Traân troïng kính chaøo
quí thaày coâ vaø caùc em hoïc sinh

Neâu ñaëc ñieåm aûnh cuûa moät vaät taïo bôûi thaáu
kính hoäi tuï ?




Vaät ñaët ngoaøi khoaûng tieâu cöï cho aûnh thaät,
ngöôïc chieàu vôùi vaät.Khi vaät ñaët raát xa
thaáu kính thì aûnh thaät coù vò trí caùch thaáu
kính moät khoaûng baèng tieâu cöï.
Vaät ñaët trong khoaûng tieâu cöï cho aûnh aûo,
lôùn hôn vaät vaø cuøng chieàu vôùi vaät.

Coù nhöõng caùch naøo ñeå nhaän bieát thaáu kính
hoäi tuï ?






Duøng tay nhaän bieát ñoä daøy phaàn rìa so vôùi ñoä
daøy phaàn giöõa cuûa thaáu kính . Neáu thaáu kính coù
phaàn rìa moõng hôn thì ñoù laø thaáu kính hoäi tuï.
Ñöa thaáu kính laïi gaàn doøng chöõ treân trang saùch.
Neáu nhìn qua thaáu kính thaáy hình aûnh doøng chöõ
to hôn so vôùi doøng chöõ ñoù khi nhìn tröïc tieáp thì
ñoù laø thaáu kính hoäi tuï.
Duøng thaáu kính höùng aùnh saùng maët trôøi hoaëc aùnh
saùng ngoïn ñeøn ñaët ôû xa leân maøn höùng. Neáu
chuøm saùng ñoù hoäi tuï treân maøn thì ñoù laø thaáu kính
hoäi tuï.

Döïa vaøo caùch nhaän bieát thaáu kính hoäi tuï, caùc em
haõy tìm trong hai loaïi thaáu kính coù ôû phoøng thí
nghieäm, thaáu kính naøo laø thaáu kính hoäi tuï ?






Duøng tay nhaän bieát ñoä daøy phaàn rìa so vôùi ñoä daøy phaàn
giöõa cuûa thaáu kính . Neáu thaáu kính coù phaàn rìa moõng hôn
thì ñoù laø thaáu kính hoäi tuï.
Ñöa thaáu kính laïi gaàn doøng chöõ treân trang saùch. Neáu
nhìn qua thaáu kính thaáy hình aûnh doøng chöõ to hôn so vôùi
doøng chöõ ñoù khi nhìn tröïc tieáp thì ñoù laø thaáu kính hoäi tuï.
Duøng thaáu kính höùng aùnh saùng maët trôøi hoaëc aùnh saùng
ngoïn ñeøn ñaët ôû xa leân maøn höùng. Neáu chuøm saùng ñoù hoäi
tuï treân maøn thì ñoù laø thaáu kính hoäi tuï.

Nhöõng thaáu kính coøn laïi laø thaáu kính phaân kì

Baøi 44
THAÁU KÍNH PHAÂN KYØ
I . Ñaëc ñieåm cuûa thaáu kính phaân kì :

c2: Tìm hieåu ñoä daøy phaàn rìa so vôùi phaàn

giöõa cuûa thaáu kính phaân kì vaø so saùnh coù gì
khaùc vôùi thaáu kính hoäi tuï ?



Thaáu kính phaân kì coù phaàn rìa daøy hôn phaàn giöõa.
Ñoä daøy phaàn rìa so vôùi phaàn giöõa cuûa thaáu kính
phaân kì ngöôïc haún vôùi thaáu kính hoäi tuï.

BAØI 44
THAÁU KÍNH PHAÂN KÌ
I . Ñaëc ñieåm cuûa thaáu kính phaân kì :
Thaáu kính phaân kì thöôøng duøng coù phaàn rìa daøy hôn
phaàn giöõa.

