I.
TÌM HIỂU CHUNG

I/ Tìm hiểu chung
1/ Tác giả
- O Hen – ri (1862– 1910)
là nhà văn Mỹ nổi tiếng, chuyên
viết truyện ngắn.
- Tác phẩm của ông thể hiện tinh
thần nhân đạo cao cả.

- Sự nghiệp: Thiên về viết truyện ngắn, hầu hết các sáng tác
hướng về tầng lớp nghèo khổ, phê phán giai cấp tư sản tàn
bạo (Chiếc lá cuối cùng, Căn gác xép…). Truyện của ông
thường nhẹ nhàng tràn đầy tinh thần nhân đạo.
- Từ năm 1918: Hội nhà văn Mỹ lập giải thưởng O.Hen -ri
để trao giải cho các truyện ngắn xuất sắc ở Mỹ.

Căn gác xép

Chiếc lá cuối cùng

Nơi ở của O Hen - ri

Nơi làm việc của O Hen - ri

2. Tác phẩm:
- Xuất xứ: Đoạn trích

là phần cuối trong
truyện ngắn cùng tên
của O Hen-ri.

- Thể loại: Truyện
ngắn
- PTBĐ: Tự sự kết
hợp với MT và BC

Chú thích:
- Thường xuân:(còn gọi là trường xuân) một loại dây
leo, bám sát vào tường gạch, lá rụng dần về mùa
đông.
- Vịnh Na-plơ: Vịnh đẹp nổi tiếng ở bờ biển I-ta-li-a.
- Kiệt tác: Tác phẩm nghệ thuật đặc sắc.

Đọc, tóm tắt
1. Giôn-xi bị sưng
phổi và cô rất tuyệt
vọng, chán nản.
5. Giôn-xi khỏe trở
lại còn cụ Bơ-men
chết vì bệnh sưng
phổi.

2. Giôn-xi tin rằng
khi chiếc lá cuối
cùng rụng xuống
cũng là lúc cô chết
3. Xiu và cụ Bơmen đều rất lo
lắng

4. Cụ Bơ-men đã vẽ
chiếc lá cuối cùng
trong đêm mưa tuyết.

3. Bố cục: 3 phần
+ P1. Từ đầu … “mái hiên thấp kiểu Hà Lan”
 Tâm trạng chán nản, tuyệt vọng của
Giôn - xi
+ P2. Tiếp… “bồi dưỡng và chăm nom,
thế thôi” Sự hồi sinh của Giôn - xi
+ P3. Còn lại
 Bí mật của chiếc lá cuối cùng
 Trình tự câu chuyện liền mạch theo dòng thời
gian và sự việc tiếp nối.

II
ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

Không gian: căn hộ tồi tàn ở gần
công viên Oa-sinh-tơn

Bối cảnh

Nhân vật

Thời gian: Tháng 11 – mùa đông
rét mướt
3 người họa
sĩ nghèo

Đồng nghiệp
Đồng cảnh ngộ:
Nghèo

1. NHÂN VẬT GIÔN-XI

Văn bản: CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
O. Hen - ri
II. Đọc – Hiểu văn bản
1. Nhân vật Giôn- xi
- Là một hoạ sĩ trẻ, nghèo, bị mắc bệnh sưng phổi
nặng.

Khi biết mình mắc bệnh:
Chán nản, tuyệt vọng; Thờ ơ trước
sự quan tâm của mọi người

Diễn
biến
tâm
trạng
của
Giôn xi

Cây + lá
thường
xuân

Suy nghĩ: “Khi nào chiếc lá cuối cùng rụng

xuống thì mình cũng lìa đời.”
-> Phó thác cuộc đời của mình cho chiếc
là thường xuân ngoài cửa sổ.

Khi thấy chiếc lá cuối cùng không
rụng:
Lấy lại nghị lực sống và dần hồi phục

T he o e m ,
ng uy ê n n h
ân
nào khiến
Giôn-xi dầ
n
hồi phục,
thoát khỏi
bệnh tật ng
uy hiểm?

* Nguyên nhân quyết định sự hồi sinh của Giôn-xi
- Vì chiếc lá cuối cùng không rụng: Sự gan góc của
chiếc lá mà cô không biết đó là chiếc lá vẽ, chiếc lá
đã chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt để bám
lấy sự sống trái với nghị lực yếu đuối, tâm trạng
buông xuôi chờ chết của mình.
- Vì tình yêu thương của Xiu.
=> Cô đã có khát vọng sống, yêu đời “Chiếc lá cuối
cùng vẫn còn đó…muốn chết là một tội”. 

