N

S

N¨m 1820 Nhµ b¸c häc ng­êi §an M¹ch ¥-xtÐt
®· ph¸t hiÖn ra mèi liªn hÖ gi÷a ®iÖn vµ tõ më
®Çu cho b­íc ph¸t triÓn míi vÒ ®iÖn tõ häc thÕ kØ
XIX vµ XX.Ph¸t kiÕn cña «ng ®· mang ®Õn
mét lo¹t nh÷ng ph¸t minh mang tÝnh b­íc ngoÆt
cho sù ph¸t triÓn loµi ng­êi nh­: M¸y ph¸t ®iÖn,
®éng c¬ ®iÖn, tµu ®Öm tõ cã thÓ ®¹t ®Õn vËn tèc
500km/h…

Những phát minh trên ra đời
nhằm gi¶i phãng søc lao ®éng
cho con ng­êi. Víi nh÷ng ý nghÜa
quan träng ®ã thÇy trß chóng ta
sÏ nghiªn cøu ®iÖn vµ tõ qua ch­
¬ng II. §iÖn tõ häc.

NAM CHAÂM ÑIEÄN

CHƯƠNG II. ĐIỆN TỪ HỌC

Trong chương này chúng ta tìm hiểu một số
nội dung chính sau:
• Nam châm điện có đặc điểm gì khác nam châm vĩnh cửu?
• Từ trường tồn tại ở đâu ? Làm thế nào nhận biết được từ
trường ? Biểu diễn từ trường bằng hình vẽ như thế nào ?
• Lực điện từ do từ trường tác dụng lên dòng điện chạy
qua dây dẫn thẳng có đặc điểm gì ?
• Trong điều kiện nào thì xuất hiện dòng điện cảm ứng ?
• Máy phát điện xoay chiều có cấu tạo và hoạt động như
thế nào ?
• Vì sao ở hai đầu đường dây tải điện phải đặt máy biến
thÕ?

Tiết 23: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM

1. Thí nghiệm
C1: Nhí l¹i kiÕn thøc vÒ tõ tÝnh cña nam ch©m ë líp 5 vµ
líp 7, em h·y ®Ò xuÊt vµ thùc hiÖn mét thÝ nghiÖm ®Ó
ph¸t hiÖn xem mét thanh kim lo¹i cã ph¶i lµ nam
Cã ph¶i chØ s¾t,
ch©m kh«ng?
thÐp lµ vËt liÖu
NhËn xÐt: Nam ch©m cã tõ tÝnh vì nã cã thÓ
tõ ?
hót c¸c vËt liÖu tõ.

Ngoµi s¾t, thÐp, nam ch©m cßn hót ®­îc niken,
c«ban, ga®«lini, anic«, ferit, pecmal«i….. c¸c
kim lo¹i nµy ®Òu lµ c¸c vËt liÖu tõ. Nam châm
hầu như không hút đồng, nhôm và những kim
loại không phải vật liệu từ.

Tiết 23: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM:

1. Thí nghiệm:

C2: §Æt kim nam ch©m trªn
gi¸ th¼ng ®øng nh­h×nh 21.1
+ Khi ®· ®øng c©n b»ng, kim
nam ch©m n»m däc theo h­íng
nµo?
+Xoay cho kim nam ch©m
lÖch khái h­íng võa x¸c ®Þnh,
bu«ng tay. Khi ®· ®øng c©n
b»ng trë l¹i, kim nam ch©m
cßn chØ h­íng nh­lóc ®Çu n÷a
kh«ng? Lµm l¹i thÝ nghiÖm
hai lÇn vµ cho nhËn xÐt?

m
a
N
ng
ớ
ư
H

c
ắ
B
–

Nhận xét: Khi ®· c©n b»ng kim nam ch©m lu«n
chØ däc theo h­íng Nam-B¾c.

