Giáo viên thực hiện: Nguyễn Thị Thu Thủy

TUẦN 10

TIẾT 46 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG ( tt)

I. Sự phát triển của từ vựng

III. Từ Hán Việt
K/n: Từ Hán Việt là từ mượn của tiếng Hán
nhưng được phát âm và dùng theo cách dùng từ
của người Việt.

K/n: Cùng với sự phát triển của xã hội, từ vựng
của ngôn ngữ cũng không ngừng phát triển.

Chọn quan niệm đúng :
-Từ Hán Việt là bộ phận quan trọng của lớp từ
mượn gốc Hán.
-Không lạm dụng từ Hán Việt.

Có 2 cách phát triển từ vựng:
-Phát triển nghĩa : Nghĩa gốc-> nghĩa chuyển
( chuyển theo p/thức ẩn dụ và p/thức hoán dụ)
- Phát triển số lượng từ ngữ: tạo từ mới và
mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài.

IV. Thuật ngữ và biệt ngữ xã hội
II. Từ mượn
K/n: Tù mượn là những từ được vay mượn
của tiếng nước ngoài. Bộ phận từ mượn
quan trọng nhất của tiếng Việt là từ mượn
tiếng Hán.

V. Trau dồi vốn từ

Bài tập :
-Chọn đáp án đúng.
-Từ mượn đã Việt hóa và từ mượn còn
ngoại lai.
- Giải thích nghĩa một số từ: …………
- Sửa lỗi dùng từ:………………………………..

- Thuật ngữ là từ ngữ biểu thị khái
niệm KH-CN và được dùng trong văn
bản KHCN.
- Biệt ngữ xã hội là ngôn ngữ dùng
cho một tầng lớp xã hội nào đó.
- Thảo luận vai trò của thuật ngữ trong đ/s
- Liệt kê một số từ ngữ là biệt ngữ xã hội
Các hình thức trau dồi vốn từ:
-Rènluyện để nắm đầy đủ, chính xác nghĩa của từ
và cách dùng từ.
-Rèn luyện để biết thêm những từ chưa biết để
làm tăng vốn từ.

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG
Trau dồi
vốn từ

Từ đơn
Từ phức
Thành ngữ

Thuật ngữ,
Biệt ngữ
xã hội
Từ mượn,
Từ Hán Việt

Nghĩa của từ

Từ vựng
Từ nhiều nghĩa,
Hiện tượng
chuyển nghĩa
của từ

Sự phát triển
của từ vựng
Trường
từ vựng

Cấp độ khái
quát của nghĩa
từ ngữ

Từ đồng âm
Từ đồng nghĩa
Từ trái nghĩa

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
1. Các cách phát triển từ vựng.

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)
I. Sự phát triển của từ vựng.
Tiếng Việt:

1. Các cách phát triển từ vựng. Các cách phát triển từ vựng

Phát triển
nghĩa?của từ
Phát
triển
Phát
triển
nghĩa

Biến
Biến
đổiđổi
nghĩa

?
nghĩa

?
nghĩa

PT
PT
Ẩn
Ẩn dụ
dụ

?

PT
PT
Hoán
Hoán
dụ
dụ

?

Phát triển số
lượng từ ngữ
Tạo từ ngữ mới
Tạo từ mới
từ từ sẳn có

?

?

Vay
Vay mượn
mượn

Tiếng
Tiếng
Hán
Hán

?

Ngôn
Ngôn
ngữ
ngữ
khác
khác

?

2. Dẫn chứng.
“Xe
vẫn
chạy
vì
miền
Nam
về
phíaba ga, mít tinh,
“Ngày
xuân
em
hãy
“Bủa
tay
ôm
chặt
bồ
kinh
tếgác
Rừng
phòng
hộ,
Kinh
tếcòn
tridài
thức
ma-ket-tinh, in-tơ-net,
xà
phòng,
ghi
đông,
xích,
độc
lập,
tự
do,cười
phụ
nữ,
thiếu
niên,
….
Chỉ
cần
trong
xe
có cuộc
một
trái
tim”
Xót
tình
máu
mủ
thay
lời
nước
non
Mở
miệng
tan
oán
thù”

? Từ “thu thủy” trong câu “Làn thu thuỷ,
nét xuân sơn” phát triển số lượng từ ngữ
theo phương thức nào?

A

Mượn từ

B Tạo từ ngữ mới từ từ có sẵn

Chúc
mừng
Bạn đã
sai

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ
vựng.
1. Các cách phát triển
từ vựng.
2. Dẫn chứng.

Bài tập bổ sung.
Cho từ sau: chân
Em hãy hãy phát triển nghĩa
từ đó bằng phương thức ẩn dụ
& hoán dụ

- Phương thức ẩn dụ: chân ghế, ...
- Phương thức hoán dụ:
Cậu ấy có chân trong đội tuyển bóng
đá của trường

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của
từ vựng.
1. Các cách phát triển
từ vựng.
2. Dẫn chứng.
3. Ng«n ng÷ ph¶i ph¸t
triÓn c¶ vÒ nghÜa vµ sè
l­îng míi ®¸p øng nhu
cÇu giao tiÕp ngµy mét
t¨ng.
Nếu không có sự phát
triển nghĩa thì mỗi từ chỉ
có một vài nghĩa, mọi ngôn
ngữ của nhân loại đều phát
triển từ vựng theo hai cách
trên.