Diễn
biến
tâm
trạng
của
Giôn xi

Khi biết mình mắc bệnh:
Chán nản, tuyệt vọng;
Thờ ơ trước sự quan tâm
của mọi người
Suy nghĩ: “Khi nào chiếc
lá cuối cùng rụng xuống
thì mình cũng lìa đời.”

=> Nghị lực
và tình yêu
cuộc sống sẽ
giúp con
người chiến
thắng được
bệnh tật,
khó khăn

Khi thấy chiếc lá cuối cùng
không rụng: Lấy lại nghị
lực sống và dần hồi phục
- Nghệ thuật: đảo ngược tình huống.

CÙNG CHIA SẺ
Nếu trong cuộc sống em gặp khó
khăn và bất hạnh, em có thái độ và
cách sống như thế nào?
• Biết quý trọng bản thân
• Tạo cơ hội cho mình vượt qua khó khăn
• Có nghị lực, niềm tin vượt lên cuộc sống
• Hãy vượt lên chính bản thân mình

Cuộc đời còn nhiều mảnh đời trái ngang, bất hạnh gặp hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống
thì chán sống là 1 tội lỗi

Chiếc lá cuối cùng

II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

2. Tình yêu thương của Xiu

Tấm lòng yêu thương của Xiu dành cho Giôn - xi

Quan tâm,
chăm sóc,
động viên
Giôn xi

Lo sợ khi
thấy lá
thường
xuân rụng
dần

Lo lắng
cực độ khi
Giôn-xi
nhờ kéo
rèm lên

Ngạc nhiên
+ vui mừng
khi thấy
chiếc lá
chưa rụng

- Lo lắng, quan tâm, động viên, an ủi và chăm
sóc bạn chu đáo.

 Thương yêu bạn, tình bạn chân thành, cao
đẹp.

Theo em, nếu Xiu biết trước việc
cụ Bơ men đã vẽ chiếc lá, câu
Theo
biếtkhông?
trước
chuyện
cóem,
hấpXiu
dẫncóhơn
việc cụ Bơ men đã vẽ chiếc lá
không?
- Xiu không biết việc cụ Bơ – men vẽ chiếc lá và tâm trạng lo
lắng vẫn đeo đẳng cô cho tới khi biết được sự thật.
- Nếu Xiu biết trước ý định của cụ Bơ-men  Truyện sẽ kém
hay đi vì Xiu không bị bất ngờ và người đọc không được
chứng kiến và thấu hiểu tâm trạng lo lắng, thấm đượm tình
người của cô.

II. TÌM HIỂU VĂN BẢN:
3. Cụ Bơ – men và kiệt tác “chiếc lá cuối cùng”

a. Cụ Bơ - men

* Đọc đoạn văn sau và cho biết qua đó ta hiểu gì về hoàn cảnh Bơmen?

“Xiu và Giôn-xi là hai họa sỹ nghèo, còn trẻ, sống
trong một căn hộ gần công viên Oa-sinh-tơn. Cụ Bơ-men
cũng là một họa sỹ nghèo thuê phòng ở tầng dưới. Bốn
chục năm nay cụ mơ ước vẽ được một kiệt tác nhưng chưa
thực hiện được; cụ thường ngồi làm mẫu vẽ cho các họa sỹ
trẻ để kiếm tiền. Lúc ấy là vào mùa đông. Giôn-xi bị bệnh
sưng phổi. Bệnh tật, nghèo túng khiến cô tuyệt vọng không
muốn sống nữa. Cô đếm từng chiếc lá thường xuân bám
vào bức tường gạch đối diện cửa sổ, chờ khi nào chiếc lá
thường xuân cuối cùng rụng nốt thì cô cũng buông xuôi, lìa
đời … ''

a. Cụ Bơ-men
Bơ-men là họa sĩ đã ngoài 60 tuổi, kiếm sống
bằng việc làm mẫu cho các hoạ sĩ.
-

- Cụ luôn mơ ước vẽ được 1 kiệt tác.
-> Già yếu, thất bại trong sự nghiệp.

Tấm lòng yêu thương của cụ
Bơ – men dành cho Giôn – xi được thể hiện
qua những chi tiết nào?