Trạng thái tự do

Tiết 23: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM:

1. Thí nghiệm:
2. Kết luận: C¸c em h·y t×m hiÓu nh÷ng nam ch©m mµ nhãm m×nh cã?
(vÒ h×nh d¸ng, mµu s¾c, tªn c¸c cùc).
Nam
cóhai
haicùc
từ cực. Khi để tự
1-d.
Namchâm
ch©m nào
nµo cũng
còng
cã
B
do, cực luônAchỉ hướng Bắc gọi là cực Bắc (N),
còn
2-c. ÔÛ tr¹ng th¸i tù do, khi ®øng c©n
Nam
(S).chØ h­íng Nam
Cßn cùc
kia lu«n
1.cực
Namluôn
ch©m chỉ
nµo hướng Nam gọi làa.cực
b»ng,
nam ch©m lu«n chØ h­íng(®­Nam-B¾c
îc gäi lµ cùc Nam)

2. Ở tr¹ng th¸i tù do, khi
®øng c©n
b. Cùc
hiÖu )lu«n
b»ng ch÷
3-a.b»ng
Mét cùc cña nam ch©m (cßn
gäiNam
lµ tõkÝ cùc
chØS
3.Mét h­
cùc
cñaB¾c
nam(®­
ch©m
(cßn
íng
îc gäi
lµ gäi
cùc B¾c) (South)
lµ tõ cùc )lu«n chØ h­íng B¾c (®­îc
(®­îcch©m
gäi lµ
cùc
c. Nam
lu«n
chØNam)
h­íng Nam –
gäi lµ cùcCßn
B¾c) cùc kia lu«n chØ h­íng Nam
B¾c
4-b.
Cùc
B¾c
kÝ
hiÖu
lµ
ch÷
N
(North)
4. Cùc B¾c kÝ hiÖu lµ ch÷ N (North)
d. Còng cã hai cùc

Cùc Nam kÝ hiÖu b»ng ch÷ S (South)

C¸c d¹ng nam ch©m th­êng gÆp
Nam ch©m
ch÷ U

Nam
ch©m
Th¼ng

Hai ®Çu nam ch©m cã tõ tÝnh m¹nh
nhÊt !

Kim
nam
ch©
m

Tiết 23: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM:
II. TƯƠNG TÁC GIỮA HAI
NAM CHÂM:

1. Thí nghiệm:
2. Kết luận:
Khi đặt hai nam châm gần
nhau, các từ cực cùng tên đẩy
nhau, các từ cực khác tên hút
nhau.

C3. Đưa từ cực của hai
nam châm lại gần nhau.
Quan sát hiện tượng, cho
nhận xét .

C4. Đổi đầu của một trong
hai nam châm rồi đưa lại
gần nhau. Có hiện tượng gì
xảy ra với các nam châm?

THÍ NGHIỆM VỀ SỰ TƯƠNG TÁC GIỮA HAI NAM CHÂM

S
S
N

N

Tiết 23: NAM CHÂM VĨNH CỬU
I. TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM

C6. Người ta dùng la bàn để
C5. Theo em, có thể giải
xác định hướng Bắc, Nam. Tìm
II. TƯƠNG TÁC GIỮA HAI
thích thế nào hiện tượng
hiểu cấu tạo của la bàn. Hãy
NAM CHÂM
hình
nhân
đặt trên
củalaTổ
cho
biết
bộ phận
nàoxecủa
Xung
Chidụng
luôn chỉ
luônhướng.
chỉ
III. VẬN DỤNG
bàn
có tác
hướng
Nam?
Giải
thích.
Biết rằng mặt số
C5. Có
C6.
Bộ thể
phậnTổchỉ
Xung
hướng
Chicủa
lắpla của la bàn có thể quay độc lập
đặt trên
bàn
là kim
xe một
nam thanh
châm.Vì
namtại
với kim nam §châm.

mọi nơi trên Trái Đất ( trừ ở
châm.
2 cực) kim nam châm luôn
chỉ hướng Bắc - Nam.

