Giáo
viên:
Phạm
Phạm
Thị Thúy
Nhài Thị Lụa

1

Tiết 67: Làm văn
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG MỞ BÀI, KẾT BÀI
TRONG BÀI VĂN NGHỊ LUẬN

CẤU TRÚC BÀI HỌC

I.VIẾT PHẦN MỞ BÀI:
1. BÀI TẬP 1
Thảo luận nhóm: 3 phút
Nhóm 1: Mở bài 1
Nhóm 2: Mở bài 2
Nhóm 3: Mở bài 3
Đề bài: Phân tích giá trị của tình huống truyện trong
tác phẩm Vợ Nhặt (Kim Lân)

Câu hỏi:
Trong ba phần mở bài sau, phần mở bài nào
phù hợp hơn và hay hơn ? Vì sao ?

MB(1): Nhà văn Kim Lân sinh năm 1920, tên khai sinh là
Nguyễn Văn Tài, quê ở làng Phù Lưu, xã Tân Hồng ,huyện
Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Kim Lân bắt đầu viết truyện ngắn từ
năm 1941.Tác phẩm của ông được đăng trên các báo Tiểu
thuyết thứ Bảy và Trung Bắc chủ nhật. Ông là tác giả của
các tập truyện ngắn: Nên vợ nên chồng(1955),Con chó xấu
xí(1962). Truyện ngắn Vợ nhặt lúc đầu có tên gọi Xóm ngụ
cư. Tác phẩm được viết ngay sau khi cách mạng thángTám
thành công. Sau khi hòa bình lập lại, nhà văn dựa vào cốt
truyện cũ và viết lại tác phẩm này. Vợ nhặt được in trong tập
Con chó xấu xí. Đây là tác phẩm có tình huống truyện đặc
sắc.


MB(2): Truyện ngắn Vợ nhặt của nhà văn Kim Lân được viết
ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công. Cái tên mà
tác giả chọn đặt cho truyện ngắn này đã cho thấy một tình
huống rất “có vấn đề”của câu chuyện được kể. Từ chuyện
“nhặt được vợ” của Tràng – nhân vật chính trong tác phẩm –
đúng vào những ngày đói thê thảm của năm Ất Dậu (1945),
nhà văn đã thâu tóm trong đó không chỉ cái bi kịch và khát
vọng sống của một con người mà còn phản ánh trọn vẹn tấn
bi kịch lịch sử và khát vọng sống, xu thế tất yếu của dân tộc.
Tình huống “nhặt được vợ” (như nhan đề của truyện ngắn
đã nêu rõ) có vai trò quyết định đối với toàn bộ giá trị nghệ
thuật và nội dung của tác phẩm.


MB(3): Đọc Vợ nhặt của Kim Lân, cái ấn tượng đậm nét
nhất mà truyện ngắn để lại trong tâm trí người đọc là hình
ảnh Tràng dắt về “người vợ theo” trong cái cảnh “tối sầm
lại vì đói khát”của năm Ất Dậu. Sự lựa chọn đầy táo bạo
của con người trong tình huống trớ trêu ấy cũng là sự lựa
chọn của cả một cộng đồng: phải sống và làm người, phải
vượt lên cái đói và cái chết. Đó cũng là tình huống của lịch
sử. Có thể nói, thành công của Vợ nhặt trước hết là thành
công của tình huống truyện.

* Mở bài (1):
Nhà văn Kim Lân sinh năm 1920, tên khai sinh là
Nguyễn Văn Tài, quê ở Làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, huyện
Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Kim Lân bắt đầu viết truyện ngắn từ
1941. Tác phẩm của Ông được đăng
trên các
báo
Tiểu
thuyết
- Thông
tin thừa.
thứMở
Bảybài
và(1)
Trung Bắc chủ nhật. -Ông
là tác
các tập
Không
nêugiả
đềcủa
tài chính.
truyện
Nên vợ nên chồng -(1955),
chórộng.
xấu xí
Khôngngắn:
phù hợp
Nêu tiềnCon
đề quá
(1962). Truyện ngắn Vợ nhặt lúc đầu có tên gọi Xóm ngụ
cư. Tác phẩm được viết ngay sau khi cách mạng tháng 8
thành công. Sau khi hòa bình lặp lại, nhà văn dựa vào một
cốt truyện cũ và viết lại tác phẩm này. Vợ nhặt được in trong
tập Con chó xấu xí. Đây là tác phẩm có tình huống truyện
đặc sắc.

