Tuần 22 .
Tiết 83-84 : Văn bản

SÔNG NƯỚC CÀ MAU
( Trích Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi )

Đất nước Việt Nam trải dài từ mũi Cà Mau cho đến địa dầu Móng
Cái, hôm nay chúng ta sẽ khám phá vùng đất tận cùng của tổ quốc,
đó là Sông nước Cà Mau.
Trước khi đi vào bài mới, chúng ta sẽ xem một số hình ảnh về
Sông nước Cà Mau.

Những hàng dừa nước trải dài….…đến những cách rừng tràm bát ngát

Chợ nổi trên sông…

…đến những chiến công hiển hách.

Chúng ta cùng xem đoạn Video clip nói về Sông nước Cà Mau.

a. Tác giả

Những tác phẩm tiêu biểu của ông

b. Tác phẩm

Truyện được chuyển thành phim
“Đất phương Nam”.

Tác giả Đoàn Giỏi

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
2- Chú thích
a) Thể loại : Truyện dài
b) PTBĐ:Miêu tả kết hợp tự sự
c) Ngôi kể: ngôi thứ nhất – nhân vật xưng tôi
- Trình tự kể: từ khái quát đến cụ thể
Bài văn miêu tả cảnh gì? Theo
trình tự như thế nào?
.
Bài văn miêu tả khá hoàn chỉnh về sông nước Cà Mau – cực
Nam của tổ quốc.
Trình tự miêu tả là đi từ ấn tượng chung về thiên nhiên sông
nước Cà Mau, sau đó miêu tả chi tiết về sông ngòi, kênh rạch
và chợ nổi Năm Căn.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
d. Bố cục:
- Đoạn 1: Từ đầu đến “lặng lẽ một màu xanh đơn điệu”: những ấn
tượng chung ban đầu về thiên nhiên vùng Cà Mau.

- Đoạn 2: từ “ Từ khi qua Chà Là” đến “Khói sóng ban mai”: nói
về các kênh, rạch ở vùng Cà Mau và tập trung miêu tả con sông Năm
Căn rộng lớn, hùng vĩ.
Như vậy ta có thể tìm
- Đoạn 3: Phần còn lại đặc tả cảnh chợ Năm Căn đông vui, trù phú
bố cục của bài văn?
và màu sắc độc đáo.

Cây đước

Rừng đước

Đèn măng sông

* Từ Hán Việt: trường thành (8 ),
(bến) vận hà (14)
* Từ phiên âm tiếng từ tiếng Pháp:
(đèn) măng – sông (15)
*Các từ chuyên môn về ngư nghiệp:
- Mái giầm (13)
- Cột đáy (10)
-Thuyền chài (11)
-Thuyền lưới (12)
* Danh từ riêng: Chà Là, Cái Keo (2),
Miên (6), Chà Châu Giang (18)

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
II. Tìm hiểu văn bản:
1. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.

Em hãy hình dung vị trí của
người miêu tả. Vị trí ấy có có
thuận lợi gì trong việc quan
sát và miêu tả?

