Bố cục của văn bản là gì?
Nêu cách bố trí sắp xếp nội
dung phần thân bài của văn
bản?

TIẾT : 24

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM
TRONG VĂN TỰ SỰ

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và
biểu lộ tình cảm trong văn bản
tự sự:

Đọc đoạn văn và trả lời câu
hỏi:

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
Xe chạy chậm chậm... Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở
hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và, khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ tôi vừa kéo tay
tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:
- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.
Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Đến bấy giờ tôi
mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội
của tôi nói. Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với đôi mắt trong, và nước da mịn làm nổi
bật màu hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái
hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên
đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp
đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở
ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường.
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người
miệng, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trên trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng
cho, mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Từ ngã tư đầu trường học về đến nhà,
tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ tôi những câu gì.
Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ” .

1.Theo em trọng tâm của phương
thức kể, tả và biểu cảm là gì ?

• Kể : tập trung nêu sự việc,
hành động, nhân vật.
• Tả: thường tập trung chỉ ra
tính chất , màu sắc, mức độ
của sự việc, nhân vật , hành
động
• Biểu cảm: thường thể hiện ở
các chi tiết bày tỏ cảm xúc ,
thái độ của người viết trước
nhân vật , sự việc, hành động.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”

Ở đoạn trích trên tác giả kể lại
chuyện
Sự việc gì
đó?được kể bằng những
chi tiết nhỏ nào?
Kể lại cuộc gặp gỡ đầy cảm động
của nhân vật “ tôi” với người mẹ
lâu ngày
xa cách.
+ Mẹ
vẫy tôi

+ Tôi chạy theo xe chở mẹ
+ Mẹ kéo tôi lên xe
+ Tôi oà khóc
+ Mẹ tôi sụt sùi
+ Tôi ngồi bên mẹ, đầu ngả vào
cánh tay mẹ, quan sát gương mặt
mẹ.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”

Tìm các từ ngữ, các câu văn, hình
* Yếu tố miêu tả
ảnh chi tiết thể hiện yếu tố miêu
-Tôibiểu
thở cảm
hồngtrong
hộc, trán
đẫm
mồ hôi,
tả,
đoạn
văn?
và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại.
luậnkéo
nhóm
-MẹThảo
tôi vừa
tay :tội, xoa đầu tôi
yếu tốrồi
miêu
hỏi,Nhóm
thì tôi1,2
òa tìm
lên khóc,
cứ tả.
thế nức
tìmsụt
yếusùitốtheo.
biểu cảm.
nở.Nhóm
Mẹ tôi3,4
cũng
-Mẹ lấy vạt áo nâu thấm nước mắt
cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe.
-Gương mặt mẹ tôi vẫn tươi sáng với
đôi mắt trong, nước da mịn, làm nỏi
bật màu hồng của hai gò má.
-Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp vào đùi
mẹ tội, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi,..

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau

- Các yếu tố biểu cảm:
. Hay tại sự sung sướng bỗng ...
như thuở còn sung túc (suy nghĩ )
. Tôi thấy những cảm giác ...
thơm tho lạ thường (cảm nhận)
. Phải bé lại ... êm dịu vô cùng (phát
biểu cảm tưởng )
Các yếu tố miêu tả, biểu cảm và tự sự
trong đoạn văn trên đứng tách riêng,
hay đan xen vào nhau?

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau

2. Hãy bỏ hết các yếu tố miêu tả
và biểu cảm trong đoạn văn trên,
chép lại các câu văn kể người
thành một đoạn
-Xe chạy chầm chậm…Mẹ vẫy tay
tôi. Tôi đuổi kịp và trèo lên xe. Mẹ
kéo tay, xoa đầu tôi hỏi, tôi khóc, mẹ
tôi cũng khóc. Mẹ lấy vạt áo thấm
nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên
xe, ôm tôi vào lòng. Từ ngã tư đầu
trường học về đến nhà, tôi không
còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi đã
trả lời mẹ tôi những câu gì.
Nếu không có các yếu tố miêu tả
và biểu cảm thì việc kể chuyện
trong đoạn văn trên sẽ bị ảnh
hưởng như thế nào ?

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....

có tả
thểvàrút
racảm
kết luận
-Từ
Yếuđótốem
miêu
biểu
làm
như thế nào về vai trò , tác dụng
cho
nghĩa
truyệntảthêm
sinhcảm
động
củaýyếu
tố miêu
và biểu
và
sâu sắc
hơn.
trong
tự sự?
- Các yếu tố miêu tả giúp cho việc
kể lại cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con
thêm sinh động về màu sắc, hình
dáng, diện mạo của sự việc, nhân
vật hành động.
- Yếu tố miêu tả giúp người viết thể
hiện tình mẫu tử thiêng liêng, sâu
nặng.
- Nhờ đó, đoạn văn làm cho người
đọc thêm xúc động, trăn trở, suy
nghĩ trước sự việc của nhân vật.