* Mở bài (2):
Truyện ngắn Vợ nhặt của nhà văn Kim Lân được viết sau
khi Cách mạng tháng 8 thành công. Cái tên mà tác giả chọn
đặt cho truyện ngắn này đã cho thấy một tình huống “rất có
vấn đề” của câu chuyện được kể. Từ chuyện “nhặt được vợ”
- Nêu
đúng
đề tài.
của Tràng – nhân vật chính trong tác
phẩm
– đúng
vào những
Mở bài (2)
- Gợi
hứngnhà
thú,văn
dẫnđã
dắtthâu
ngày đói thê thảm của năm Ất Dậu
(1945),
vấnvàđềkhát
tự nhiên,
dàicủa
tóm Phù
tronghợp
đó không chỉ cái bi kịch
vọngcòn
sống
một con người mà còn phản ánh trọn vẹn tấn bi kịch lịch sử
và khát vọng sống, xu thế tất yếu của dân tộc. Tình huống
“nhặt được vợ” (như nhan đề của truyện ngắn đã nêu rõ) có
vai trò quyết định đối với toàn bộ giá trị nghệ thuật và nội
dung của tác phẩm.

* Mở bài (3):
Đọc Vợ nhặt của Kim Lân, cái ấn tượng đậm nét nhất mà
truyện ngắn để lại trong tâm trí người đọc là hình ảnh Tràng
dắt về “người vợ theo” trong cái cảnh “tối sầm lại vì đói
khát” của năm Ất Dậu. Sự lựa chọn đầy táo bạo của con
người trong tình huống trớ trêu ấy cũng là sự lựa chọn của cả
đề tài
ngắn
gọn,lên
rõ cái
bài đồng:
(3) phải sống và làmNêu
mộtMở
cộng
người,
phải
vượt
dẫnsử.dắtCó
tự thể
hợpchết. Đó cũng là tình ràng,
đóiPhù
và cái
huốngnổi
củabật,
lịch
dẫn.
nói, thành công của Vợ nhặt trướcnhiên,
hết là hấp
thành
công của tình
huống truyện.
Mở bài (3) phù hợp hơn, hay hơn.

2. BÀI TẬP 2
Đọc các MB sau và trả lời câu hỏi
-Vấn đề được trình bày trong từng
mở bài là gì?

-Phân tích tính hấp dẫn của các mở
bài trên?

MB(1): Hỡi đồng bào cả nước!
“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hoá cho họ
những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền
ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh
phúc”.
Lời bất hủ ấy trong bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước
Mĩ. Suy rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế
giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền
sung sướng và quyền tự do.
Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp
năm 1791 cũng nói:
“Ngưòi ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi; và phải luôn
luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi”.
Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được.
Vấn đề : Khẳng định quyền Độc Lập Tự Do của dân tộc Việt
Nam.
Tính hấp dẫn: Mở đầu bằng việc trích dẫn lời văn của 2 bản
TNĐL nước Pháp, Mĩ.

MB(2): Vị trí của Thâm Tâm đối với Thơ mới có cái gì na ná
như Thôi Hiệu đối với thơ Đường. Nếu chọn mười nhà thơ
Đường lớn nhất, chưa chắc đã có Thôi Hiệu, nhưng nếu chọn
mười bài thơ Đường hay nhất không thể không có Hoàng Hạc
lâu. Vâng, kể tên mười nhà thơ mới lớn nhất không chắc có
Thâm Tâm, nhưng chọn mười bài thơ mới hay nhất khó có thể
bỏ qua Tống biệt hành. Thi phẩm là sự thăng hoa đột xuất của
ngòi bút Thâm Tâm.

Vấn đề nêu: Giới thiệu giá trị đặc sắc của bài thơ Tống Biệt Hành

Tính hấp dẫn: So sánh vị trí của Thâm Tâm và bài thơ Tống Biệt Hành với vị trí
của Thôi Hiệu và bài thơ Hoàng Hạc Lâu để nêu giá trị bài thơ Tống Biệt Hành.

MB(3): Năm thập kỉ trước đây, khi Nam Cao quyết định bắt tay
vào viết Cái lò gạch cũ – tên đầu tiên của Chí Phèo – thì trong văn
học hiện thực phê phán, đề tài nông thôn đã qua mùa nở rộ, và
những sáng tác thành công về nông dân của Nguyễn Công Hoan,
Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng,… đã tồn tại sừng sững giữa văn
đàn. Tác phẩm của một cây bút hồi ấy còn chưa mấy ai biết đến
tên tuổi như Nam Cao cầm chắc sẽ bị che khuất, sẽ bị rơi vào cõi
lãng quên, nếu tác giả không tìm cho mình được một hướng khai
thác riêng cho một đề tài đã thành quen thuộc. Thử thách đó, Nam
Cao đã lặng lẽ chấp nhận, và đã vượt qua, với một Chí Phèo thật
sự sâu sắc và độc đáo.
Vấn đề : Hướng khai thác riêng về đề tài người nông dân của
Nam Cao trong tác phẩm Chí Phèo.
Hấp dẫn: Đặt CP trong các tác phẩm cùng đề tài nông dân rất
thành công của các tác giả nổi tiếng, để từ đó nêu ra vấn đề: hướng
khai thác riêng, sâu sắc, độc đáo của Nam Cao ở đề tài này qua tác
phẩm Chí Phèo

