t hô y

g

P h ßn g

Õn

ôc h
od
.k
i
i¸

Đầu - đuôi

nhắm – mở

Khóc – cười

Nhanh - chậm

Đầu voi duôi chuột

Mắt nhắm mắt mở

Kẻ cười- người khóc

Nhanh như sóc

Chậm như rùa

Tiếng Việt: Tiết 48

I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay



Nước non- Có
lận đận một mình

cấu xuống
tạo
Thân cò lên thác
ghềnh bấy nay
cố định
lên
thác
xuống
ghềnh

Biểu thị một
ý nghĩa
hoàn chỉnh

Thành
ngữ

Lên thác xuống ghềnh
Trải qua nhiều vất vả, gian nan, nguy hiểm

- Cụm từ có
cấu tạo
cố định
Đầu
voi
đuôi
chuột

Đuôi chuột đầu voi
Tai voi ria chuột
Đầu sư tử đuôi thằn lằn

Không thể
Thành
thay đổi
thêm
ngữbớt,
đảo vị trí
các từ

- Biểu thị
một ý nghĩa
To như
đầuchỉnh
voi, bé như đuôi chuột
hoàn
Sự việc lúc khởi đầu có vẻ to tát quy mô
nhưng khi kết thúc lại không ra gì

Tiếng Việt: Tiết 48

I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo

Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh



Tìm những biến thể của Thành ngữ sau ?
Đứng núi này trông núi nọ
Đứng núi nọ trông núi kia
Đứng núi này trông núi khác
Ba chìm bảy nổi
Bảy nổi ba chìm
Sông cạn đá mòn
Sông có thể cạn, đá có thể mòn
 Lưu ý:

Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố
định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

Tiếng Việt: Tiết 48

I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh
b. Nghĩa



Nghĩa
của
thành ngữ
Mưa to, gió lớn

Bắt nguồn
từ nghĩa đen
của các từ
tạo nên nó

Trời mưa rất to kèm theo gió lớn và sấm
chớp.

Nghĩa
của
thành ngữ

Nhanh như chớp

Được hiểu thông
qua phép chuyển
nghĩa( So sánh)

Rất nhanh , chỉ trong khoảnh khắc

Nghĩa
của
thành ngữ

Bắt nguồn
từ nghĩa đen
của các từ
tạo nên nó
Được hiểu
thông qua
phép chuyển
nghĩa (Ẩn dụ)

Trên đe dưới búa
-Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa
Tình
trạng
bị tạo
kìmnên
kẹp,
épthường
từ cácthông
phía,qua
không
đen của
các từ
nóchèn
nhưng
một
số
chuyển
có phép
lối thoát
. nghĩa như ẩn dụ so sánh …

Hiểu theo nghĩa đen

Hiểu theo nghĩa chuyển

Tham sống sợ chết

Lên thác xuống ghềnh

Ruột để ngoài da

Mưa to, gió lớn

Rán sành ra mỡ

Mẹ goá, con côi

Năm châu, bốn bể

Ếch ngồi đáy giếng

Tiếng Việt: Tiết 48
I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo

Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh
b. Nghĩa
- Nghĩa đen:
+ Mưa to,gió lớn
+ Tay bế tay bồng
-> Miêu tả
- Nghiã chuyển
+ Trên đe dưới búa
-> Ẩn dụ
+ Nhanh như chớp: Hành động mau lẹ
-> So sánh
+ Vắt cổ chày ra nước
-> Nói quá



 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen
hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa
b. Ghi nhớ

-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu
tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa
trọn vẹn.
- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt
nguồn trực tiếp từ nghĩa đen Của
các từ tạo nên nó nhưng thường
thông qua một số phép chuyển
nghĩa như ẩn dụ, so sánh…

Tiếng Việt: Tiết 48
I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo



 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen
hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa
b. Ghi nhớ SGK/144
Nước non lận đận một mình
II. Sử dụng thành ngữ
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
a. Ví dụ
Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh
b. Nghĩa
- Nghĩa đen:
+ Mưa to,gió lớn
+ Tay bế tay bồng
-> Miêu tả
- Nghiã chuyển
+ Trên đe dưới búa
-> Ẩn dụ
+ Nhanh như chớp: Hành động mau lẹ
-> So sánh
+ Vắt cổ chày ra nước
-> Nói quá

Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:

a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Vi ngữ

b.“Tôn sư trọng đạo:” là câu thành ngữ nói
Chủ ngữ

lên lòng kính trọng, tôn vinh nghề thầy
c. Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa, tối đèn
giáo.
Phụ ngữ
thì
em chạy sang…
Thành ngữ có thể làm chủ ngữ , vị ngữ trong
câu hoặc
làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm
động từ, cụm tính từ…

Tiếng Việt: Tiết 48
I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay



 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen
hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa
b. Ghi nhớ SGK/144
II. Sử dụng thành ngữ
a. Ví dụ
a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non

Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh
Vi ngữ
b. Nghĩa
b. “Tôn sư trong đạo” là câu thành
- Nghĩa đen:
chủ ngữ
+ Mưa to,gió lớn
ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh
+ Tay bế tay bồng
Của nhân dân ta với các thầy cô giáo.
-> Miêu tả
c. Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối
phụ ngữ
- Nghiã chuyển
đèn thì em chạy sang…
+ Trên đe dưới búa
 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ
ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…
-> Ẩn dụ
+ Nhanh như chớp: Hành động mau lẹ
-> So sánh
+ Vắt cổ chày ra nước
-> Nói quá

So sánh hai cách nói sau:
Câu có sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non

Câu không sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Vất vả lận đận với nước non

Nước non lận đận một mình
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh Thân cò trôi nổi phiêu bạt bấy
nay
bấy nay.
Câu hỏi thảo luận

Phânhàm
tíchsúc
cái hay
=>Thành ngữ ngắn gọn,
có của việc
dùng
các
thành
ngữ trong
tính hình tượng, tính
biểu
cảm
cao.
hai câu trên?

