THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ

Tiết 4 – Bài 3:
1.

KHỞI ĐỘNG
- HĐ cá nhân (2') và thực hiện yêu cầu: _Quan sát tờ lịch và cho biết vì sao trên cùng một tờ lịch lại ghi 2 ngày khác nhau? _

- Trên tờ lịch ghi 2 ngày khác nhau: 1 ngày được tính theo dương lịch và 1 ngày được tính theo âm lịch vì:

+ Hầu hết các quốc gia trên thế giới hiện nay đều sử dụng dương lịch. Nhịp sống hiện đại đòi hỏi người Việt phải hội nhập, hòa nhịp theo sự phát triển của thế giới. -> trên tờ lịch của Việt Nam cần phải ghi ngày dương lịch.

+ Mặt khác, từ xa xưa cho tới hiện nay, người Việt vẫn sử dụng ngày âm lịch trong đời sống sản xuất và đời sống sinh hoạt thường nhật (ví dụ: các ngày lễ tết, ngày cúng giỗ, ma chay, cưới hỏi…) => do đó, cần ghi thêm ngày âm lịch
2.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Tiết 4 - Bài 3: THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ

1. Vì sao phải xác định thời gian trong lịch sử

- HĐ nhóm 4 (5') – thực hiện yêu cầu sau:

H1. Đọc mục 1 sgk/ 14 và trả lời câu hỏi: _Tại sao phải xác định thời gian trong lịch sử?_

H2. Quan sát Hình 2 – Một số dụng cụ đo thời gian của người xưa và trả lời câu hỏi: _Con người thời xưa đã xác định thời gian bằng những cách nào?_

- Xác định thời gian để hiểu và dựng lại lịch sử.

- Con người thời xưa đã xác định thời gian bằng cách:

+ Sáng tạo ra những dụng dụ đo thời gian, ví dụ: đồng hồ cát; đồng hồ nước; đồng hồ mặt trời, quan sát sự chuyển động của mặt trăng, trái đất.

+ Sáng tạo ra lịch (âm lịch và dương lịch).
MẶT TRỜI MỌC

MẶT TRỜI LẶN
TRĂNG TRÒN, TRĂNG KHUYẾT

Đố em:

Thuở bé em có hai sừng,

Đến tuổi nửa chừng mặt đẹp như hoa,

Ngoài hai mươi tuổi về già,

Quá ba mươi lại mọc ra hai sừng
Tiết 4 - Bài 3: THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ

2. Các cách tính thời gian trong lịch sử

NHỮNG NGÀY LỊCH SỬ VÀ KỈ NIỆM

- Ngày 2-1 Mậu Tuất (7-2-1418): Khởi nghĩa Lam Sơn.

- Ngày 5-1 Kỉ Dậu (30-1-1789): Chiến thắng Đống Đa. Quang Trung đại phá quân Thanh.

- Ngày 8-3 Mậu Tý (9-4-1288): Chiến thắng Bạch Đằng.Trần Hưng Đạo đại phá quân Nguyên.

- Ngày 20-9 Đinh Mùi (10-10-1427): Chiến thắng Chi Lăng. Lê Lợi đại phá quân Minh.

Hãy xem trên bảng ghi “Những ngày lịch sử và kỉ niệm” có những đơn vị thời

gian nào và có những loại lịch nào?

ÂM LỊCH

DƯƠNG LỊCH
DƯƠNG LỊCH (CÔNG LỊCH)

ÂM LỊCH
_+ Âm lịch được tính theo sự di chuyển của Mặt Trăng quanh Trái Đất_

Năm âm lịch được tính bằng chu kỳ tròn khuyết của mặt trăng (mặt trăng còn được gọi là sao “Thái âm”). Người xưa phát hiện ra mặt trăng tròn khuyết rất có quy luật, bình quân mỗi lần mặt trăng tròn khuyết là 29,53 ngày. Họ đã lấy khoảng thời gian đó làm đơn vị đo thời gian và gọi là “tháng”. Tháng đủ là 30 ngày, tháng thiếu là 29 ngày.

Do trong chu kỳ từ ngày lạnh đến ngày nóng và từ ngày nóng đến ngày lạnh, mặt trăng thay đổi tròn khuyết hơn 12 lần, nên người xưa lấy 12 tháng (tháng âm lịch) thành một “năm” (năm âm lịch). Một năm đó có 354 hoặc 355 ngày. Đó là năm âm lịch thực sự. Thời cổ đại, Trung Quốc và Ai Cập là hai nước sử dụng năm âm lịch sớm nhất thế giới.
_+ Dương lịch được tính theo sự di chuyển của Trái Đất quanh Mặt trời._
_+ Dương lịch được tính theo sự di chuyển của Trái Đất quanh Mặt trời._

Một vòng quay của trái đất quanh mặt trời hết 365,2422 ngày (356 ngày 5 giờ 48 phút 46 giây). Để tiện tính toán, người ta tính chẵn 365 ngày là một năm dương lịch. Do trong 365 ngày có 12 lần mặt trăng tròn khuyết nên người ta chia thành 12 tháng. Vì 365 không chia hết cho 12 nên đành phải chia thành tháng đủ (31 ngày) và tháng thiếu (30 ngày). Riêng tháng 2 cũng là tháng thiếu nhưng chỉ có 28 ngày. Như vậy cộng 12 tháng vừa đủ 365 ngày, đó là năm bình thường.

