(Tiết 1)

Viễn Phương

Tiết 117 Nội dung chính
I.Tìm hiểu chung
1.Tác giả
2.Tác phẩm
-Hoàn cảnh sáng tác
-Xuất xứ
II.Đọc hiểu văn bản
1.Thể thơ, PTBĐ, bố cục, giọng thơ
2.Khổ 1
3.Khổ 2
III. Tổng kết

1.Nội dung

2.Nghệ thuật
Hình ảnh lăng Bác
Nghe bài hát" Viếng lăng Bác" của nhạc và lời Hoàng Hiệp – Viễn Phương, ca sĩ Thanh Thúy, nêu cảm nhận của em sau khi nghe bài hát.
_Dựa vào hiểu biết của em và SGK, trình bày những hiểu biết của em về nhà thơ Viễn Phương._ I.Tìm hiểu chung
1.Tác giả
*Viễn Phư­ơng ( 1928- 2005) tên khai sinh là Phan Thanh Viễn. *Quê quán: An Giang *Phong cách sáng tác: Thơ ông thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm và chất thơ mộng.
I.Tìm hiểu chung
2.Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng tác
-Được viết năm 1976 khi lăng Bác mới khánh thành
-Tác giả cùng đồng bào miền Nam lần đầu tiên ra thăm lăng Bác
Xuất xứ: In trong tập “Như mây mùa xuân” -1978
II.Đọc hiểu văn bản Đọc bài thơ, thảo luận nhóm bàn trong thời gian 5 phút, trả lời những câu hỏi sau đây:
_(?) Bài thơ được viết theo thể thơ nào?_
_(?) Hãy xác định ph­ương thức biểu đạt chính của bài thơ ?_
_(?) Chỉ ra cách gieo vần và nhịp của bài thơ, từ đó nêu nhận xét của em về giọng điệu của bài thơ. _
_(?) Hãy nêu bố cục của bài thơ._
_(?)Em có nhận xét gì về bố cục của bài thơ ?_
II.Đọc hiểu văn bản 1.Thể thơ, PTBĐ, bố cục, giọng thơ
-Thể thơ: tự do
-PTBĐ chính:biểu cảm
-Bố cục: 3 phần theo mạch cảm xúc của tác giả
Bố cục: 3 phần
Phần 1: Hai khổ thơ đầu
Cảm xúc của nhà thơ trước khi vào lăng
Phần 2:Khổ thơ thứ 3 Cảm xúc của nhà thơ khi vào lăng
Phần 3: Khổ thơ cuối
Cảm xúc của nhà thơ khi chuẩn bị rời lăng
Bố cục bài thơ đơn giản, tự nhiên, hợp lí. Bài thơ nh­ư một câu chuyện giản dị, như­ văn xuôi, nh­ư lời nói thường ngày, bình dị mà chan chứa tình cảm
-Cách gieo vần: Không cố định

-Cách ngắt nhịp:Nhịp chậm thể hiện trang nghiêm, thành kính. Riêng khổ thơ cuối nhịp thơ nhanh hơn thể hiện ước muốn tha thiết và nỗi lòng lưu luyến của tác giả

Giọng thơ: Trang nghiêm, vừa sâu lắng vừa tha thiết, đau xót thể hiện tâm trạng của tác giả
“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác

Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát

Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam

Bão táp mưa sa vẫn thẳng hàng.”
(?).Chỉ ra và nhận xét cách xưng hô của tác giả

-Xưng hô “Con” – “Bác”

 Gần gũi, thân thương, kính trọng (?).So sánh từ “Viếng” và từ “thăm”, từ đó liên hệ đến bài thơ.
Nghĩa

Tính biểu cảm
Viếng

Động từ bày tỏ lòng thương tiếc đối với người đã mất

Buồn đau, thương tiếc
Thăm

Động từ, hỏi han người khác, biết tình hình

Thể hiện sự quan tâm, tình cảm thân thiết
- Liên hệ:

+ Viếng: trang trọng, khẳng định sự thật Bác đã mất.

+ Thăm: đến gặp gỡ, trò chuyện, hỏi han để biết được tình hình, tỏ sự quan tâm

 nói giảm, gợi sự gần gũi, thân mật

 Bác chưa ra đi, Bác vẫn sống trong trái tim mọi người: Con về thăm Cha, thăm nhà Bác ở, thăm nơi Bác nằm.

II. Đọc hiểu văn bản
1.Khổ 1:

-Câu thơ thứ 1: _“Con ở miền Nam ra thăm lăng Bác”_

+Câu thơ như­ một lời thông báo thể hiện tâm trạng vô cùng xúc động của một người con từ miền Nam đ­ược ra viếng Bác

+ Cách xưng hô: con: gần gũi, thân thương, kính trọng.