3. Yêu cầu phần Mở bài
Yêu cầu phần mở bài:

Từ 2 bài tập trên, ta thấy
Thông báo phần mở
Hướng
bài cần
ngườiđáp ứng
Gợi sự
chính xác, những yêu đọc
vào
cầu gì trong quá hứng thú
ngắn gọn
nội dung
trình
tạo
lập
văn
bản?
với vấn đề
vấn đề
bàn luận
cần
nghị luận

một cách
tự nhiên

được
trình bày

CÁC CÁCH VIẾT MỞ BÀI
TRỰC TIẾP
BẮT ĐẦU
TỪ TÁC
GIẢ, TÁC
PHẨM (Đi
thẳng vào
vấn đề)

GIÁN TIẾP

BẰNG CÂU
DẪN PHÙ
HỢP

BẰNG THAO
TÁC SO SÁNH

Nêu vấn đề bằng
cách so sánh với đối
tượng khác có điểm
tương đồng -> nhấn
mạnh đối tượng NL

Nêu vấn đề bằng cách
so sánh với đối tượng
khác có điểm tương
đồng -> nhấn mạnh sự
khác biệt của đối tương
NL

THỰC HÀNH VIẾT MỞ BÀI
Cảm nhận về nhân vật người vợ nhặt trong
'Vợ nhặt” của Kim Lân (Thi 24 tuần học kì II)
Kim Lân sinh ra trong gia đình nghèo từ nhỏ đã phải làm lụng
kiếm sống gắn liền với ruộng đồng. Những tác phẩm của ông
thường viết về đề tài nông dân miền quê. Truyện ngắn Vợ nhặt được
trích trong tập “Con chó xấu xí”. Tác phẩm được viết khi đất nước
ta đang xảy ra nạn đói năm 1945 do Nhật bắt dân ta nhổ lúa trồng
đay.
(Bài làm của em Phạm Mạnh Hùng – 12B)
 Chưa giới thiệu được vấn đề; diễn đạt lủng củng, câu văn chưa
rõ ý

(Bài làm của em Phạm Mạnh Hùng- 12B)

Kim Lân là một nhà văn chuyên viết về
truyện ngắn. Ông thường viết về nông
thôn và người nông dân. Tác phẩm của
ông thường gắn bó chặt chẽ ? tuy nghèo
đói nhưng tình cảm của họ vẫn yêu
thương lẫn nhau. “Vợ nhặt” là một trong
những tác phẩm hay và đặc sắc nhất của
nhà văn Kim Lân, Trong tác phẩm Vợ
nhặt, nổi bật nhất là người vợ nhặt được
thể hiện trong bài.
(Bài làm của em Phạm Thị Băng Băng12B)
(Câu văn chưa rõ ý, thiếu chủ ngữ, tối ý)

(Bài làm của em Phạm Thị Băng Băng-12B)

Có ai đó đã từng nói “Hoa hồng đi để lại
một thứ hương thơm vô cùng đặc biệt
không nồng nàn như hoa cúc hay đằm
thắm như hoa ngọc lan. Loài chim sơn
ca đi để lại giữa núi rừng một tiếng hót
thánh thót như một bản nhạc. Cũng như
thế phải chăng điều còn lại của mỗi nhà
văn đó là cái giọng điệu của riêng mình.
Kim Lân đã xây dựng thành công nhân
vật người vợ nhặt trong tác phẩm cùng
tên.
(Bài làm của em Bùi Diệu Thu -12B)

MB1:
“Vợ nhặt” là một trong những truyện ngắn xuất sắc của Kim
Lân, viết về đề tài người nông dân trong những năm 1945, khi cái
đói đang hoành hành. Ngòi bút tinh tế của nhà văn lách sâu vào
từng ngõ ngách của nông thôn Việt những năm 1945, tìm đến
ngôi nhà rách nát vắng teo, để rồi khám phá ra những vẻ đẹp
tâm hồn của những con người đang bị cái đói làm cho nhân hình
trở nên xơ xác… Trong ngôi nhà tăm tối của anh cu Tràng vẫn
luôn được thắp sáng bởi trái tim nhân hậu của bà cụ Tứ - một
bà mẹ thiếu thốn, đói khổ, nhưng từng chút một vẫn yêu thương,
chăm lo và tin tưởng vào cuộc sống của con.

