BÀI 1: TRUYỆN

(TRUYỀN THUYẾT VÀ TRUYỆN CỔ TÍCH)

Tôi yêu truyện cổ nước tôi

Vừa nhân hậu, lại tuyệt vời sâu xa…

(Lâm Thị Mỹ Dạ)
NHÌN TRANH ĐOÁN TRUYỆN

1 2 3 4 5

6 7 8 9 10
10123456789

Sọ Dừa
10123456789

Thạch Sanh
10123456789

Sự tích Hồ Gươm
10123456789

Tấm Cám
10123456789

Thánh Gióng
10123456789

Cây tre trăm đốt
10123456789

Bánh chưng, bánh giầy
10123456789

Cây khế
10123456789

Con Rồng cháu Tiên
I. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

VĂN BẢN 1: THÁNHGIÓNG

Tiết: 5, 6, 7

Mỗi chú bé đều nằm mơ ngựa sắt,

Mỗi con sông đều muốn hóa Bạch Đằng...

(Chế Lan Viên)
I.

Đọc và tìm hiểu chung
1. Kiến thức Ngữ văn

Chi tiết, cốt truyện, nhân vật

Truyện truyền thuyết
Truyện truyền thuyết

(1)

Kể về các nhân vật, sự kiện liên quan đến lịch sử thời quá khứ

(2)

Sử dụng yếu tố hoang đường, kì ảo

(3)

Thể hiện quan điểm, cách đánh giá của nhân dân về các nhân vật, sự kiện lịch sử
Chi tiết:

là những sự

việc nhỏ trong văn bản, tạo nên sự sinh

động của tác phẩm.

Cốt truyện:

là một hệ thống sự kiện được sắp xếp theo một ý đồ nhất định nhằm thể hiện nội dung, ý nghĩa của tác phẩm.

Nhân vật:

là người, con vật, đồ vật,… được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn học.
2. Lưu ý khi đọc truyền thuyết

+ Truyện xảy ra thời nào? Kể về chuyện gì? Nhân vật nào nổi bật?

+ Truyện liên quan đến sự thật lịch sử nào? Đâu là chi tiết tưởng tượng hoang đường, kì ảo?

+ Truyện muốn ca ngợi hay phê phán điều gì? Điều ấy có liên quan như thế nào đến cuộc sống hiện nay và với bản thân em?
3. Đọc văn bản

- Đọc to, diễn cảm, thể hiện rõ giọng nhân vật.

- Giọng đọc, kể ngạc nhiên, hồi hộp ở đoạn Gióng ra đời:

- Lời Gióng trả lời sứ giả cần đọc dõng dạc, đĩnh đạc, trang nghiêm.

- Đoạn cả làng nuôi Gióng, đọc giọng háo hức, phấn khởi.

- Đoạn Gióng cưỡi ngựa sắt đánh giặc Ân cần đọc với giọng khẩn trương, mạnh mẽ, nhanh gấp.

- Đoạn Gióng "bay khuất giữa mây hồng" chậm, nhẹ, thanh thản, xa vời, huyền thoại.
Truyện xảy ra ở thời nào? Kể về chuyện gì?

Nhân vật nào nổi bật nhất?

4. Tìm hiểu chung

- Truyện thuộc thời Hùng Vương dựng nước (Thời Hùng Vương thứ sáu)

- Truyện kể về người anh hùng chống giặc ngoại xâm.

- Nhân vật: Thánh Gióng
II.

Phân tích văn bản
1. Cốt truyện

1

2

Gióng xin đi đánh giặc và lớn nhanh như thổi;

Các

sự

việc

chính

3

4

Giặc tan, Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt bay về trời

Hoàn cảnh ra đời khác thường của Gióng;

Gióng ra trận đánh giặc;
Hãy sắp xếp

1

tranh

theo trình tự sự việc

2

3

4 5 6

7 8
Kể tóm tắt truyện

1

truyền thuyết

theo tranh.

2

3

4 5 6

7 8
2. Nhân vật Thánh Gióng

PHIẾU HỌC TẬP 1

Nhóm:...................................................................................