Nhưng còn dư 5 giờ 48 phút 46 giây thì tính sao đây? Trong 4 năm liền, số dư đó cộng lại suýt soát một ngày, và một ngày đó được cộng vào tháng 2 của năm thứ tư. Năm thứ tư ấy gọi là “năm nhuận”, có 366 ngày. Tháng 2 của năm nhuận có 29 ngày, ngày thứ 29 ấy gọi là “ngày nhuận”.
Âm – dương lịch

Thế nhưng một chu kỳ thời tiết thay đổi nóng lạnh (dương lịch) là 364 ngày, trong khi 1 năm âm lịch chỉ có 354 - 355 ngày, mỗi năm còn dư 10-11 ngày, 3 năm liền dư hơn 1 tháng. Để phù hợp với chu kỳ thay đổi thời tiết nóng lạnh, người xưa đã cộng thêm 1 tháng vào năm thứ ba, năm đó sẽ có 13 tháng, tháng được cộng thêm vào gọi là “tháng nhuận”, năm đó sẽ có 384 hoặc 385 ngày.

Thời tiết thay đổi nóng lạnh là do trái đất quay nghiêng quanh mặt trời. Trái đất quay quanh mặt trời một vòng, thời tiết thay đổi nóng lạnh một lần. Một vòng quay này là cơ sở hình thành dương lịch. Bởi vậy dùng cách chia tháng nhuận để tính lịch phù hợp với chu kỳ thay đổi thời tiết, tức là kết hợp giữa âm lịch và dương lịch. Cách tính lịch như vậy không còn là âm lịch thuần túy nữa mà là kết hợp giữa lịch âm và lịch dương.
Dương lịch được hoàn chỉnh và thống nhất các dân tộc sử dụng

-> Công lịch (lấy năm ra đời của chúa Giê-su là năm đầu tiên của Công nguyên -> gọi là năm 1.)

Âm lịch

Dương lịch
Quan sát Hình 3 – Sơ đồ cách tính thời gian theo Công lịch và trả lời câu hỏi: _Muốn biết năm 2000 TCN cách năm hiện tại bao nhiêu năm thì em sẽ tính như thế nào?_

_Năm 2000 TCN cách năm hiện tại bao nhiêu năm ta có thể thính như sau:_

_2000 + 2021 = 4021 năm_
SƠ ĐỒ CÁCH TÍNH THỜI GIAN

Công nguyên

{

{

{

542

Trước công nguyên

40

179

{

-Năm 179 TCN cách năm 40:

{

179

+

40

=

219 năm

-Năm 542 cách năm 40:

542

-

40

=

502 năm

Chúa Giê-su ra dời
Thế kỉ XXI bắt đầu năm nào và kết thúc năm nào ?

2001

2100

Năm 179 TCN thuộc thế kỉ mấy ?

Thế kỉ II TCN

_Năm 40 thuộc thế kỉ mấy ?_

_Thế kỉ I_

Năm 348 TCN thuộc thế kỉ mấy ?

Thế kỉ IV TCN

_Năm 1859 thuộc thế kỉ mấy ?_

_Thế kỉ XIX_
Tiết 4 - Bài 3: THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ

2. Các cách tính thời gian trong lịch sử

- Âm lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của mặt trăng quanh trái đất.

- Dương lịch là hệ lịch được tính theo chu kì chuyển động của trái đất quanh mặt trời.

- Công lịch là lịch chung cho các dân tộc trên thế giới.

- Phân chia thời gian:

+ Thập kỉ: 10 năm

+ Thế kỉ: 100 năm

+ Thiên niên kỉ: 1000 năm
3.

LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG
Câu 1: Các sự kiện dưới đây cách năm hiện tại bao nhiêu năm?

Khoảng thiên niên kỉ III TCN, người Ai Cập đã biết làm lịch

3000 + 2022 = 5022

Thục Phán lập ra nước Âu Lạc vào khoảng năm 208 TCN

208 + 2022 = 2230
5000 năm trước đây là năm bao nhiêu trước công nguyên?

5000 - 2022 = 2978 (TCN)
Câu 2: Hãy kể tên những ngày nghỉ lễ theo âm lịch và dương lịch ở nước ta?

ÂM LỊCH

- Tết Nguyên Đán

- Giỗ tổ Hùng Vương (10/3)

DƯƠNG LỊCH

- Tết Dương Lịch (1/1)

- Ngày Giải phóng miền Nam, Thống nhất đất nước. (30/4)

- Ngày Quốc tế Lao động (1/5)

- Ngày Quốc khánh (2/9)

- Học bài:
Hướng dẫn về nhà

- Học bài:
+ Biết vì sao phải xác định thời gian trong lịch sử
+ Biết các cách tính thời gian trong lịch sử
- Đọc trước bài 4: _Nguồn gốc loài người _(SGK/17-19)
Chúc các em học tốt!