BÀI 6. NGOẠI LỰC VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH BỀ MẶT TRÁI ĐẤT

Mục tiêu:

- Trình bày được khái niệm, nguyên nhân của ngoại lực và tác động của ngoại lực đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất.

- Phân tích được sơ đồ, lược đồ, tranh ảnh về tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất.
CON SỐ MAY MẮN
Lật các số và cho biết các bức tranh thể hiện nội dung gì? Nguyên nhân nào dẫn tới hiện tượng đó?

_Khởi động_
TRỞ LẠI

_Khởi động_
_Khởi động_

TRỞ LẠI
_Khởi động_

TRỞ LẠI
_Khởi động_

TRỞ LẠI
NỘI DUNG BÀI HỌC

_Ngoại lực có xu hướng bóc mòn những nơi cao, dốc và bồi tụ ở những nơi thấp, thoải trên bề mặt Trái Đất. Vậy ngoại lực là gì? Nguyên nhân nào tạo nên ngoại lực? Các tác động của ngoại lực đến sự hình thành địa hình bề mặt Trái Đất như thế nào?_

Quá trình

bóc mòn

Quá trình

vận chuyển và bồi tụ

Quá trình phong hóa

Khái niệm và nguyên nhân ngoại lực
I. KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA NGOẠI LỰC

Khái niệm: Là lực sinh ra trên bề mặt Trái Đất.

Nguyên nhân: Do năng lượng bức xạ Mặt Trời.

Tác nhân: Các yếu tố của khí hậu, thủy văn, sinh vật…

_Hình thành _

_kiến thức_

HĐ CẶP: 05 phút

Khái niệm,

nguyên nhân của ngoại lực.
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

1

2

Quá trình

phong hóa

Quá trình

bóc mòn

3

Quá trình

vận chuyển

và bồi tụ

_Các quá trình ngoại lực không có ranh giới rõ ràng và chúng có thể đan xen lẫn nhau._

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH
Nhóm

Quá trình

Hình

Khái niệm

Phân loại/

đặc điểm

Tác nhân

Tác động đến địa hình
1+4

Phong hóa

6.1+6.2
2+5

Bóc mòn

6.3  6.6
3+6

Vận chuyển và bồi tụ
_Hình thành _

_kiến thức_

HĐ NHÓM 10 phút
TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ
Tiêu chí / Mức độ hoàn thành

1

2

3
Nội dung chính xác, thể hiện đầy đủ.
Sản phẩm có cấu trúc, bố cục khoa học, rõ ràng.

Có hình vẽ, icon trực quan
Thuyết trình lưu loát, hấp dẫn, chuyên nghiệp
Đảm bảo đúng thời gian
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

1. Quá trình phong hóa

* Phong hóa lí học
- Khái niệm: Là quá trình phá hủy đá, khoáng vật mà không làm thay đổi thành phần và tính chất.

- Nơi thường xảy ra: Ở những nơi nhiệt độ có sự dao động lớn.

- Tác nhân: Do sự thay đổi nhiệt độ.

- Tác động: Làm đất, đá, khoáng vật bị vỡ.

Phong hóa là quá trình phá hủy và làm biến đổi các loại đá và khoáng vật do tác động của các nhân tố ngoại lực.

_Hình thành _

_kiến thức_
* Phong hóa hóa học
- Khái niệm: Là quá trình phá hủy làm biến đổi thành phần, tính chất của đá và khoáng vật.

- Nơi thường xảy ra: Ở những nơi có khí hậu nóng ẩm, đá dễ hòa tan.

- Tác nhân: Nước, nhiệt độ và các chất hòa tan trong nước.

- Tác động: Tạo nên dạng địa hình cac-xtơ.

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

1. Quá trình phong hóa

_Hình thành _

_kiến thức_
* Phong hóa sinh học
- Khái niệm: Là quá trình phá hủy đá, khoáng vật dưới tác động của sinh vật.

- Nơi thường xảy ra: Ở những nơi có nhiều sinh vật, đặc biệt là thực vật lâu năm.