Tiết 23: NAM CHÂM VĨNH CỬU
C7. Hãy xác định tên từ cực
I. TỪ TÍNH CỦA NAM CHÂM
của các nam châm thường
II. TƯƠNG TÁC GIỮA HAI
dùng trong phòng thí nghiệm
NAM CHÂM
( nam châm thẳng, nam châm
III. VẬN DỤNG
chữ U, kim nam châm)
C7. Đầu ghi chữ S: cực nam,
đầu ghi chữ N: cực bắc. Với
nam châm sơn màu thì tuỳ
loại.
* Dựa vào cách sơn màu.
* Dựa vào kí hiệu của các cực.
* Dựa vào sự định hướng của nam châm.
* Dựa vào sự tương tác giữa các cực.

? Để nhận biết các cực
của nam châm ta có
những cách nào?

LuËt ch¬i
• Mçi c©u hái ®­a ra cã 15 gi©y suy nghÜ
• Sau 15 gi©y c¸c em gi¬ ®¸p ¸n
• NÕu tr¶ lêi sai th× kh«ng ®­îc tr¶ lêi c©u tiÕp theo.
• Cã tÊt c¶ 5 c©u hái, nÕu tr¶ lêi ®óng c¶ 5 c©u th× ®¹t
®iÓm 10.

Câu 1: Mỗi nam châm
đều có:
A. 1 từ cực.
B.2
từtừcực
B. 2
cực.
C. 3 từ cực.
D. Tùy loại nam châm.

HÕt
giê
12
10
281543769
11
14
13
15

Câu 2: Hãy điền vào chỗ trống:
Khi để tự do, cực luôn chỉ
hướng Bắc gọi là cực Bắc, còn
hướng Nam
cực luôn chỉ ………………gọi
là
cực Nam.

HÕt
giê
12
10
281543769
11
14
13
15

Câu 3: Xác định tên từ cực của đầu A thanh
nam châm trên hình sau:

A
S

N

S

N

HÕt
giê
12
10
281543769
11
14
13
15

Câu 4: Trên thanh nam châm,
chỗ nào hút sắt mạnh nhất?
A Phần giữa của thanh nam châm.
B Chỉ có từ cực Bắc.
C Cả hai từ cực.
D Mọi chỗ đều hút sắt mạnh
như nhau.

HÕt
giê
12
10
281543769
11
14
13
15

Câu 5: Nếu có một thanh nam châm thẳng bị gãy ở
chính giữa của thanh, hỏi lúc này một nửa của thanh
nam châm thẳng sẽ như thế nào?
A Chỉ còn từ cực bắc.
B

Chỉ còn từ cực nam.

C

Chỉ còn một trong hai từ cực .

D Vẫn có hai từ cực nam và từ
cực bắc.

HÕt11
giê
321987654
10
12
13
14
15

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT.
Vào năm 1600, nhà vật lí người Anh
W. Ghin - bớt (William Gilbert, 1540 1603 ), đã đưa ra giả thiết Trái Đất là một
nam châm khổng lồ. Để kiểm tra giả thiết
của mình, Ghin - bớt đã làm một quả cầu
lớn bằng sắt nhiễm từ, gọi đó là " Trái Đất
tí hon" và đặt các từ cực của nó ở các địa
cực. Đưa la bàn lại gần Trái Đất tí hon ông
thấy trừ ở hai từ cực, còn ở mọi điểm trên
quả cầu, kim la bàn đều chỉ hướng Nam Bắc. Hiện nay vẫn chưa có sự giải thích chi
tiết và thoả đáng về nguồn gốc từ tính của
Trái Đất.

Hướng dẫn về nhà :
1/ Về nhà các em học bài và đọc lại
phần “Có thể em chưa biết” trang 60.
2/ Học và làm bài tập trong sách bài
tập: 21.1 đến 21.11.
3/ Đọc trước bài 22.

C5: Tæ Xung Chi lµ nhµ ph¸t minh cña Trung Quèc thÕ kØ
V. ¤ng ®· chÕ ra xe chØ nam. §Æc ®iÓm cña xe nµy lµ dï xe
cã chuyÓn ®éng theo h­íng nµo th× h×nh nh©n trªn xe còng
chØ tay vÒ h­íng Nam. BÝ quyÕt nµo ®· lµm cho h×nh nh©n
trªn xe cña Tæ Xung Chi lu«n lu«n chØ h­íng Nam?

m
a
N
ng
ớ
ư
H