“Càng đổ dần về hướng mũi Cà Mau thì sông ngòi, kênh rạch
càng bủa giăng chi chít như mạng nhện. Trên thì trời xanh, dưới thì
nước xanh, chung quanh mình cũng chỉ toàn một sắc xanh cây lá.
Tiếng rì rào bất tận của những khu rừng xanh bốn mùa, cùng
tiếng sóng rì rào từ biển Đông và vịnh Thái Lan ngày đêm không ngớt
vọng về trong hơi gió muối - thứ âm thanh đơn điệu triền miên ấy ru
ngủ thính giác, càng làm mòn mỏi và đuối dần đi tác dụng phân biệt
của thị giác con người trước cái quang cảnh chỉ lặng lẽ một màu xanh
đơn điệu.”
Dựangòi,
vào đoạn
tìmngòi
chi tiết
tượng
chung
về ấnmạng
tượng
Sông
kênh văn
rạchtrên
: sông
thì nêu
dày ấn
đặc,
chằng
chịt như
ban đầu bao trùm toàn cảnh sông nước Cà Mau?
nhện.
Màu sắc: Bao trùm bởi một màu xanh bạt ngàn của trời, nước, cây lá.
Âm thanh: Rì rào bất tận của lá và tiếng sóng – thứ âm thanh đơn điệu,
triền miên, vọng về trong hơi gió muối.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
II. Tìm hiểu văn bản:
2. Phân tích:
a. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.
Ấn tượng ấy được tác giả sử dụng biện pháp
nghệ thuật nào để miêu tả và được cảm nhận
qua những giác quan nào?
Về âm thanh: Rì rào bất
Vềmàu
sông
kênh
Về
sắc:
trùm
bởi–
tận
của
lá ngòi,
vàBao
tiếng
sóng
rạch:
chi
một
màu
xanhgiăng
bạt ngàn
thứ
âm bủa
thanh
đơn
điệu,
chíttrời,
như
mạng
của
nước,
câynhện.
triền
miên,
vọng
vềlá.trong
hơi gió muối.

Dùng lối so sánh và cảm
Âm
được
tác
giả
Điệp
từ,thanh
tính
từ chỉcảnh
màu
sắc,
nhận
về phong
sông
cảmcảm
nhậnnhận
bằng
thính
được
bằng
thịgiác
giác.
nước
Cà
Mau
bằng
thị
và cảmgiác.
giác.

=> Thiên nhiên, sông nước Cà Mau rộng lớn, bao
la phủ một màu xanh bất tận, hoang sơ, đầy sức
sống, hấp dẫn và bí ẩn

GIẢI CỨU RỪNG XANH

Bắt
đầu!

Văn bản “Sông nước Cà Mau”
được trích từ truyện nào?

a. Rừng
Phương Nam

b. Cá
bống mú

c.Phương
Nam

HẾT
GIỜ

D. Đất rừng
Phương
Nam

Bắt
đầu!

Truyện được kể theo
ngôi thứ mấy?
A. thứ hai

B. thứ nhất

C. thứ ba

HẾT
GIỜ

D.Tác giả

Từ láy nào dùng để miêu
tả Sông ngòi kênh rạch Cà
Mau?

A. San sát

B. Gần gũi

C. Chi chít

D. Dày
đặc

Bắt
đầu!

HẾT
GIỜ

Bắt
đầu!

Màu sắc bao trùm của vùng
Cà Mau là:

A. Xanh

B.
Vàng

C.trắng

HẾT
GIỜ

D. đỏ

Bắt
đầu!

Em có nhận xét gì về thiên
nhiên vùng Cà Mau?