- Tác nhân: Thực vật, nấm, vi khuẩn...

- Tác động: Làm đất, đá, khoáng vật bị vỡ.

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

1. Quá trình phong hóa

_Hình thành _

_kiến thức_
Sản phẩm của quá trình phong hóa là vỏ phong hóa. Trên bề mặt Trái Đất, vỏ phong hóa dày ở vùng nhiệt đới ẩm và mỏng ở vùng khô hạn, lạnh giá.

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

1. Quá trình phong hóa

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

2. Quá trình bóc mòn

Bóc mòn là quá trình các nhân tố ngoại lực (nước chảy, gió, sóng biển, băng hà,…) làm dời chuyển các sản phẩm đã bị phong hóa ra khỏi vị trí ban đầu.

* Xâm thực
- Khái niệm: là quá trình bóc mòn do dòng nước.

- Nơi thường xảy ra: Ở những nơi có dòng nước chảy (mưa nhiều).

- Tác nhân: Dòng nước.

- Tác động: Tạo thành các dạng địa hình khác nhau như khe rãnh, mương xói, thung lũng sông,…

_Hình thành _

_kiến thức_
* Thổi mòn
- Khái niệm: là quá trình bóc mòn do gió thổi.

- Nơi thường xảy ra: Ở những nơi có gió thổi thường xuyên (nóng, khô).

- Tác nhân: Gió.

- Tác động: Tạo thành các dạng địa hình khác nhau: nấm đá, rãnh thổi mòn, hoang mạc đá,…

_Hình thành _

_kiến thức_

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

2. Quá trình bóc mòn
* Mài mòn
- Khái niệm: là quá trình bóc mòn do sóng biển.

- Nơi thường xảy ra: Vùng ven biển (sóng mạnh, thủy triều dao động lớn...)

- Tác nhân: Sóng biển.

- Tác động: Tạo thành các dạng địa hình khác nhau: vách biển, hàm ếch, nền mài mòn,…

_Hình thành _

_kiến thức_

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

2. Quá trình bóc mòn
* Nạo mòn
- Khái niệm: là quá trình bóc mòn do băng hà.

- Nơi thường xảy ra: Nơi có khí hậu lạnh, có nhiều băng hà.

- Tác nhân: Băng hà.

- Tác động: Tạo thành các dạng địa hình khác nhau: mảng băng, phi-o, đá trán cừu,…

_Hình thành _

_kiến thức_

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

2. Quá trình bóc mòn
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

2. Quá trình bóc mòn

Địa hình do bóc mòn rất đa dạng về tên gọi và hình thái tùy thuộc vào các nhân tố tác động.

_Hình thành _

_kiến thức_
Khái niệm

Khoảng cách

Hình thức

Vai trò/tác động

VẬN CHUYỂN

Khoảng cách (xa hay gần) phụ thuộc vào kích thước, khối lượng vật liệu, tốc độ di chuyển

Cung cấp nguồn vật liệu cho quá trình bồi tụ.

Là sự tiếp nối của quá trình bóc mòn, làm vật liệu di chuyển theo các nhân tố ngoại lực.

Hình thức di chuyển phụ thuộc vào kích thước, khối lượng vật liệu, tốc độ di chuyển.

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

_Hình thành _

_kiến thức_
Khái niệm

Khoảng cách

Hình thức

Vai trò/tác động

II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

Sông ngòi vận chuyển phù sa

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

BỒI TỤ

Khái niệm: Là sự kết thúc của quá trình vận chuyển, làm tích tụ vật liệu.