 Gần gũi, kính trọng, ruột thịt dễ bộc lộ cảm xúc, chân thành, sâu sắc

+ Viếng: trang trọng, khẳng định sự thật Bác đã mất.

+ Thăm: đến gặp gỡ, trò chuyện, hỏi han để biết được tình hình, tỏ sự quan tâm

 nói giảm, gợi sự gần gũi, thân mật

 Bác chưa ra đi, Bác vẫn sống trong trái tim mọi người: Con về thăm Cha, thăm nhà Bác ở, thăm nơi Bác nằm.

(?) Đến thăm lăng Bác hình ảnh gây ấn tượng với tác giả là hình ảnh nào ?Quanh lăng Bác có nhiều loại cây đẹp hãy lí giải tại sao tác giả lại ấn tượng với hình ảnh đó?
(?) Đến thăm lăng Bác hình ảnh gây ấn tượng với tác giả là hình ảnh nào ?Quanh lăng Bác có nhiều loại cây đẹp hãy lí giải tại sao tác giả lại ấn tượng với hình ảnh đó?
-Hình ảnh gây ấn tượng với tác giả: Hàng tre bát ngát, xanh xanh, bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
-Lý giải:
*Hình ảnh cây tre hết sức thân thuộc của làng quê Việt Nam, đất nước Việt Nam, trở thành biểu tượng của dân tộc Việt Nam: ý chí, nghị lực, sự sống... *“Bão táp mưa sa” chỉ những khó khăn gian khổ nhưng vinh quang và cay đắng mà nhân dân ta vượt qua. *Đứng thẳng hàng  tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam. Màu xanh của tre là màu xanh của sự sống Việt Nam, của hi vọng, hạnh phúc và hòa bình
II.Đọc hiểu văn bản
1.Khổ 1
-Câu thứ 1
-Câu thứ 2, 3, 4
+Hàng tre: Bát ngát, xanh xanh, bão táp mưa sa đứng thẳng hàng
+ Hàng tre vừa tả thực, vừa ẩn dụ là biểu tượng cho sức sống bền bỉ, kiên cư­ờng của dân tộc Việt Nam
 Khổ thơ đầu chan chứa tình cảm, qua cách xưng hô, cách tả hàng tre, thể hiện sự xúc động, niềm tự hào về Bác, về dân tộc và đất nước Việt Nam.

(?) Chỉ ra và nêu tác dụng của các biện pháp nghệ thuật nào được tác giả sử dụng ở khổ thơ thứ nhất?
-Nói giảm nói tránh “thăm” thay “viếng”
-Từ láy: xanh xanh, bát ngát
-Câu cảm: :Ôi!”
-Nhân hóa: “đứng thẳng hàng”
-Ẩn dụ: hàng tre
-Thành ngữ: “Bão táp mưa sa”
 Làm nổi bật cảnh vật quanh lăng Bác cũng như sự xúc động của nhà thơ.
_“Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng _

_Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ_

_Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ_

_Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân...”_
(?1)Em hãy chỉ ra và nhận xét cách ngắt nhịp của khổ thơ trên?
-Cách ngắt nhịp: 2/2/4, 3/1/5
 Cách ngắt nhịp đều đều, chậm rãi thể hiện sự tha thiết, trang nghiêm.
(?) Ghi lại những hình ảnh được nhắc đến trong khổ thơ trên. Những hình ảnh đó có đặc điểm gì?
Hình ảnh

Đặc điểm
Mặt trời

Đi qua trên lăng
Mặt trời trong lăng

Rất đỏ
Dòng người

Đi trong thương nhớ
Tràng hoa

Dâng bảy mươi chín mùa xuân
 Có những hình ảnh có thực cũng có những hình ảnh mang tính biểu tượng