Thảo luận nhóm để hoàn thành bảng sau:
Nhân vật Thánh Gióng

Chi tiết miêu tả

Nhận xét
(1) Hoàn cảnh ra đời
(2) Gióng xin đi đánh giặc và lớn

nhanh như thổi
(3) Gióng ra trận đánh giặc
(4) Giặc tan, Gióng cưỡi ngựa sắt

bay về trời
Phẩm chất nhân vậtt
Nhân vật Thánh Gióng

Chi tiết miêu tả

Nhận xét
(1) Hoàn cảnh ra đời

- Con hai vợ chồng ông lão chăm chỉ làm ăn và phúc đức. - Bà mẹ ướm vết chân lạ, về thụ thai.

- Mười hai tháng sau sinh

một cậu bé ....

Sự ra đời của Thánh Gióng kì lạ, khác thường. Gióng xuất thân bình dị, gần gũi - người anh hùng của nhân dân.
Nhân vật Thánh Gióng

Chi tiết miêu tả

Nhận xét
(2) Gióng xin đi đánh giặc và lớn nhanh như thổi

- Tiếng nói đầu tiên, Gióng xin đi đánh giặc.

- Ca ngợi lòng yêu nước tiềm ẩn...

- Nguyện vọng, ý thức tự nguyện

đánh giặc cứu nước, yêu nước tạo khả năng kì lạ.

- Thể hiện sức mạnh tự cường và niềm

tin chiến thắng
- Gióng đòi roi sắt, ngựa sắt, áo giáp sắt.

- Vũ khí hiện đại.

- Nhân dân biết sử dụng đồ sắt vào

xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
- Gióng vùng dậy vươn vai biến thành tráng sĩ

- Sự lớn dậy phi thường về thể lực của Gióng để đáp ứng yêu cầu cứu nước. Đó là vẻ đẹp dũng mãnh.
Nhân vật Thánh Gióng

Chi tiết miêu tả

Nhận xét
(3) Gióng ra trận đánh giặc

- Gióng mặc áo giáp sắt, cầm roi sắt, cưỡi ngựa sắt xông thẳng vào quân thù...

- Roi sắt gãy, Gióng nhổ những bụi tre bên đường đánh giặc.

Gióng không chỉ đánh giặc bằng vũ khí hiện đại (sắt) mà bằng cả vũ khí thô sơ, bằng cỏ cây, hoa lá của đất nước.
Nhân vật Thánh Gióng

Chi tiết miêu tả

Nhận xét
(4) Giặc tan, Gióng cưỡi ngựa sắt bay về trời

Gióng bay về trời.

- Người anh hùng vô tư, trong sáng, không màng địa vị, công danh.

- Sự ra đi phi thường là ước muốn bất tử hoá Thánh Gióng.
a. Phẩm chất nhân vật: Yêu nước, dũng cảm, vô tư, không vụ lợi,...
b. Thái độ của người kể

- Thánh (phong Thánh): bậc kì tài, có công lao to lớn

- Được nhân dân tôn vinh, lập đền thờ => Thái độ ngưỡng mộ, sùng bái, tôn kính.
3. Yếu tố hoang đường, kì ảo

- Các chi tiết kì ảo, hoang đường:

+ Sự ra đời của Gióng: bà mẹ ướm vết chân lạ, về thụ thai, mười hai tháng sau sinh một cậu bé, lên ba vẫn không biết nói, biết cười, chẳng biết đi, cứ đặt đâu thì nằm đấy.

+ Tiếng nói đầu tiên của Gióng là tiếng nói đòi đi đánh giặc.
+ Gióng lớn nhanh như thổi, vươn vai trở thành tráng sĩ.

+ Ngựa phun lửa, Gióng nhổ những bụi tre bên đường đánh giặc.
+ Gióng bay về trời.