Tieát dieän cuûa moät soá thaáu kính phaân kì bò caét theo
moät maët phaúng vuoâng goùc vôùi maët thaáu kính ñöôïc
moâ taû treân hình 44.2 a, b, c.
Kí hieäu thaáu kính phaân kì ñöôïc veõ nhö hình 44.2d.

aa

b
Hình 44.2

c

d

Baøi 44 : THAÁU KÍNH PHAÂN KÌ
I . Ñaëc ñieåm cuûa thaáu kính phaân kì :
Thaáu kính phaân kì thöôøng duøng coù phaàn rìa daøy hôn
phaàn giöõa.
Kí hieäu thaáu kính phaân kì :

Boá trí thí nghieäm nhö hình veõ, trong ñoù
chieáu moät chuøm saùng tôùi song song theo
phöông vuoâng goùc vôùi maët cuûa moät thaáu
kính phaân kì.

Nguoàn saùng

Thaáu kính

c3: Chuøm tia loù coù ñaëc ñieåm gì maø ngöôøi ta
goïi thaáu kính naøy laø thaáu kính phaân kì ?


Chuøm tia tôùi song
song cho chuøm tia loù
laø chuøm tia phaân kì
neân ta goïi thaáu kính
ñoù laø thaáu kính phaân
kì.

Thaáu kính
Nguoàn saùng

Baøi 44

THAÁU KÍNH PHAÂN KÌ
I . Ñaëc ñieåm cuûa thaáu kính phaân kì :
Thaáu kính phaân kì thöôøng duøng coù phaàn rìa daøy
hôn phaàn giöõa.
Kí hieäu cuûa thaáu kính phaân kì :
II. Truïc chính, Quang taâm, Tieâu ñieåm, Tieâu cöï
cuûa thaáu kính phaân kì :

C4 : Quan saùt laïi thí nghieäm treân vaø cho bieát trong
ba tia tôùi thaáu kính phaân kì, tia naøo ñi qua thaáu
kính khoâng bò ñoåi höôùng ? Tìm caùch kieåm tra ñieàu
naøy.




Tia ôû giöõa khi qua thaáu
kính phaân kì tieáp tuïc
truyeàn thaúng khoâng bò ñoåi
Thaáu kính
höôùng.
Nguoàn saùng
Coù theå duøng thöôùc thaúng
ñeå kieåm tra döï ñoaùn naøy.

Trong caùc tia tôùi vuoâng goùc vôùi maët thaáu kính,
coù moät tia cho tia loù truyeàn thaúng khoâng ñoåi
höôùng. Tia naøy truøng vôùi moät ñöôøng thaúng
ñöôïc goïi laø truïc chính () cuûa thaáu kính.

(Truïc chính )

Truïc chính cuûa thaáu kính phaân kì ñi qua moät
ñieåm O trong thaáu kính maø moïi tia saùng tôùi
ñieåm naøy ñeàu truyeàn thaúng, khoâng ñoåi
höôùng. Ñieåm O ñöôïc goïi laø quang taâm cuûa
thaáu kính.
(Truïc chính )
O ( Quang taâm )

C5 : Quan saùt laïi thí nghieäm ôû hình veõ sau ñaây vaø

döï ñoaùn xem neáu keùo daøi caùc tia loù thì chuùng coù
gaëp nhau taïi moät ñieåm hay khoâng ? Tìm caùch kieåm
tra laïi döï ñoaùn ñoù.




Neáu keùo daøi chuøm tia loù
Thaáu kính
ôû thaáu kính phaân kì thì
chuùng seõ gaëp nhau taïi
moät ñieåm treân truïc chính, Nguoàn saùng
cuøng phía vôùi chuøm tia
tôùi.
Coù theå duøng thöôùc thaúng
ñeå kieåm tra döï ñoaùn ñoù.

C6 : Haõy bieåu dieãn chuøm tia tôùi vaø chuøm tia
loù trong thí nghieäm naøy treân hình 44.3



O

Hình 44.3

Hình bieåu dieãn chuøm tia tôùi vaø chuøm tia loù
trong thí nghieäm treân hình 44.3 laø :



O

Chuøm tia tôùi song song vôùi truïc chính cuûa thaáu kính phaân kì
cho caùc tia loù keùo daøi caét nhau taïi ñieåm F naèm treân truïc chính.
Ñieåm ñoù goïi laø tieâu ñieåm cuûa thaáu kính phaân kì vaø naèm cuøng
phía vôùi chuøm tia tôùi ( hình 44.4 )
Moãi thaáu kính phaân kì coù hai tieâu ñieåm F vaø F' naèm veà hai
phía cuûa thaáu kính, caùch ñeàu quang taâm O.