Th¶o luËn
Có thể có ngôn ngữ mà từ
vựng chỉ phát triển theo cách
phát triển số lượng từ ngữ hay
không? Vì sao?

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng
II. Từ mượn.
1. Khái niệm.

Bài tập: cho nhóm từ sau: phụ
nữ, đàn bà, hi sinh, chết, ra-điô, vi-ta-min.
Em hãy điền các từ đó vào bảng
sau
Từ mượn
Từ
thuần
Việt

Mượn
tiếng
Hán

đàn bà, hi sinh,
chết
phụ nữ

Mượn ngôn
ngữ khác
Ra-đi-ô,
vi-ta-min

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
1. Khái niệm.

* Khái niệm: từ mượn là những
từ vay mượn các tiếng nước ngoài
để biểu thị sự vật, hiện tượng, …

Là vay mượn từ của tiếng nước mà tiếng Việt chưa có từ thích hợp
ngoài để biểu thị những sự vật,
để biểu thị.
hiện tượng, đặc điểm,... mà tiếng
Từ mượn
Việt chưa có từ thật thích hợp để
Từ
biểu thị
Mượn
thuần
Mượn ngôn
tiếng
Việt
ngữ khác
Hán
đàn bà, hi sinh,
chết
phụ nữ

Ra-đi-ô,
vi-ta-min

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
1. Khái niệm.
2. Chọn nhận định đúng.
a) ChØ mét sè Ýt ng«n ng÷ trªn thÕ giíi ph¶i vay m­în tõ ng÷.
b) TiÕng ViÖt vay mượn nhiÒu tõ ng÷ cña c¸c ng«n ng÷ kh¸c lµ do
sù Ðp buéc cña nước ngoµi.
cc) TiÕng ViÖt vay mượn nhiÒu tõ ng÷ cña c¸c ng«n ng÷ kh¸c lµ ®Ó

®¸p øng nhu cÇu giao tiÕp cña ng­êi ViÖt.

d) Ngµy nay, vèn tõ tiÕng ViÖt rÊt dåi dµo vµ phong phó, v× vËy
kh«ng cÇn vay mượn tõ ng÷ tiÕng n­íc ngoµi n÷a.

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
1. Khái niệm.
2. Chọn nhận định đúng.

3. - Các từ săm, lốp, (bếp) ga,
xăng, phanh, ... là từ mượn
nhưng đã được Việt hóa hoàn
toàn (gần như từ thuần Việt).

? Theo cảm nhận của em
thì những từ mượn như săm,
lốp, (bếp) ga, xăng, phanh…
có gì khác so với những từ
- Các từ axit, ra đi ô,
vitamin, ... chưa được Việt hóa, mượn như: a-xít, ra-đi-ô, vichỉ phiên âm để dễ học (đọc)
ta-min,…?

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
III. Từ Hán Việt.
1. Khái niệm.
Là những từ tiếng Việt
được cấu tạo bằng yếu tố
Hán Việt hoặc vay mượn
của tiếng Hán nhưng đọc
theo cách phát âm người
Việt

? T×m tõ H¸n ViÖt trong
c©u th¬ sau:
Làn thu thủy nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
III. Từ Hán việt.
1. Kh¸i niÖm:
2. Chän quan niÖm ®óng.
a. Từ Hán Việt chiếm một tỉ lệ không đáng kể trong vốn từ Hán
Việt .
b Từ Hán việt là bộ phận quan trọng của lớp từ mượn gốc Hán.
b.

c. Từ Hán Việt không phải là một bộ phận của vốn từ tiếng Việt.
d. Dùng nhiều từ Hán Việt là việc làm cần phê phán.

Tiếng Việt:

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)

I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
III. Từ Hán Việt.
1. Khái niệm.
2. Chọn quan niệm đúng.
Từ Hán việt là bộ phận
quan trọng của lớp từ
mượn gốc Hán.

Bài tập bổ sung
1. Có thể thay thế từ “phụ nữ”
trong câu văn sau bằng từ “đàn bà”
được không?
Phô n÷ ViÖt Nam anh hïng, bÊt
khuÊt, trung hËu, ®¶m ®ang.
-> Kh«ng, v× tõ “phô n÷” biÓu thÞ s¾c
th¸i biÓu c¶m, trang träng.
2. Cách dùng từ “đề nghị” trong câu
văn sau có hợp lí không?
K× thi nµy con ®¹t lo¹i giái. Con ®Ò
nghÞ mÑ th­ëng cho con mét phÇn th­
ëng xøng ®¸ng.
-> Kh«ng hîp lÝ.

TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG (Tiếp theo)
(Sự phát triển … trau dồi vốn từ)
I. Sự phát triển của từ vựng.
II. Từ mượn.
III. Từ Hán Việt.
IV. Thuật ngữ & biệt ngữ xã hội (Tự học)
V. Trau dồi vốn từ (Tự học)
Tiếng Việt:

DẶN DÒ
Về nhà: Học bài, vận dụng kiến thức vào trong thực tiễn.
Chuẩn bị bài sau: Tổng kết về từ vựng (từ tượng thanh … một số
phép tu từ từ vựng) Tự học: Phần I và bài Tập làm thơ tám chữ.