+ Tre đằng ngà ở huyện Gia Bình có màu vàng óng là do ngựa phun lửa bị cháy, những vết chân ngựa nay thành những ao hồ liên tiếp; ngựa thét ra lửa, thiêu cháy một làng, gọi là làng Cháy.
- Tác dụng của các chi tiết tưởng tượng, kì ảo:

+ Nhằm tạo ra sự thần kì cho câu chuyện;

+ Giải thích những sự kiện, sự việc chưa thể giải thích theo cách thông thường;

+ Thần thánh hóa các nhân vật mà nhân dân ngưỡng mộ, tôn sùng; + Tăng sức hấp dẫn cho câu chuyện...
4. Yếu tố liên quan đến lịch sử

Các di tích, dấu tích lịch sử vẫn còn để lại ở các vùng quê: làng Gióng, làng Cháy, hội Gióng, đền thờ Gióng, tre đằng ngà,...
III.

Tổng kết
1. Nghệ thuật

- Cách kể chuyện giản dị;

- Cốt truyện đơn giản nhưng giàu ý nghĩa;

- Sử dụng các chi tiết hoang đường, kì ảo...

Truyện nêu lên và ngợi ca lòng yêu nước của người anh hùng và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

2. Nội dung, ý nghĩa
_Cách đọc văn bản truyền thuyết_

 Cần lưu ý tìm hiểu xem truyện gắn với thời đại nào, nội dung chính được kể và nhân vật chính của truyện.

 Tìm hiểu những chi tiết trong truyện có liên quan đến sự thật lịch sử và những chi tiết hoang đường, kì ảo. Các chi tiết đó có ý nghĩa gì trong việc thể hiện nội dung truyện?

 Tìm hiểu nội dung ca ngợi hay phê phán của truyện và ý nghĩa của nội dung ấy với thời đại ngày nay.
IV.

Luyện tập
Vận dụng những hiểu biết về lịch sử, em hãy giải thích ý nghĩa chi tiết: Gióng đòi sứ giả tâu với vua sắm ngựa sắt, roi sắt và áo giáp sắt cho mình.
- Số lượng và kiểu loại vũ khí của người Việt cổ tăng lên từ giai đoạn Phùng Nguyên đến giai đoạn Đông Sơn.

- Vào thời đại Hùng Vương, cư dân Việt cổ tuy ít nhưng đã biết huy động sức mạnh của cả cộng đồng kiên quyết chống lại mọi đạo quân xâm lược để bảo vệ cộng đồng.

- Việc Gióng đòi sứ giả tâu với vua sắm ngựa sắt, roi sắt và áo giáp sắt cho mình phản ánh những thành tựu văn hóa, kĩ thuật trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
V.

Vận dụng
Vì sao Đại hội Thể dục Thể thao dành cho học sinh phổ thông Việt Nam được lấy tên là Hội khỏe Phù Đổng? Trách nhiệm của mỗi công dân học sinh với đất nước trong giai đoạn hiện nay?
Lí do đặt tên:

– Hội thi dành cho lứa tuổi thiếu niên, lứa tuổi Thánh Gióng trong thời đại mới.

– Hình ảnh Thánh Gióng là hình ảnh của sức mạnh, của tinh thần chiến thắng rất phù hợp với ý nghĩa của một hội thi thể thao.

– Mục đích của hội thi là rèn luyện thể lực, sức khoẻ để học tập, lao động, góp phần bảo vệ và xây dựng Tổ quốc sau này.
Trách nhiệm của học sinh hôm nay:

Mỗi học sinh có trách nhiệm kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc: sống có trách nhiệm với bản thân và đất nước. Hiện nay: quyết tâm vừa chống dịch covid 19 vừa hoàn thành nhiệm vụ học tập với những lớp học “ không khoảng cách”, tích cực rèn luyện sức khỏe để bảo vệ, xây dựng đất nước,...
Hướng dẫn về nhà:

- Vận dụng cách đọc hiểu truyện tìm hiểu truyện cổ tích

Thạch Sanh.

- Tìm đọc các truyện dân gian khác và chia sẻ với bạn bè,

người thân.

- Vẽ tranh minh họa truyện truyền thuyết Thánh Gióng.