F

Hình 44.4

O
F'

'

Khoaûng caùch töø quang taâm tôùi moãi tieâu ñieåm
OF = OF '= f goïi laø tieâu cöï cuûa thaáu kính.


F

O

Hình 44.4

F

'

BAØI 44 : THAÁU KÍNH PHAÂN KÌ
I . Ñaëc ñieåm cuûa thaáu kính phaân kì :
Thaáu kính phaân kì thöôøng duøng coù phaàn rìa daøy hôn phaàn giöõa.
Kí hieäu cuûa thaáu kính phaân kì :
II. Truïc chính, Quang taâm, Tieâu ñieåm, Tieâu cöï cuûa thaáu kính phaân kì :
truïc chính cuûa thaáu kính
 () laø ………………………………………
quang taâm
 Ñieåm O laø ………………………
tieâu ñieåm

 F vaø F' laø …………………………
tieâu cöï
O
F

F'
OF = OF'= f laø………………………
 Chuøm tia tôùi song song vôùi truïc
chính cuûa thaáu phaâ
kínhn phaâ
kì n kì cho
ñöôøng keùo daøi
tieâu ñieåm
chuøm tia loù…………………………..coù ……………………………….ñi qua……………………cuûa
thaáu kính phaân kì
tieáp tuïc truyeàn thaúng
 Tia tôùi ñi qua quang taâm thì tia loù …………………………………………..theo phöông
cuûa tia tôùi
III. Vaän duïng :

C7 : Hình 44.5 veõ thaáu kính phaân kì, quang

taâm O , truïc chính  , hai tieâu ñieåm F vaø F',
caùc tia tôùi 1 vaø 2.
Haõy veõ tia loù cuûa caùc tia tôùi naøy.
(1)

S

(2)



F

O

F

'

Hình 44.5

Tia loù cuûa tia tôùi (1) keùo daøi qua tieâu ñieåm F.
Tia loù cuûa tia tôùi (2) qua quang taâm, truyeàn thaúng
khoâng ñoåi höôùng.

(1)

S
(2)



Ñaùp aùn hình 44.5

F

O

F'

C8 : Trong tay em coù moät kính caän thò. Laøm
theá naøo ñeå bieát kính ñoù laø thaáu kính hoäi tuï
hay phaân kì ?

Kính caän laø thaáu kính phaân kì. Coù theå nhaän
bieát baèng moät trong hai caùch sau :
 Phaàn rìa cuûa thaáu kính naøy daày hôn phaàn
giöõa.
 Ñaët thaáu kính naøy gaàn doøng chöõ. Nhìn qua
kính thaáy aûnh doøng chöõ nhoû hôn so vôùi khi
nhìn tröïc tieáp doøng chöõ ñoù.

C9 : Thaáu kính phaân kì coù nhöõng ñaëc

ñieåm gì khaùc so vôùi thaáu kính hoäi tuï ?
Thaáu kính phaân kì coù nhöõng ñaëc ñieåm traùi ngöôïc
vôùi thaáu kính hoäi tuï laø :
 Phaàn rìa cuûa thaáu kính phaân kì daày hôn phaàn
giöõa.
 Chuøm saùng tôùi song song vôùi truïc chính cuûa thaáu
kính phaân kì, cho chuøm tia loù phaân kì.
 Khi ñeå thaáu kính phaân kì vaøo gaàn doøng chöõ treân
trang saùch, nhìn qua thaáu kính ta thaáy hình aûnh
doøng chöõ nhoû ñi so vôùi khi nhìn tröïc tieáp.

COÙ THEÅ EM CHÖA BIEÁT

Ñaùy cuûa nhieàu loaïi coác thuyû tinh thöôøng
ñöôïc laøm loõm, vì vaäy noù coù daïng thaáu
kính phaân kì. Khi ñaët coác leân treân caùc
doøng chöõ, nhìn töø treân xuoáng ta thaáy hình
aûnh caùc doøng chöõ ñoù nhoû ñi.