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1.Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....

3.Bỏ yếu tố kể trong đoạn văn
trên , chỉ để lại các câu miêu tả
và biểu cảm thì đoạn văn sẽ ảnh
hưởng ra sao ? (có thành truyện
không ? vì sao?)
Em có thể nhận xét gì về yếu tố
kể trong văn bản tự sự

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
2. Ghi nhớ : SGK/74

Yếu tố tự sự
- Kể lại sự việc : Bé Hồng
được gặp lại mẹ.
-Nhân vật: mẹ bé Hồng
+ Hành động: Cầm nón
vẫy con; kéo con lên xe;
lấy vạt áo lau nước mắt
cho con.
+ Lời nói: Con nín đi…
-Nhân vật: bé Hồng
+ Hành động: chạy theo
xe; trèo lên xe; òa lên
khóc; nhìn ngắm gương
mặt mẹ; ngồi trong lòng
mẹ và cảm nhận về mẹ.

Yếu tố miêu tả
-Xe chạy chầm chậm…
ríu cả chân lại. – Miêu tả
cảnh bé Hồng chạy theo
mẹ.
- Mẹ tôi không còm cõi
xơ xác...hai gò má;
khuôn miệng xinh xắn
nhai trầu… - Miêu tả
khuôn mặt của mẹ.
-Tôi ngồi trên đệm xe, đùi
áp đùi mẹ tôi, đầu ngả
vào cánh tay mẹ tôi.Miêu tả tư thế của bé
Hồng.

Yếu tố biểu cảm
- Tôi òa lên khóc nức nở Nỗi xúc động trào dâng mãnh
liệt của bé Hồng.
-Hay tại sự sung …như thuở
còn sung túc? – Niềm vui
sướng của mẹ.
-Tôi thấy những cảm giác ấm
áp đã bao lâu mất đi bỗng lại
mơn man khắp da thịt.- Cảm
giác ấm áp, bình yên của bé
Hồng;
-Phải bé lại và lăn vào lòng
… êm dịu vô cùng.- Niềm vui
sướng cực độ của bé Hồng.

của sự
việc và
Trong văn tự sự thường đanDiễn
xen biến
các yếu
tố miêu
tả và biểu
Cáccảm,
cunggiúp
bậc cảm
cho câu
xúc
chân động
dung nhân
vật.
chuyện sinh
và sâu
sắc hơn.
của nhân vật.
Truyện kể về việc gì?
Việc đó diễn ra như thế
Các nhân vật có những
nào?

thái độ và tình cảm gì?

Tả cảnh vật (không gian, thời gian…)

Yếu tố miêu tả

Tả nhân vật ( ngoại hình, nội tâm… )

Thái độ, tâm trạng, cảm xúc của
nhân vật.( vui, buồn, mừng, giận…)

Yếu tố biểu cảm

Lời nói của nhân vật (ngữ điệu của
lời nói), hành động…
Lời kể, tả của người kể; các kiểu
câu (câu cảm thán, câu nghi vấn…)

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ”
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
2. Ghi nhớ :
II.Luyện tập:

Bài tập . Hãy viết một đoạn văn kể
về những giây phút đầu tiên khi em
gặp lại một người thân (ông, bà, bố,
mẹ, anh, chị, em…) sau một thời
gian xa cách (chú ý sử dụng các yếu
tố miêu tả và biểu cảm trong khi kể)

Gợi ý :
- Nên băt đầu từ chỗ nào ?
- Từ xa thấy người thân như thế
nào? (tả hình dáng , mái tóc)
- Lại gần thấy ra sao ? Kể hành
động của mình và người thân , tả
chi tiết khuôn mặt , quần áo ...
- Những biểu hiện tình cảm của
hai người sau khi đã gặp nhau như
thế nào ? (Vui mừng , xúc động thể
hiện bằng chi tiêt nào ? Ngôn ngữ ,
hành động , lời nói , cử chỉ , nét
mặt...)

MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN TỰ SỰ
I.Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình
cảm trong văn bản tự sự:
1. Ví dụ : Đoạn văn trích “ Trong lòng
mẹ” ( Sgk/72,73)
- Kể : mẹ vẫy tôi, tôi chạy theo …
-Tả : tôi thở hồng hộc , trán đẫm mồ hôi …
- Biểu cảm : suy nghĩ, cảm nhận, phát biểu
cảm tưởng .
=> các yếu tố không tách riêng mà đan xen
vào nhau
=> Yếu tố miêu tả, biểu cảm làm cho đoạn
văn hấp dẫn, xúc động làm cho người đọc,
người nghe phải suy nghĩ liên tưởng.....
2. Ghi nhớ :
II.Luyện tập:

Không gì có thể so sánh được với
niềm vui của gia đình em lúc ấy. Mọi
người ngạc nhiên đến sững sờ trước sự
xuất hiện bất ngờ của một anh lính hải
quân cao to, vạm vỡ, nước da nâu bóng
như đồng hun, đang tươi cười đứng
trước mặt. Anh dập chân đứng nghiêm
rồi giơ tay chào kiểu nhà binh: “Con
chào ba! Con chào mẹ!”. Em cứ đứng
ngẩn ra vì sung sướng. Ôi! Anh trai của
em! Người anh thân thiết nay đã trở về!
Em ngắm mãi không chán gương mặt
trẻ trung, nụ cười tươi rói và đôi mắt
đen sáng của anh. Căn nhà nhỏ xôn xao
tiếng chào hỏi của bà con hàng xóm kéo
sang chia vui.

Đoạn văn tham khảo: Kể giây phút đầu tiên gặp người thân sau bao ngày xa cách.
Tôi nhớ mãi cái giây phút đầu tiên gặp bà sau bao ngày xa cách. Còn nhớ, lần
ấy bố bảo với tôi: “Hè năm nay, bố cho thằng Toàn về thăm nội. Lâu lắm rồi, ba năm
rồi còn gì”. Tôi mừng rơn và hồi hộp chờ đợi ngày được về thăm nội. Tôi nhớ và
thương nội lắm. Bà là người đã gắn bó, yêu thương, ẳm bồng, dạy dỗ tôi từ bé.Tôi cứ
hình dung, mường tượng hình ảnh bà nơi quê xa. Và ngày gặp bà cũng đến. Lòng tôi
náo nức nhịp theo tiếng động cơ của chiếc ô-tô Max đang bon bon trên đường. Xe
dừng nơi đầu xóm, tôi hối hả bước xuống, phóng nhanh tầm mắt nhìn về cuối xóm,
nơi có ngôi nhà thân yêu của bà. Và kìa, xa xa khuất sau hàng cây trứng cá xanh mướt ,
bà đang lom khom quét sân, nhặt rác. Tôi cuống quýt gọi to : “Bà ơi! Cháu về thăm bà
đây”. Từ xa, bà ngước lên, đôi mắt nheo nắng, rồi ngạc nhiên, mừng rỡ. Bà mỉm cười
nhìn tôi. Tôi chạy đến thật nhanh, ôm chầm lấy bà. Tôi bật khóc trong niềm sung
sướng. Bà dắt tôi vào nhà, ngồi xuống phản, xoa đầu tôi, đôi mắt rưng rưng, bà bảo:
“Thôi nào, cháu ngoan. Để bà xem cháu lớn thế nào ?”. Bà nhìn tôi với đôi mắt âu
yếm. Tôi vùi đầu vào ngực bà, một mùi hương nồng nồng, ngai ngái thân quen lan tỏa
từ khuôn miệng nhai trầu của bà. Tôi như muốn mở căng lồng ngực để nhận lấy cái
hương vị thân quen ấy và cũng đề tận hưởng cái cảm giác êm ái, ấm áp khi được ngồi
trong lòng bà mà bấy lâu nay tôi thiếu vắng. Tôi ngước lên nhìn bà và nhận ra bà có già
hơn, đuôi mắt hằn nhiều dấu chân chim, tóc bạc trắng, nhưng làn da của bà vẫn hồng
hào như xưa. Tôi thì thầm vào tai bà: “Bà ơi! Bà vẫn đẹp như xưa”. Bà cười, mắng yêu:
“Cha mày, nói có hay không!”. Rồi hai bà cháu tôi dắt nhau ra vườn hái quả.

TỔNG KẾT

Tự sự:

cốt lõi tạo nên
nhân vật, sự việc

Mô

Miêu tả, biểu cảm
tự sự

Giúp hình dung
tả: Nhân vật, sự việc

Biểu
cảm:Tỏ thái độ
, tình cả
của ngườ

i viết

m

Giúp
câu chuyện
sinh động,
sâu sắc

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP:
a. Đối với bài học ở tiết này :
+ Xem lại nội dung bài học
+ Học thuộc ghi nhớ SGK /74
+ Làm bài tập
b.Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:
+ Chuẩn bị bài:Ôn tập giữa kỳ.
+ Đọc văn bản tóm tắt phần nội dung.
+ Xem nội dung và trả lời câu hỏi sgk