MỤC TIÊU

- Biết đọc hiểu một văn bản thuộc
thể loại tiểu thuyết; trình bày được
những nét sơ giản về tác giả, tác phẩm;
tóm tắt văn bản; chỉ ra và phân tích
được những chi tiết thể hiện tình cảnh
của gia đình chị Dậu.
- Rèn kĩ năng đọc hiểu, phân tích,
cảm thụ văn bản.
- Thấu hiểu, đồng thời cảm thông
chia sẻ với nỗi khổ của người khác.

CÁC SỰ VIỆC CHÍNH:

- Anh Dậu bị bắt trói, đánh đập ngoài đình rồi bị
quẳng về như một cái xác không hồn.
- Chị Dậu hết lòng chăm sóc chồng. Chị nấu cháo cho
anh ăn nhưng anh Dậu chưa kịp bưng bát cháo thì cai lệ và
người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào. Anh Dậu sợ quá lại
ngã lăn ra.
- Chị Dậu nhún nhường, hết lời van xin nhưng cai lệ
vẫn hầm hè tiến đến để trói anh Dậu.
- Chị Dậu buộc phải đứng lên liều mạng chống trả lại
cai lệ và người nhà lí trưởng. Cai lệ bị chị đẩy ngã chỏng
quèo trên mặt đất. Còn người nhà lí trưởng thì bị chị túm tóc
lẳng cho một cái ngã nhào ra thềm.

Tóm tắt văn bản

Vì thiếu suất sưu của người em đã chết
nên anh Dậu bị bắt trói, đánh đập ngoài đình
rồi bị quẳng về như một cái xác không hồn.
Bà lão hàng xóm cho chị Dậu bát gạo để nấu
cháo cho anh Dậu ăn. Cháo nấu xong nhưng
anh Dậu chưa kịp bưng bát cháo thì cai lệ và
người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào định
chói anh và mang đi. Chị Dậu van xin thiết
tha không được, chị đã liều mạng chống lại
quyết liệt, đánh ngã cả hai tên tay sai vô lại.

1. Tác giả: Ngô Tất Tố 
- Là nhà văn hiện thực xuất sắc, chuyên viết
về người nông dân trước Cách mạng tháng
Tám.
- Là người am tường trên nhiều lĩnh vực:
nghiên cứu, học thuật, sáng tác.
2. Văn bản: Tức nước vỡ bờ
- Xuất xứ: Thuộc chương XVIII của tác
phẩm  Tắt đèn.
- Thể loại:  Tiểu thuyết.
- Phương thức biểu đạt chính: Tự sự

HĐ cặp đôi (3'): Dựa vào phần giới
thiệu và đoạn đầu văn bản (từ đầu -> kẻ dây
thừng) – TL/Tr 18, 19, em hãy cho biết:
+ Khi bọn tay sai xông vào nhà chị Dậu,
tình thế của chị như thế nào?
+ Em có nhận xét gì về việc sử dụng ngôn
ngữ, cách kể, tả của tác giả trong đoạn văn này?
+ Nêu cảm nhận khái quát về tình thế của
gia đình chị Dậu?
Báo cáo, điều hành chia sẻ

+ Gia đình chị Dậu thuộc loại “nhất nhì trong
hạng cùng đinh”
+ Chị Dậu phải bán con, bán chó nhưng vẫn chưa
đủ tiền nộp sưu thuế.
+ Anh Dậu đang ốm rề rề, tưởng chết đêm qua.
+ Chị được bà lão hàng xóm cho bát gạo nấu
cháo.
+ Anh Dậu đang run rẩy cầm bát cháo kề miệng
thì bọn tay sai xông vào nhà chị Dậu kẻ roi song
tay thước, kẻ dây thừng.

HĐ chung cả lớp:
- Theo em có thể coi đây là thế tức nước
đầu tiên được không? Vì sao?
- Với tình thế ấy, vấn đề đặt ra đối với chị
Dậu lúc này là gì?