A. Bao la

B. Bạt
ngàn

C. rộng
lớn

HẾT
GIỜ

D. rộng lớn,
đầy sức sống

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
2. Phân tích:
a. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.
b. Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau.
* Kênh rạch Cà Mau:
Ví dụ:
- Đặt tên địa danh theo đặc điểm riêng:
Qua đoạn
trongvìvăn
tác giả
cho
ta thấy
đặt tên
- Rạch
Mái 2Giầm
haibản
bênSGK,
bờ rạch
mọc
toàn
cây cách
mái giầm
cọng
cácxốp
dòng
sông, con kênh ở vùng Cà Mau như thế nào?
tròn
nhẹ...
- Kênh Bọ Mắt vì ở đó tụ tập không biết cơ man nào là bọ mắt, đen
như hạt vừng,chúng cứ bay theo thuyền…
- Kênh Ba Khía
hai bên
tậprạch
trung
toàn
=> vìSông
ngòibờ
kênh
được
đặtcon
tên ba khía.
- Xã Năm Cănmột
vì ngày
xưadã,
trên
bờmạc,
chỉ có
một
cách dân
mộc
dựa
vàocái lán năm căn.
- Cà Mau là nói
theo
Miên nghĩa là nước
đặctrại
điểm
sinhchữ
tháikhơ
câymâu
con,, tiếng
động thực
đen.
vật ven bờ để đặt tên.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
2. Phân tích:
a. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.
b. Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau.
* Dòng sông Năm Căn:
Rừng đước:
Dòng sông Năm Căn:
-Dựngtừ,
caotính
ngấttừ
như
hai dãy
-Tác
giảđổdùng
lối so sánh, điệp
chỉ
- Nước
ầm ầm
ra biển
trường
sắc thái
xanh khác nhau làm
cho thành.
cảnh dòng
ngày đêm
như thác.
- Câyrộng
đước lớn,
mọc dài
theovĩ.bãi …
- Cá sông
bơi hàng
và
rừng
đàndòng
đen
đước
trũi
lên thật
hùng
Cảnh
sông hiện
Năm Căn
và rừng
ngọn bằng tăm tắp , lớp này
nhô lên hụp
xuống
như
đước
được
miêu tả qua những chi tiết
chồng lên lớp kia ôm lấy dòng
người bơi ếch giữa những nào?
sông, đắp từng bậc màu xanh lá
đầu sóng trắng.
mạ, màu xanh rêu, màu xanh
- Sông rộng hơn ngàn
chai lọ …loà nhoà ẩn hiện trong
thước.
sương và khói sóng ban mai.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU

Câu hỏi thảo luận:
Trong câu: “ Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt , đổ ra con
sông Cửa Lớn , xuôi về Năm Căn …đến …trong sương mù và khói sóng
ban mai” :
- Có những động từ nào chỉ hoạt động của con thuyền?
- Thay đổi trình tự những động từ ấy có ảnh hưởng gì đến nội dung diễn
đạt không?
- Nhận xét sự chính xác, tinh tế trong cách dùng từ của tác giả ở câu này ?
Kết quả thảo luận:
Học sinh thảo luận trong
- Các động từ chỉ hoạt động của1 con
phútthuyền: thoát qua, đổ ra, xuôi về.
- Không thay đổi được vì sẽ sai lạc nội dung.
- Tác giả đã miêu tả chính xác hoạt động của con thuyền trong từng
khung cảnh.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
2. Phân tích:
a. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.
b. Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau.
- Thiên nhiên còn hoang sơ, mang vẻ đẹp nên thơ, hấp dẫn, đầy bí ẩn
Tóm lại, qua cách đặt tên các kênh
rạch và miêu tả dòng sông Năm
Căn, rừng đước, em thấy thấy cảnh
thiên nhiên ở đây như thế nào?

Với sông ngòi, kênh rạch và những
cách rừng tràm dài tít tắp…

…đến những sân chim đầy vẻ
hoang sơ, thơ mộng.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
II. Đọc - Hiểu văn bản:
1. Đọc văn bản:
2. Phân tích:
a. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.
b. Cảnh sông ngòi, kênh rạch Cà Mau.
c. Chợ nổi Năm Căn.
Những chi tiết nào miêu tả quang cảnh
Những
bến con
vận
hà
Những
người
gáinhộn
Hoa
chợmà
Năm
Nhờ
đâu
tácCăn
giả?miêu tả, giới thiệu

