiện đại).

Nhiều bằng chứng cho rằng loài người phát sinh ở châu Phi rồi dần phát tán sang các châu lục khác.

* Xu hướng tiến hóa của loài người:

- Kích thước não bộ tăng dần (từ 450 cm3 ở vượn người tăng lên 1350 cm3 ở người hiện đại) làm tăng khả năng tư duy, ngôn ngữ và tiếng nói;

- Xương hàm ngắn dần cùng với biến đổi về răng, thích nghi với việc ăn tạp;

- Đi thẳng bằng 2 chân cùng với sự tiêu giảm bộ lông trên bề mặt cơ thể;

- Giảm dần sự khác biệt về kích thước giữa 2 giới đực và cái (loài gôrila con đực gấp 2 lần con cái; tinh tinh gấp 1,3 lần; người còn 1,2 lần);

- Xuất hiện cấu trúc gia đình làm tăng khả năng chăm sóc và dạy dỗ con cái.

2. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI NGƯỜI
LUYỆN TẬP

Link bài tập trắc nghiệm trên Quizizz:
VẬN DỤNG

HS trả lời các câu hỏi sau vào vở và đưa lên link:
- Mỗi nhóm làm một video về sự phát sinh loài người, thời gian video 7-10 phút.

- Thời gian thực hiện: 7 ngày.