Hướng dẫn học bài
- Tìm chi tiết: nói về hành động, cử chỉ, thái độ
của chị dậu với chồng….

Chỉ ra và phân tích được những chi tiết,
hình ảnh thể hiện những phẩm chất cao đẹp của
người nông dân bị áp bức được thể hiện trong
văn bản; nhận xét được những nét đặc sắc về
nghệ thuật xây dựng nhân vật chị Dậu.
Năng lực phân tích, cảm thụ văn bản.
Cảm thông chia sẻ với nỗi khổ của người
khác; có tinh thần đấu tranh chống lại cái ác.

HĐCN (3'): Gạch chân chi tiết miêu tả hành
động, cử chỉ, thái độ của chị Dậu với chồng. Nhận
xét về nghệ thuật miêu tả, từ ngữ được sử dụng?
Qua đó cho thấy chị Dậu là người như thế nào?

+ Cháo chín, chị bắc mang ra giữa nhà, ngả
mâm bát múc ra la liệt, quạt quạt cho chóng
nguội.
+ Chị rón rén bưng một bát cháo lớn đến chỗ
chồng nằm: Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít
cháo cho đỡ xót ruột.
+ chờ xem chồng ăn có ngon miệng hay không.

HĐ nhóm 4 (5'): Phân tích diễn biến tâm lí
của chị Dậu trong đoạn sau khi cai lệ đến - HS
báo cáo, điều hành, chia sẻ.
(Gợi ý: - Tìm những chi tiết thể hiện thái độ,
hành động, cử chỉ, lời nói của chị Dậu trong
đoạn chị đối thoại với cai lệ và người nhà lý
trưởng.
- Từ đó rút ra nhận xét với từng thời điểm: lúc
đầu như thế nào? Sau đó ra sao?)

- Thái độ, cử chỉ, lời nói:
+ Chị Dậu run run: Nhà cháu đã túng….Hai ông
làm phúc..
+ Chị Dậu vẫn thiết tha: Nhà cháu đã không có…
Xin ông trông lại!
+ Chị Dậu xám mặt, …đặt con xuống đất, chạy đến
đỡ lấy tay hắn: Cháu van ông…ông tha cho.
+ Chị Dậu liều mạng cự lại: Chồng tôi đau ốm, ông
không được phép hành hạ!
+ Chị Dậu nghiến hai hàm răng: Mày chói ngay
chồng bà đi, bà cho mày xem!

+ Hành động:
Chị túm lấy cổ hắn, ấn rúi ra cửa.
Nhanh như cắt chị Dậu nắm ngay
được gậy của hắn…chị túm tóc
lẳng cho một cái.

 Diễn biến tâm lí của chị Dậu được
hiện lên qua cử chỉ, thái độ, lời nói, hành
động, đặc biệt ở lời nói qua cách xưng hô. 
 Chị Dậu một mình đối phó với bọn
tay sai để bảo vệ chồng. Ban đầu, chị nhẫn
nhục, chịu đựng, van xin tha thiết. Sau đó,
chị đã vùng lên, liều mình phản kháng
chống trả. Chị cự lại bằng lí lẽ rồi chị đã cự
lại bằng hành động.

Kiểm tra bài cũ:
Phân tích diễn biến tâm lí, hành động của chị Dậu
trong đoạn sau khi cai lệ đến.
+ Chị Dậu run run: Nhà cháu đã túng….Hai ông làm phúc..
+ Chị Dậu vẫn thiết tha: Nhà cháu đã không có…Xin ông
trông lại!
+ Chị Dậu xám mặt, …đặt con xuống đất, chạy đến đỡ lấy tay
hắn: Cháu van ông…ông tha cho.
+ Chị Dậu liều mạng cự lại: Chồng tôi đau ốm, ông không
được phép hành hạ!
+ Chị Dậu nghiến hai hàm răng: Mày chói ngay chồng bà đi,
bà cho mày xem!
+ Hành động: Chị túm lấy cổ hắn, ấn rúi ra cửa. Nhanh như
cắt chị Dậu nắm ngay được gậy của hắn…chị túm tóc lẳng
cho một cái.