Lúc đến thăm Giôn –
xi:
Lo lắng cho bệnh
tình của Giôn – xi

Sau khi thăm Giôn – xi:
Vẽ chiếc lá trong
cơn mưa tuyết,
mong cứu sống Giôn
- xi

a. Cụ Bơ-men
Bơ-men là họa sĩ đã ngoài 60 tuổi, kiếm sống
bằng việc làm mẫu cho các hoạ sĩ.
-

- Cụ luôn mơ ước vẽ được 1 kiệt tác.
-> Già yếu, thất bại trong sự nghiệp.
- Yêu thương, lo lắng cho số mệnh của Giôn-xi.
- Vẽ chiếc lá, vẽ lên niềm tin, niềm hi vọng và
nghị lực sống cho Giôn-xi.



Cụ Bơ-men

Mắc bệnh sưng phổi, chết sau 2
ngày

 Ông là họa sĩ chân chính, có tấm
lòng tốt bụng, giàu tình thương

yêu và đức hi sinh cao thượng.

Văn bản:

CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG

II/Tìm hiểu văn bản
1/ Nhân vật Giôn-xi
2. Tình yêu thương của Xiu
3. Cụ Bơ – men và kiệt tác chiếc lá cuối cùng

a. Cụ Bơ-men
b. Kiệt tác “Chiếc lá cuối cùng”

ế
h
t
ư
h
n
,
m
e
o
e
Th
i
ọ
g
c
ợ
ư
đ
ì
h
t
o
à
n
?
c
á
t
t
ệ
i
là k

Kiêt tác nghệ thuật phải là
một tác phẩm nghệ thuật
có giá trị tư tưởng và nghệ
thuật cao, đem lại niềm vui
và khoái cảm thẩm mĩ cho
người xem, người nghe,
người đọc.

Đ
vă oạn
thú n kế *
ch c câ t
uy u
ện

Hãy đọc và tưởng tượng cảnh Bơ-men đã vẽ chiếc lá
trong đêm mưa tuyết.

… “ Chị có chuyện này muốn nói với em, con chuột bạch của chị”,
cô nói, ”Cụ Bơ-men đã chết vì sưng phổi hôm nay ở viện rồi. Cụ ốm
chỉ có hai ngày. Buổi sáng ngày thứ nhất, bác gác cổng thấy cụ ốm
nặng trong căn phòng của cụ ở tầng dưới. Giày và áo quần của cụ
ướt sũng và lạnh buốt. Chẳng ai hình dung nổi cụ đã ở đâu trong
một đêm khủng khiếp như thế. Nhưng rồi người ta tìm thấy một
chiếc đèn bão vẫn còn thắp sáng và một chiếc thang đã bị lôi ra
khỏi chỗ để của nó, và vài chiếc bút lông rơi vung vãi, và một bảng
pha màu có màu xanh và màu vàng trộn lẫn với nhau, và – em thân
yêu ơi, em hãy nhìn ra ngoài cửa sổ, nhìn chiếc lá thường xuân
cuối cùng ở trên tường. Em có lấy làm lạ tại sao chẳng bao giờ nó
rung rinh hoặc lay động khi gió thổi không ? Ồ, em thân yêu, đó
chính là kiệt tác của cụ Bơ-men, - cụ vẽ nó ở đấy vào cái đêm mà
chiếc lá cuối cùng đã rụng”.

Theo em, vì sao có thể coi
Chiếc lá cuối cùng của cụ
Bơ – men là một kiệt tác?

110

120

10
20

100

30

90

40

80
70

60

50

“Chiếc lá cuối cùng” là kiệt tác vì:
1

Chiếc lá đã cứu
sống Giôn-xi.

2

3

Vẽ trong hoàn cảnh
đặc biệt

Chiếc lá vẽ y như thật

4

Được vẽ bằng tình
thương bao la và sự hi
sinh cao thượng

3. Kiệt tác “chiếc lá cuối cùng”:
- Vẽ trong một đêm mưa bão, lạnh buốt - cái đêm
mà chiếc lá cuối cùng đã rụng.
- Lá vẽ rất giống khiến Giôn-xi tưởng lá thật.
- Nó được vẽ bằng tình yêu thương và lòng hy sinh
cao thượng của Bơ-men.
- .Nó đem lại sự sống cho Giôn-xi.