Bài làm của em Bùi Diệu Thu -12B

Điền các từ thích hợp vào
dấu ba chấm
Mở bài nhằm…..vấn đề
nghị luận. Có cách mở
bài…. (Đi thẳng vào vấn
đề), có cách mở bài…..
(dẫn dắt để đi vào vấn đề)

Kiểm tra 3 phút
Viết phần Mở bài Phân tích nhân vật bà cụ Tứ trong tác
phẩm “Vợ nhặt” của Kim Lân.
MB1:
“Vợ nhặt” là một trong những truyện ngắn xuất sắc của
Kim Lân, viết về đề tài người nông dân trong những năm
1945, khi cái đói đang hoành hành. Ngòi bút tinh tế của
nhà văn lách sâu vào từng ngõ ngách của nông thôn Việt
những năm 1945, tìm đến ngôi nhà rách nát vắng teo, để
rồi khám phá ra những vẻ đẹp tâm hồn của những con
người đang bị cái đói làm cho nhân hình trở nên xơ xác…
Trong ngôi nhà tăm tối của anh cu Tràng vẫn luôn được
thắp sáng bởi trái tim nhân hậu của bà cụ Tứ - một bà
mẹ thiếu thốn, đói khổ, nhưng từng chút một vẫn yêu

MB2:
 Hiện thực chỉ là chất liệu thô, qua lăng kính nhà
văn thì hiện thực được thăng hoa. Điều ấy thật đúng với
Vợ nhặt của Kim lân. Về với xóm ngụ cư trước những
năm 1945, Kim Lân khiến người đọc mãi ám ảnh bởi cái
mẹt rách, một lùm rau chuối thái rối, và cuối cùng là một
nồi cháo cám. Hiện thực càng lúc càng hiện ra một cách
nghiệt ngã đến xé lòng. Nhưng trên nền tăm tối ấy , cuộc
sống bỗng thăng hoa một cách diệu kì. Cuộc đời vẫn đẹp
vẫn đáng sống vì ánh sáng của hy vọng, của niềm tin, của
tình yêu , của tình mẫu tử thiêng liêng vẫn còn tồn tại. Và
tất cả những vẻ đẹp diệu kì ấy nhà văn Kim Lân trân
trọng gửi trọn vào bà cụ Tứ - một người mẹ nghèo nhưng
có trái tim nhân hậu giàu tình yêu thương.

VẤN ĐỀ NL: NHÂN VẬT BÀ CỤ
TỨ
MỞ BÀI 1

MỞ BÀI 2

TRỰC TIẾP

GIÁN TIẾP

BẮT ĐẦU
TỪ TÁC
GIẢ, TÁC
PHẨM

BẰNG
CÂU DẪN
PHÙ HỢP

Tham khảo phần Mở bài sau:
Phân tích khát vọng hạnh phúc trong Vợ nhặt của Kim
Lân
Nếu đem triết lý: “Quý hồ tinh bất quý hồ đa” vào trong văn học thì
Kim Lân là trường hợp thuyết phục nhất và tiêu biểu hơn cả. Ông thuộc
lớp nhà văn trước cách mạng tháng 8-1945. Điểm đặc biệt là ông sáng
tạo và trình diện trên văn đàn rất ít nhưng các tác phẩm của ông ngay từ
khi mới ra đời đã được đọc giả đón nhận bằng cả trái tim mình. Các tác
phẩm của ông đã nhanh chóng chiếm lĩnh tâm hồn người đọc lúc ấy,
bây giờ và mãi mãi về sau một cách hoàn toàn thuyết phục. Một trong
rất ít ỏi các tác phẩm ấy là “Vợ nhặt”. Câu chuyện viết về số phận
người nông dân trước cách mạng tháng 8-1945. Họ phải sống trong cái
đói quay quắt đến mức đe dọa cả mạng sống nhưng họ vẫn âm thầm mơ
ước hạnh phúc riêng tư và trở nên nhân văn hơn, mạnh mẽ, cường tráng
hơn bởi chính những ước mơ ấy.