Thuyền
thuyền
Chợ Năm Căn hiện lên thật sinh
nhịp
dàichài,
theo
sông.
Những
túp
lều
lá sông nước Cà Mau tường tận và
kiều
bándọc
hàng
xởi
lởi.
một
vùng
động.Vậy
tác giả đã làm thế nào
lưới,
thuyền
buôn
dập
Những
nhà
bè
ban
thôngười
sơngôi
kiểu
cổ
nằm
Những
Chà
Châu
để
miêu
tả được
như thế?
hấp
dẫn đến
như vậy?
dềnh
trên
sóng.
Những
đêm,bán
ánhvải,
đèn
măng
-bà
sông
cạnh
những
ngôi
Giang
những
cụ
đống sáng
gỗ cao
như
núi khu
chiếu
như
những
nhà gạch
văn minh
người Miên
bán rượu,
với đủ
chất
dựa
bờ...
=>nói
Nhờ
biết tường tận, gắn bóvới con người và
nổi.
hai
tầng.
cácphố
giọng
líusự
lô,hiểu
đủ kiểu
-Tảvùng
cụ thể,
bao
quát,
chúraý là
màu
sắc,
hình
khối,âm
thanh...
đất
này,
nói
rộng
lòng
yêu
thiên
nhiên,
tình
yêu
ăn vận sặc sỡ…
=>quê
Chợ
Năm đất
Cănnước
thậtsâu
đông
hương,
sắc.vui, tấp nập, trù phú, độc đáo.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
III. Tổng kết.
1. Nghệ thuật.
2. Nội dung.

Van bản sông nước Cà Mau, tác
giả đã sử dụng những nét nghệ
Cảnh sông nướcthuật
Cà Mau
vẻ nào?
đẹp hùng vĩ, rộng lớn, đầy
tiêucó
biểu
sức sống, Chợ Năm Căn là hình ảnh cuộc sống tấp nập, trù phú,
độc đáo.
- Ngôi kể thứ nhất (tôi), trực tiếp quan sát, miêu tả cảnh từ
trên con thuyền.
- Sử dụng nhiều phương thức và thủ pháp miêu tả (quan sát,
so sánh, tưởng tượng), nhất là việc huy động nhiều giác
quan để cảm nhận và tô đậm các ấn tượng.

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
Sông nước Cà Mau

Ấn tượng ban
đầu về
toàn cảnh

Cảnh sông ngòi,
kênh rạch

Cách đặt
tên sông
ngòi, kênh
rạch

Cảnh dòng
sông Năm
Căn, rừng
đước

Cảnh chợ
Năm Căn

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
IV. Luyện tập.
Đọc thuộc lòng bài thơ.
Làm phần “ Luyện tập” trang 23

* Hướng dẫn về nhà
- Học ghi nhớ;học phần phân tích văn bản.
- Đọc lại văn bản; tìm đọc truyện “Đất rừng phương Nam”.
- Viết một đoạn văn ( 10 câu) trình bày cảm nhận của em về

vùng Cà Mau qua bài Sông nước Cà Mau.

- Đọc và soạn văn bản “ Bức tranh của em gái tôi”.

Câu 1: Ở vùng Cà Mau, người ta gọi tên đất, tên sông
theo cách nào?
A. Bằng những danh từ mĩ lệ
B. Theo thói quen đời sống
C. Theo cách cha ông để lại
D. Theo đặc điểm riêng biệt của đất, sông

Câu 2: Sông nước Cà Mau là văn bản miêu tả?
A. Miêu tả cảnh quan vùng cực nam Nam Bộ
B. Miêu tả cảnh quan cực bắc đồng bằng Bắc Bộ
C. Miêu tả cảnh quan ở vùng đồng bằng Nam Bộ
D. Miêu tả cảnh quan ở vùng rừng miền Tây Nam Bộ

Câu 4: Màu sắc nào không được sử dụng để
miêu tả màu xanh của rừng đước Cà Mau
A. Màu xanh lá mạ
B. Màu xanh biêng biếc
C. Màu xanh rêu
D. Màu xanh chai lọ

Câu 5: Dòng không có trong Sông nước Cà Mau là gì?
A. Càng đổ dần về hướng mũi Cà Mau thì sông ngòi, kênh rạch càng
bủa giăng chi chít như mạng nhện
B. Chợ Năm Căn nằm sát bên bờ sông, ồn ào, đông vui, tấp nập. Vẫn
là cái quang cảnh quen thuộc của một xóm chợ vùng rừng cận biển
thuộc tỉnh Bạc Liêu.
 C. Chỉ một chốc sau, chúng tôi đã đến ngã ba sông, chung quanh là
những bãi dâu trải bạt ngàn đến tận những làng xa tít.
D. Thuyền chúng tôi thoát chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông
Cửa Lớn, xuôi về Năm Căn