=> Ca ngợi sức mạnh của nghệ thuật chân
chính – nghệ thuật vì con người.

Thông điệp
Thông điệp nhân văn:
Hi sinh vì cuộc sống con người.
Thông điệp nghệ thuật:
 Tác phẩm nghệ thuật: Nghệ thuật vị
nhân sinh (phải bám sát vào cuộc đời, vì
con người mà phụng sự)
 Nghệ sĩ đích thực: Quan tâm đến sự
sống của con người.

“Chiếc lá cuối cùng là bản tình ca về thiên
chức và sức mạnh của nghệ thuật. Nơi nào
nghệ thuật xuất hiện thì nơi đó có sự sống phục
sinh”. Xác thân nghệ sĩ dẫu có mất đi thì điều
đó có hề chi khi một sớm mai kia trong gió rét
chiếc lá thường xuân cuối cùng vẫn xanh trên
tường gạch loang lỗ như ngạo nghễ cùng tháng
năm”. Đây chính là bức thông điệp màu xanh
mà nhà văn O Hen-ri muốn gởi đến bạn đọc
qua tác phẩm của mình.

* Nghệ thuật đảo ngược tình
lần:

huống hai

- Lần thứ nhất: Giôn-xi tuyệt vọng vì bệnh viêm
phổi nghĩ đến cái chết Lấy lại nghị lực sống nhờ
chiếc lá cuối cùng.
- Lần thứ hai: Bơ-men đang khỏe mạnh vẽ chiếc lá
trong đêm mưa gió  chết vì bệnh viêm phổi.
=> Hai tình huống đều liên quan đến bệnh
viêm phổi và chiếc lá cuối cùng.

Gợi ý trả lời:
Nhà văn đã không kể trực tiếp việc Bơ-men đã vẽ chiếc
lá trong đêm mưa tuyết nhằm tạo sự bất ngờ cho nhân vật
và bạn đọc. Tất cả sẽ ngỡ ngàng khi nghe lời kể của Xiu.
Ngỡ ngàng về chiếc lá, về tác giả của nó. Một điều cuốn
hút bạn đọc nữa ở đây là, việc Bơ-men vẽ chiếc lá cuối
cùng chỉ được tiết lộ trong lời kể của Xiu vào những dòng
cuối cùng của câu chuyện. Cách kết thúc như vậy khiến
cho câu chuyện để lại dư âm trong lòng người hâm mộ,
mở ra trong lòng ta những dự đoán và suy nghĩ khác
nhau. Đây được gọi là cách kết thúc mở trong thể loại
truyện ngắn. Nó trở thành một nét nghệ thuật nổi bật
trong những trang truyện của O.Hen-ri.

III
TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật

Tình huống bất
ngờ, gây hứng thú
cho người đọc.

Nghệ thuật
đảo ngược tình
huống

2. Nội dung

Ca ngợi tình yêu
thương cao cả
của những con
người nghèo khổ
với nhau

Tác giả thể
hiện quan niệm
của mình về mục
đích của sáng tạo
nghệ thuật.

Chiếc lá cuối cùng chiếc lá giả trên cây

Kiệt tác

Được vẽ ra trong đêm giá rét
Được vẽ ra từ tấm lòng cao đẹp
Từ tình người nhân hậu bao la

Cụ Bơ-men người hoạ sỹ tài ba
Đã cứu sống một tâm hồn non trẻ

Của

Chẳng quản tuyết rơi đêm đông lạnh giá
Lặng lẽ âm thầm vẽ chiếc lá trong đêm
Để sáng mai khi kéo bức mành lên

Bơ-men

Chiếc lá úa vàng vẫn còn nguyên ở đó
Dũng cảm gan lì bám lấy thân cây nhỏ
Bởi sự sống trăm ngàn lần đáng quý em ơi!

Bơ-men

Nhìn chiếc lá Giôn-xi thầm nghĩ
Tuổi xuân còn dài sao nỡ vội buông xuôi
Em thật tệ muốn chết là một tội
Chiếc lá cho em yêu cuộc sống trên đời.

Hướng dẫn tự học

- Nắm vững được nội dung chính của tác phẩm.
- Văn bản “Hai cây phong”: Khuyến khích
học sinh tự đọc
- Chuẩn bị bài: Chương trình địa phương
phần tiếng Việt.

Chào
tạm biệt