MỞ BÀI CHO DẠNG ĐỀ PHÂN TÍCH NHÂN VẬT
Cách 1: Puskin từng viết: “Linh hồn là ấn tượng của một tác
phẩm. Cây cỏ sống được là nhờ ánh sáng, chim muông sống
được là nhờ tiếng ca, một tác phẩm sống được là nhờ tiếng
lòng của người cầm bút”. Và nhà văn/nhà thơ…….. đã để
tiếng lòng của mình cất lên, để linh hồn của tác phẩm
………bay lên qua hình tượng
nhân vật……..
Cách 2: Văn học như một thiên thần mang sứ mệnh che chở
và bảo vệ con người. Trong tác phẩm …….., nhà văn/nhà
thơ ……..đã để ngòi bút của mình thực hiện trọn vẹn sứ
mệnh cao cả đó qua hình tượng nhân vật………thật ấn
tượng.

NGHỊ LUẬN VỀ ĐOẠN TRÍCH, THƠ, VĂN XUÔI

Cách 1: Đâu là cầu nối giữa quá khứ và tương lai, đâu là thanh nam
châm thu hút mọi thế hệ? Đó chẳng phải là văn học hay sao. Văn học
vẫn luôn sống một cuộc đời cao đẹp gắn liền với con người và kết tinh
những giọt ngọc của thời đại. Tất cả những giá trị vĩnh cửu đó đã
thăng hoa cùng ngòi bút của nhà văn/nhà thơ……để tác phẩm …….,
đặc biệt là đoạn trích ………còn vấn vương trong trái tim biết bao bạn
đọc.
Cách 2: Nếu phải tìm bản nhạc hay nhất, có lẽ tôi sẽ chọn văn chương.
Bởi chỉ khi đến với văn chương, người nghệ sĩ mới được tự do để trái
tim dẫn dắt, được thể hiện quan niệm của chính mình và rồi mang đến
cho người đọc biết bao giai điệu cảm xúc với nhiều cung bậc. Và tác
giả….. đã để tác phẩm …….. của mình là nốt ngân đầy sáng tạo trong
bản hòa tấu của văn học, đặc biệt là đoạn trích…..

CÁCH MỞ BÀI  CHO DẠNG ĐỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
ĐỀ TÀI KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ
Có thể nói văn học thời kì là một bộ phận của công cuộc chiến
đấu giải phóng dân tộc, đã có những đóng góp xứng đáng vào sự
nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Với trách nhiệm xã hội đó, mặc nhiên tinh
thần yêu nước là nội dung bao trùm của toàn bộ nền văn học.
Phẩm chất yêu nước ấy có từ văn học của cha ông qua các thời
đại, mỗi khi dân tộc đứng trước họa xâm lăng, nhưng đến văn học
giai đoạn chống Mỹ được thể hiện tập trung nhất, sâu sắc nhất,
biến thành sức mạnh vật chất cụ thể nhất trong cuộc chiến đấu bảo
vệ Tồ quốc. Và ở đó ngời sáng vẻ đẹp của những chiến sĩ
anh dũng,kiên cường, một lòng hướng về dân tộc. Người đọc có
thể sống trọn với những ngày tháng hào hùng ấy qua hình ảnh
người lính……trong tác phẩm……của………

MỞ BÀI VỀ NGƯỜI NÔNG DÂN / NHỮNG CON NGƯỜI BẤT HẠNH

Cách 1: “Cuộc sống còn tuyệt vời biết bao trong thực tế và trên trang
sách. Nhưng cuộc sống cũng bi thảm biết bao. Cái đẹp còn trộn lẫn niềm
sầu buồn. Cái nên thơ còn lóng lánh giọt nước mắt ở đời.” (Trích trong
Nhật ký của Nguyễn Văn Thạc). Có lẽ ta không thể cảm nhận trọn vẹn
“niềm sầu buồn” hay “giọt nước mắt” đó nếu nhà văn/nhà
thơ……..không dùng ngòi bút của mình để in dấu tất cả qua hình tượng
nhân vật………. với đầy những áp bức, bóc lột và bất công nhưng trên
hết những người nông dân ấy vẫn giữ trọn vẻ đẹp nhân cách, tâm hồn.
Cách 2: “Nhà văn tồn tại ở trên đời trước hết để làm công việc giống
như kẻ nâng giấc cho những con người bị cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác
hoặc số phận đen đủi dồn đến chân tường. Những con người cả tâm hồn
và thể xác bị hắt hủi và đọa đày đến ê chề, hoàn toàn mất hết lòng tin
vào con người và cuộc đời. Nhà văn tồn tại ở trên đời để bênh vực cho
những con người không có ai để bênh vực.”(Nguyễn Minh Châu). Với
hình tượng nhân vật…….trong tác phẩm…….., nhà văn/nhà
 thơ…………. đã thực hiện trọn vẹn sứ mệnh ấy.

Xin chào các em!
Chúc tiết học của
chúng ta thành
công!