Câu 6:Câu thể hiện sự miêu tả độc đáo của tác giả về chợ Năm
Căn?
A. Chợ sầm uất, có nhiều hàng hóa, người mua bán đông vui nhộn
nhịp
B. Ánh đèn chợ rực rỡ chiếu sáng trên mặt nước như những khu phố
nổi
C. Đi lại mua bán bằng thuyền, có thể mua bán trao đổi mọi hàng
hóa ngay trên thuyền
D. Chợ họp trên sông, thuyền bán hàng len lỏi mọi nơi, người mua
bán thuộc nhiều dân tộc, có thể mua mọi thứ không cần bước ra
khỏi thuyền

Câu 7:
Đoạn trích sông nước Cà Mau được trích từ tác
phẩm nào?
A. Rừng U Minh
B. Quê nội
C. Đất rừng phương Nam
D. Mảnh đất phương Nam

Câu 9:Sông nước Cà Mau là tác phẩm của
ai?
A. Đoàn Giỏi
B. Nguyễn Minh Châu
C. Võ Quảng
D. Nguyễn Duy

Câu 10: Gọi là rạch Mái Giầm vì?
A. Trên sông có chiếc mái giầm
B. Hai bên bờ rạch mọc toàn những cây mái
giầm
C. Hai bên bờ có những cây có thể dùng làm
mái giầm
D. Có cái án mang tên Mái Giầm

Văn bản
SÔNG NƯỚC CÀ MAU
II. Tìm hiểu văn bản:
2. Phân tích:
a. Ấn tượng ban đầu về toàn cảnh sông nước Cà Mau.

 - Với
cảmấynhận
bằng
nhiều
giác
quan
Ấn tượng
được cảm
nhận qua
những giác
quan
=>Tác giả miêu tảnào?
không gian mênh mông,
rộng lớn với nhiều sông ngòi, kênh rạch, cây
Về sông
ngòi,
kênh
cối,
tất
cảràođược
phủ kín một màu xanh, sóng
Về
âm
thanh:
Rì
bất
rạch: Miêu tả một cách
Dùng lối so sánh và cảm
biển
rìhệ
rào.
tận
của
lávề
và
tiếng
sóng
khái
quát
thống
Âm thanh được tác giả
Về
màu
sắc:
Bao
trùm
bởi –
thứ
âm
thanh
đơn
điệu,
sông
ngòi
thìbạt
dày
đặc,
một
màu
xanh
ngàn
triền
vọng
về trong
chằng
chịt
như
của
trời,miên,
nước,
câymạng
lá.
hơi gió muối.
nhện.

Điệpnhận
từ, tính
từ chỉcảnh
màusông
sắc,
về phong
cảm
nhận
thính
giác
được
cảm
nhận
bằng
thịthị
giác.
nước
Càbằng
Mau
bằng
và cảm
giác.
giác.

2 Chú thích :
a. Tác giả :
b. Tác phẩm:
- Đoàn Giỏi (1925-1989), bút danh
Nguyễn Hoài – Nguyễn Phú Lễ.
- Quê ở Châu Thành, Tiền Giang.
- Đề tài sáng tác: Viết về thiên nhiên,
cuộc sống và con người Nam Bộ.
- Những tác phẩm chính:Người Nam
thà chết không hàng (1947) Kí (1948),
Chiến
sỹbản
Tháp
Mười
(1949),
Cá bống
Văn
Sông
nước
Cà Mau
được
mú
(1956),
Đất rừng
Phương
Nam Đất
trích
từ chương
XVIII
trong truyện
(1957).
rừng Phương Nam.
Truyện này được chuyển thành
phim “Đất phương Nam”.
Tác giả Đoàn Giỏi