(?3).Em hãy kể tên và phân tích những biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng trong khổ thơ trên. Cho biết tác dụng của những biện pháp nghệ thuật này.
1.Ẩn dụ
-Cặp hình ảnh sóng đôi
+ Mặt trời 1: hình ảnh tả thực là một vật thể tự nhiên đem lại ánh sáng cho mọi vật. Nhân hóa “đi”  hình ảnh sinh động
+ Mặt trời trong lăng: Là một ẩn dụ, ví ngầm Bác như­ mặt trời “rất đỏ” nằm trong lăng luôn luôn tỏa sáng, vĩnh hằng
 Có giá trị gợi cảm: ý nói Bác như ánh mặt trời soi đường chỉ lối cho cách mạng Việt Nam, xóa bỏ cuộc sống nô lệ tăm tối, đem hạnh phúc no ấm cho nhân dân, độc lập tự do cho Tổ Quốc.
 Hình ảnh sáng tạo độc đáo mới mẻ của nhà thơ.
+Tràng hoa: sự thành kính, nhớ thương của nhân dân đối với Bác
(?3).Em hãy kể tên và phân tích những biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng trong khổ thơ trên. Cho biết tác dụng của những biện pháp nghệ thuật này.
-Điệp từ “ngày ngày”
ngày nào cũng thế dòng người liên tục vào viếng Bác, không ngừng không nghỉ
 những tràng hoa của lòng thương nhớ đang lặng lẽ nối nhau dâng lên 79 mùa xuân của cuộc đời Bác.
(?3).Em hãy kể tên và phân tích những biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng trong khổ thơ trên. Cho biết tác dụng của những biện pháp nghệ thuật này.
Hoán dụ
“Bảy mươi chín mùa xuân”
 hoán dụ chỉ tuổi của Bác, cuộc đời của Bác như những mùa xuân, Bác đem lại mùa xuân cho đất nước.
(?4).Tác giả có viết “dòng người đi trong thương nhớ”, theo em tác giả có hòa chung cảm xúc với “dòng người” hay không? (Nếu có, ngoài cảm xúc này tác giả còn có cảm xúc nào khác không? Nếu không, em hãy gọi tên cảm xúc của tác giả?)
-Cảm xúc của tác giả hòa chung cùng dòng người đó là cảm xúc “Thương nhớ”. Cùng với đó là sự tiếc thương vô hạn dành cho Bác
5.Dựa vào những kiến thức đã học, em hãy ghi lại câu thơ (khổ thơ, đoạn thơ, bài thơ) cũng sử dụng hình ảnh thơ giống hình ảnh thơ của tác giả, từ đó phân tích và nêu một vài nhận xét.
“Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng”

(Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ - Nguyễn Khoa Điềm)

-Phân tích

+Mặt trời 1: Chỉ mặt trời tự nhiên, nguồn sáng

+Mặt trời của mẹ: chỉ người con

*Sự quan trọng của con đối với mẹ giống như mặt trời đối với sự sống *So với “Mặt trời” trong bài thơ Viếng Lăng Bác: cùng là cặp hình ảnh sóng đôi, là hình ảnh ẩn dụ chỉ người quan trọng nhưng khác nhau một bên là chỉ người con là nguồn sống của mẹ, còn một bên rộng hơn là chỉ Bác – như nguồn sống vĩ đại đem đến ánh sáng, tự do cho dân tộc.
II.Đọc hiểu văn bản
2.Khổ 2:

+ Mặt trời 1: Mặt trời trên lăng là một vật thể tự nhiên

+ Mặt trời trong lăng- ẩn dụ: khẳng định sự vĩ đại lớn lao của Bác, lòng kính trọng sâu sắc của nhân dân dành cho Bác

+ Điệp từ “ngày ngày” Ngày nào cũng thế “dòng người” liên tục vào viếng Bác, không ngừng không nghỉ, mang cảm xúc thương nhớ.

+ “Bảy mươi chín mùa xuân”  hoán dụ chỉ tuổi của Bác, cuộc đời tươi đẹp như mùa xuân, Bác đã đem lại mùa xuân cho đất nước

+ Tràng hoa- ẩn dụ  liên tưởng: sự thành kính, nhớ thương của nhân dân đối với Bác

 Làm nổi bật cảm xúc thương nhớ của tác giả
III. Tổng kết
Nội dung

Nghệ thuật

III.Tổng kết
Nội dung
Lòng thành kính và niềm xúc động sâu sắc của nhà thơ cũng như tất cả người dân Việt đối với Bác
Nghệ thuật
-Giọng thơ: Trang trọng, tha thiết
-Hình ảnh thơ đẹp và gợi cảm
-Ngôn ngữ thơ bình dị
-Biện pháp tu từ: Ẩn dụ, hoán dụ, điệp từ
IV. Luyện tập, củng cố
IV. Luyện tập, củng cố
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi:

_Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng_

_Thấy một mặt trười trong lăng rất đỏ._

_Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ_

_Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân..._

(Trích Viếng lăng Bác, Viễn Phương, Tr 58, SGK Ngữ văn 9,Tập II, NXBGD 2007)

1/ Đoạn thơ được viết theo phương thức biểu đạt nào?

2/ Chỉ ra và nêu tác dụng của các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ trên.

V. Vận dụng
Dựa vào hiểu biết và kiến thức đã học, hãy kể tên các tác phẩm, bài hát, bài thơ, câu chuyện về Bác và chia sẻ với các bạn.

V. Vận dụng
Trong 5 phút
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI

- Soạn bài mới: Văn bản: _Viếng lăng Bác (tiết 2) _theo định hướng của GV( Tìm hiểu tiếp phần 2,3 bài thơ “ Viếng lăng Bác” cảm xúc của tác giả khi ở trong lăng và khi chuẩn bị rời lăng, hoàn thành phiếu bài tập) THANKS!
Any questions?