HĐ chung: Kết cục chị Dậu đã hạ gục hai
tên tay sai. Theo em, do đâu chị có sức mạnh
như vậy?

- Lòng căm thù bọn tay sai,
nhưng cái gốc của lòng căm thù là
lòng yêu thương chồng.

 Hình ảnh chị Dậu thật mạnh mẽ,
khoẻ khoắn, quyết liệt, sức mạnh của chị
không phải chỉ là sức mạnh của người đàn
bà lực điền mà chủ yếu là sức mạnh của
lòng căm thù bắt nguồn từ tình yêu
thương chống mãnh liệt.

Theo em, sự thay đổi thái độ của chị Dậu
có được miêu tả chân thực, hợp lí không? Qua
đoạn trích, em có nhận xét gì về tính cách của
chị Dậu?

 Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật chân
thực, sinh động, hợp lí, tác giả đã khắc họa
thành công nhân vật chị Dậu: một người phụ
nữ mộc mạc, hiền dịu, giàu tình thương chồng;
sống khiêm nhường, biết nhẫn nhục, chịu đựng
nhưng không yếu đuối, chị có một sức sống
mạnh mẽ - một tinh thần phản kháng tiềm
tàng, mãnh liệt.

Hướng dẫn học bài
* Bài cũ: - Phân tích diễn biến tâm lí và hành
động của chị Dậu trong đoạn trích.
* Bài mới: - Phân tích nhân vật cai lệ trong đoạn
trích (cử chỉ, lời nói, hành động); khái quát được
giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
- Viết đoạn văn ngắn (khoảng 7-10 câu) nêu cảm
nhận của em về nhân vật chị Dậu (cai lệ).

Mục tiêu
1. Kiến thức: Chỉ ra và phân tích được những chi
tiết, hình ảnh thể hiện sự tàn ác, bất nhân của xã hội
thực dân phong kiến thông qua nhân vật cai lệ; nhận xét
được những nét đặc sắc về nghệ thuật xây dựng nhân
vật; rút ra nghệ thuật, nội dung khái quát của văn bản.
2. Năng lực: năng lực phân tích, cảm thụ văn bản.
3. Phẩm chất: Cảm thông chia sẻ với nỗi khổ của
người khác; lên án, phê phán những kẻ tàn ác, bất nhân.

HĐ cá nhân (2'): Gạch chân chi tiết thể hiện
hành động, cử chỉ, lời nói, tính cách của cai lệ
và rút ra nhận xét về tên cai lệ theo gợi ý ở
bảng câu hỏi 2b -TL/22
Các phương diện

Mục đích khi đến nhà chị Dậu
Cử chỉ, hành động
Ngôn ngữ, lời nói
Tính cách, bản chất

Nhận xét

+ Sầm sập…roi song, tay thước, dây thừng
+ Gõ đầu roi xuống đất, thét:..Thằng kia…nộp
tiền sưu! mau!....
+ Trợn ngược hai mắt, quát:… định nói…"
+ Giọng hầm hè: …Ông sẽ dỡ cả nhà mày đi…
trói cổ chồng nó, điệu ra đình kia!...
+ Đùng đùng giật phắt cái thừng trong tay, chạy
sầm sập… chỗ anh Dậu.
+ Bịch vào ngực chị Dậu, sấn đến trói anh Dậu
+ Tát vào mặt chị, nhảy vào cạnh anh Dậu.

Gợi ý (các phương diện)

Nhận xét

Mục đích khi đến nhà chị Dậu

Thu tiền sưu

Cử chỉ, hành động

Tàn bạo, hung dữ,..

Ngôn ngữ, lời nói

Hống hách, thô tục,..