Tác nhân: Dòng chảy, kết tủa hóa học, gió, sóng biển, băng tan…

Tác động đến địa hình: hình thành các dạng địa hình như: nón phóng vật, bãi bồi, thạch nhũ, đụn cát, cồn cát, bãi biển, đồng bằng băng thủy…

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

Bãi bồi do phù sa sông tích tụ thành

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

Thạch nhũ do kết tủa hóa học trong hang động

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

Cồn cát, đụn cát do gió thổi làm tích tụ vật liệu tạo thành

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

Bãi biển do sóng biển tạo thành

_Hình thành _

_kiến thức_
II. TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA HÌNH

3. Quá trình vận chuyển và bồi tụ

Địa hình phi-o do băng tan tạo thành

_Hình thành _

_kiến thức_
_Luyện tập_
Câu hỏi: Trong bốn quá trình phong hóa, bóc mòn, vận chuyển, bồi tụ, các quá trình nào trực tiếp làm thay đổi địa hình bề mặt Trái Đất?

Quá trình bóc mòn và bồi tụ trực tiếp làm thay đổi địa hình bề mặt Trái Đất.

- Bóc mòn là quá trình các nhân tố ngoại lực (nước chảy, gió, sóng biển, băng hà,...) làm dời chuyển các sản phẩm đã bị phong hóa ra khỏi vị trí ban đầu. Địa hình do bóc mòn rất đa dạng về tên gọi và hình thái tuỳ thuộc vào các nhân tố tác động.

- Quá trình bồi tụ là quá trình tích tụ các vật liệu và tạo ra các dạng địa hình mới.

_Luyện tập_
Thời gian:

Địa điểm:
Câu 1. Nguồn năng lượng sinh ra ngoại lực là

A. phân hủy các chất phóng xạ.

B. phản ứng các chất hóa học.

C. năng lượng bức xạ Mặt Trời.

D. dịch chuyển các mảng kiến tạo.

Rung chuông vàng
Câu 2. Tác động của ngoại lực, một chu trình hoàn chỉnh nhìn chung diễn ra tuần tự theo các quá trình như sau

A. phong hoá - vận chuyển - bóc mòn - bồi tụ.

B. phong hoá - bồi tụ - bóc mòn - vận chuyển.

C. phong hoá - bóc mòn - vận chuyển - bồi tụ.

D. phong hoá - bóc mòn- bồi tụ - vận chuyển.

Rung chuông vàng
Rung chuông vàng

Câu 3. Địa hình cac-xtơ rất phát triển ở vùng đá

A. Vôi.

B. granit.

C. Ba-dan.

D. Thạch anh.
Rung chuông vàng

Câu 4. Các hang động ở vịnh Hạ Long nước ta là kết quả chủ yếu của quá trình phong hóa nào?

A. Lí học.

B. Sinh học.

C. Do con người.

D. Hóa học.
Rung chuông vàng

Câu 5. Ở Việt Nam quá trình bóc mòn tác động đến khu vực địa hình nào nhiều nhất?

A. Miền núi.

B. Đồng bằng.

C. Cao nguyên.

D. Trung du.
Câu hỏi: Tại sao quá trình bóc mòn và bồi tụ do dòng nước ở nước ta phát triển mạnh? Các quá trình này tác động đến địa hình nước ta như thế nào?

Gợi ý:

- Việt Nam có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, nền nhiệt cao quanh năm và mưa lớn với mạng lưới sông ngòi dày đặc.

+ Nền nhiệt, ẩm cao làm đất đá dễ bị phong hóa, bóc mòn do nước hoặc gió.

+ Mạng lưới sông ngòi dày đặc  Vận chuyển mạnh mẽ các vật liệu bóc mòn đến các khu vực thấp bồi tụ nên các dạng địa hình mới.

- Bóc mòn và bồi tụ đã góp phần tạo nên những dạng địa hình mới và sự đa dạng của địa hình ở Việt Nam. Đó là đồi núi cao, cao nguyên, đồng bằng hạ lưu sông, vịnh, cồn cát, bãi cát, đầm phá,…

_Vận dụng_
- Học bài cũ, trả lời câu hỏi SGK.

- Hoàn thành câu hỏi phần vận dụng.

- Chuẩn bị bài mới: Bài 7. Khí quyển. Nhiệt độ không khí.

Nội dung:

+ Khái niệm khí quyển.

+ Sự phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất.

_Hướng dẫn tự học_