Tiếng Việt: Tiết 48
I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo



 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen
hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa
b. Ghi nhớ SGK/144
Nước non lận đận một mình
II. Sử dụng thành ngữ
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
a. Ví dụ
Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
nghĩa hoàn chỉnh
Bảy nổi ba chìm với nước non
Vi ngữ
b. Nghĩa
b. “Tôn sư trong đạo” là câu thành
- Nghĩa đen:
chủ ngữ
+ Mưa to,gió lớn
ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh
+ Tay bế tay bồng
của nhân dân ta với các thầy cô giáo.
-> Miêu tả
c. Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối
phụ ngữ
- Nghiã chuyển
đèn thì em chạy sang…
+ Trên đe dưới búa
 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ
ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…
-> Ẩn dụ
+ Nhanh như chớp: Hành động mau lẹ
 Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có
tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
-> So sánh
+ Vắt cổ chày ra nước
2. Ghi nhớ
-> Nói quá

Thành ngữ có thể làm chủ
ngữ, vị ngữ trong câu hay làm
phụ ngữ trong cụm danh
từ,cụm động từ…
- Thành ngữ ngắn gọn, hàm
súc có tính hình tượng, tính
biểu cảm cao.

Tiếng Việt: Tiết 48
I. Thế nào là thành ngữ
1. Ví dụ
a. Cấu tạo
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay



 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen
hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa
b. Ghi nhớ SGK/144
II. Sử dụng thành ngữ
a. Ví dụ
a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non

Có cấu tạo cố định, biểu thị một ý
nghĩa hoàn chỉnh
Vi ngữ
b. Nghĩa
b. “Tôn sư trong đạo” là câu thành
- Nghĩa đen:
chủ ngữ
+ Mưa to,gió lớn
ngữ nói lên lòng kính trọng, tôn vinh
+ Tay bế tay bồng
Của nhân dân ta với các thầy cô giáo.
-> Miêu tả
c. Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối
phụ ngữ
- Nghiã chuyển
đèn thì em chạy sang…
+ Trên đe dưới búa
 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ
ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…
-> Ẩn dụ
+ Nhanh như chớp: Hành động mau lẹ  Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có
tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
-> So sánh
+ Vắt cổ chày ra nước
2. Ghi nhớ SGK/144
-> Nói quá
III Luyện tâp

T×m thµnh ng÷ trong c¸c vÝ dô sau :
Rét tháng tư, nắng dư tháng tám
Rét như cắt

.

.

Nhanh như cắt .
Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa.
Tấc đất, tấc vàng
Tấc đất cắm dùi

Bài tập 1

a. Sơn hào hải vị
-> Những món ăn ngon quý hiếm được lấy từ trên rừng,dưới biển
Nem công chả phượng
-> Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp
( Những món ăn của vua chuá ngày xưa )
b. Khoẻ như voi: Rất khoẻ
Tứ cố vô thân: Mồ côi, không anh em họ hàng, nghèo khổ
c. Da mồi tóc sương: Chỉ người già, tóc đã bảc, da đã nổi đồi mồi

Bài tập 2

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

- Lời .ăn
. . tiếng nói

- Chân cứng đá …
mềm

...
- Một nắng hai sương

giời
- Một tấc lên…

- Ngày lành tháng tốt
...

văn tự
- Bán trời không…

- No cơm ấm…
áo

- Máu chảy ruột
… mềm

- Bách …
chiến bách thắng

- Ném tiền qua …
cửa sổ

- Sinh...cơ

- Đánh bùn sang ao
…

lập nghiệp

Bài tập 3
Kể vắn tắt các truyền
thuyết và ngụ ngôn tương
ứng để thấy rõ lai lịch của
các thành ngữ: Con Rồng
cháu Tiên, Ếch ngồi đấy
giếng, Thầy bói xem voi.

1. Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường
Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai
Đầu tắt mặt tối gian nan
Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương
Đầu Ngô mình Sở dở dang
Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …
2.
2. Bách
Bách niên
niên giai
giai lão
lão từng
từng mong
mong
Vinh
Vinhquy
quybái
báitổ
tổ--thoả
thoảlòng
lòngkẻ
kẻthi
thi
Xin
Xinđừng
đừng bán
bántín
tínbán
bánnghi
nghi
Bán
Bánthân
thânbất
bấttoại
toạicòn
còngì
gìbuồn
buồnhơn
hơn
Bỏ
Bỏ thói
thóian
anphận
phậnthủ
thủthường
thường
Tuỳ
Tuỳcơ
cơứng
ứngbiến
biếntrăm
trămđường
đườngnghĩ
nghĩsuy
suy…
…

….........
............

Gạo

Chuột sa chĩnh gạo
Rất may mắn, gặp được nơi sung sướng, đầy đủ, nhàn hạ

Ném tiền qua cửa sổ

Tiêu pha lãng phí,hoang tàn, ngông cuồng

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược
 Không an khớp, không kết hợp nhịp
nhàng,thống nhất…

Lên voi xuống chó

- Thay đổi địa vị thất thường, đột ngột
Lúc vinh hiển, lúc thất thế.

-Sinh nở dễ dàng, an toàn ,thuận lợi,
mẹ con đểu khoẻ mạnh

- Học thuộc phần ghi nhớ,
học kĩ bài giảng
- Chuẩn bị bài “Cách làm
bài văn biểu cảm về tác
phẩm văn học.