Tính cách, bản chất

Độc ác, lòng lang dạ thú, bất
nhân,..

HĐ cặp đôi (3'): Em có nhận xét gì về nghệ
thuật miêu tả, khắc họa nhân vật cai lệ? Qua đó
em thấy cai lệ là người như thế nào?
Theo em, vì sao cai lệ chỉ là một tên tay
sai nhưng hắn lại có quyền đánh trói người vô
tội vạ như vậy? Qua đó em hiểu như thế nào về
chế độ xã hội đương thời?

 NT: cách miêu tả chân thực, khắc
họa nhân vật độc đáo.

 Cai lệ là tên tay sai chuyên nghiệp;
hành động tàn bạo, hung dữ; lời nói hống
hách, thô tục; bản chất độc ác, không có
tính người.
 Cai lệ chính là đại diện rõ rệt, sinh
động nhất của chế độ xã hội thực dân
phong kiến bất nhân lúc bấy giờ.

HĐ cá nhân 1': câu hỏi 2.d, TL/22 - chia sẻ
- Nhan đề : "Tức nước vỡ bờ": Hợp lí
+ Tức nước: Sự áp bức tàn nhẫn của tên cai lệ.
+ Vỡ bờ: Sự vùng lên không chịu đựng được của
chị Dậu.
-> Căng như bờ, quá nhiều nước sẽ vỡ. Cũng
như "tức nước" thì sẽ "vỡ bờ". Khi đã "vỡ bờ" rồi thì
sẽ quật ngã, phá vỡ tất cả. Nó như báo trước cơn
bão táp của quần chúng nông dân nổi dậy sau này.
Chính vì thế Nguyễn Tuân đã nói "Qua tác phẩm,
Ngô Tất Tố như đã xui người nông dân nổi loạn"

 1. Nghệ thuật
- Khắc họa nhân vật rõ nét
- Ngòi bút miêu tả linh hoạt, sống động
- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả của tác giả và
ngôn ngữ đối thoại của nhân vật đặc sắc
 2. Nội dung
- Tình cảnh khốn cùng của người nông dân và
vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam.
- Vạch trần bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội
thực dân phong kiến đương thời.

Bài tập bổ sung: Viết một đoạn văn
ngắn (khoảng 150 chữ) nêu suy nghĩ
của em về nhân vật chị Dậu (hoặc cai
lệ) trong văn bản Tức nước vỡ bờ của
Ngô Tất Tố.
- Hình thức: đoạn văn
- Nội dung: đặc điểm của nhân vật

- Mở đoạn: Giới thiệu và nêu cảm nhận về nhân
vật.
- Phát triển đoạn: Trình bày suy nghĩ về các nhân
vật: Ví dụ: nhân vật chị Dậu:
+ Là người phụ nữ thương yêu chồng, khi chồng
gặp nạn đã đứng mũi chịu sào, chị vừa đảm đang,
tháo vát, biết xoay biến với mọi tình thế
+ Là người phụ nữ đảm đang, chịu nhẫn nhục giỏi
+ Là người phụ có sức mạnh tiềm tàng, khi tức
nước vỡ bờ chị đã vùng lên chống lại bọn tay sai.
……
- Kết đoạn: tình cảm đối với nhân vật, liên hệ thực
tế.

Hướng dẫn học bài
* Bài cũ: - Phân tích diễn biến tâm lí của chị Dậu;
nhân vật cai lệ trong đoạn trích; khái quát được giá trị nội
dung và nghệ thuật của văn bản; tìm đọc tiểu thuyết Tắt
đèn.
- Hoàn thiện bài tập.
* Bài mới: Soạn văn bản Lão Hạc (TL, tr 25).
- Đọc văn bản, tóm tắt văn bản.
- Tìm hiểu tác giả, tác phẩm, các chú thích khó.
- Trả lời câu 2a, 2b (TL trang 33) vào vở soạn.