ĐỌC MỞ RỘNG

Văn bản 1.
SỰ TÍCH
TRÁI SẦU RIÊNG

Khám phá

Đồng Nai: Những vườn sầu riêng
trái treo đầy cành, cho thu nhập tiền tỷ
Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
tỉnh Đồng Nai, hiện tổng diện tích cây ăn trái trên
địa bàn tỉnh đã đạt gần 52 nghìn ha, tăng trên
800 ha so với năm 2018. Các cây trồng có diện
tích tăng mạnh là chuối, thanh long, cam, bưởi…
Không chỉ tăng về diện tích, sản lượng các cây
ăn trái trên địa bàn tỉnh Đồng Nai cũng
tăng cao, cụ thể sản lượng xoài đạt trên

48,5 nghìn tấn, tăng 2,5%; chuối đạt gần 50,5
nghìn tấn, tăng 4,5%; sầu riêng đạt 7 nghìn tấn,
tăng gần 1,4%; chôm chôm đạt trên 98,8 nghìn
tấn, tăng 2,2%; bưởi đạt trên 15 nghìn tấn, tăng
gần 4%... Về Đồng Nai, nhiều người hay nhắc đến
sầu riêng của Long Thành. Nhưng khoảng 4 năm
trở lại đây Đồng Nai có thêm vùng đặc sản sầu
riêng Phú An (huyện Tân Phú). Sầu riêng Phú An
trái lớn, mùi vị thơm ngon, vào chính vụ thương
lái vẫn đến tận vườn mua với giá cao.

- Long Khánh miền đất
của cây trái quanh năm
Từ ngày có tên Long
Khánh ra đời đến nay
đã 170 năm. Long
Khánh thực sự là nơi
đất lành chim đậu. Thổ
nhưỡng bazan màu mỡ
không chỉ thuận lợi cho Huyện Cẩm Mỹ: Vườn sầu riêng
cây cao su, cà phê mà
cho thu nhập tiền tỷ của gia đình
ông Nguyễn Thanh Cường.

mà còn các loại cây ăn
quả. Vài ba thập niên
gần đây Long Khánh
đã mở rộng diện tích
và chủng loại cây có
giá trị khác. Đó là:
chôm chôm, sầu riêng,
mít tố nữ, thanh long,
Sầu riêng VietGAP Đồng Nai
nhãn.. Tất nhiên còn
nhiều loại cây ăn quả

Tất nhiên còn nhiều
loại cây ăn quả khác
nữa mà từ lâu đời
nhiều nơi trong cả
nước đều có trồng vẫn
thường xuyên có mặt
trên thị trường như ổi,
mãng cầu, sa-pô-chê,
hồng, măng cụt... Song
đối với Long Khánh,

ngày nay nói tới đặc sản
cây ăn quả là nói tới sầu
riêng, mít tố nữ chôm
chôm,
mãng
cầu,
xoài...Trong dân gian từ
lâu đã truyền tụng câu ca
dao: “Sầu riêng, măng
cụt, chôm chôm
  Xoài ngon, mít ngọt,
chuối thơm nghìn trùng.”

Huyện Định Quán: Vườn
sầu riêng của gia đình anh
Trương Huy Khương .

TIẾT 6. ĐỌC MỞ RỘNG
VĂN BẢN: SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG

1. Tri thức đọc hiểu.
Cây sầu riêng còn có tên gọi là chu rên, tu rên
(turen). Cây có quả lớn, nhiều gai nhỏ, múi to và
có mùi đặc trưng. Đối với nhiều người, đó là món
ăn khoái khẩu. Cây sầu riêng được trồng nhiều ở
các nước Đông Nam Á. Vùng Nam Bộ nước ta
cũng là nơi có lượng sầu riêng lớn. Tương truyền
rằng, ngày xưa, vùng đất này chưa có cây sầu
riêng. Từ thời nhà Nguyễn trở đi, có người đã
mang giống sầu riêng từ Cam-pu- chia về trồng,

I. Tri thức đọc hiểu.
phổ biến rộng khắp vùng Nam
Bộ. Đồng Nai là một trong
những tỉnh trồng nhiều cây
sầu riêng và đem lại nguồn
thu nhập lớn cho nông dân
trong tỉnh. Ai cũng đã từng ăn
sầu riêng nhưng không phải ai
cũng hiểu được lai lịch của hai
chữ sầu riêng.

Em hãy miêu tả đặc điểm của trái sầu
riêng Sầu riêng thường ra hoa, kết quả
vào tháng nào trong năm?
Sầu riêng còn có tên gọi
nào khác? Nó được trồng
nhiều ở khu vực nào?

Chu rên, Tu rên
(turen)

- Đông nam Á ( Cam-pu-chia)
- Ở Việt Nam ( Nam Bộ )

II. ĐỌC VÀ TRẢI NGHIỆM VĂN BẢN
1. Đọc
2. Thể loại: Truyện cổ tích thế sự
3. Tóm tắt.

SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG
Ngày xưa, vào hồi Tây Sơn khởi nghĩa, có
một chàng trẻ tuổi người vùng Đồng Nai (1),
chàng là người tài kiêm văn võ, đã vung
gươm hưởng ứng cái bất bình của mọi
người. Chàng từng tham gia phong trào Tây
Sơn chống Nguyễn Ánh. Nhà Tây Sơn mất,
(1) Trước đây, từ Đồng Nai, hay vùng đất
Đồng Nai, là ám chỉ cả một vùng Nam Bộ
rộng lớn của bây giờ.

chàng rút lui về quê nhà mượn nghề gõ đầu
trẻ để náu hình ẩn tích. Đột
Đột nhiên có tin dữ truyền đến làm cho mọi
người xao xuyến: Gia Long vừa thắng thế
trên đất nước Việt, bắt đầu giết hại những
người từng làm quan cho nhà Tây Sơn.
Nhân dân trong xóm sẵn lòng quý mến
chàng, khuyên chàng trốn đi thật xa.
Họ giúp tiền gạo và mọi thứ cần dùng,

trong đó có cả một chiếc
thuyền nhỏ mui lồng để
tiện đi lại.
Vì không muốn để rơi
vào tay quân địch, chàng
ra đi. Ngược dòng sông
Cửu Long, chàng tiến
sâu vào nước Chân Lạp.
Hình 6. Sầu riêng Long Khánh
(Nguồn: Xuân Tiếp)

Một hôm, chàng cắm sào lên bộ sắm thức
ăn. Chàng bước vào một quán bên đường,
trong quán có một bà mẹ ngồi ủ rũ cạnh một
cô gái nằm mê man bất tỉnh. Đó là hai mẹ
con đi dâng hương trên núi Tà Lơn, về đến
đây thì con bị ốm nặng. Vốn có biệt tài về
nghề thuốc, chàng giúp cho cô gái chóng lấy
lại sức khỏe. Sẵn có thuyền riêng, chàng chở
họ về tận nhà. Nàng có vẻ đẹp thuỳ mị, là

là con gái chưa chồng, đã đến tuổi quay xa
đạp cửi. Tự nhiên chàng trai người Việt ở
đâu tận xa xôi đến trú ngụ tại nhà làm cho
nàng quyến luyến.
Sau một tuần chay tạ ơn trời Phật, mẹ
nàng cho biết là Phật đã báo mộng cho hai
người lấy nhau. Chàng vui vẻ nhận lấy cuộc
sống mới cho qua ngày. Từ đây, chàng có
chỗ ở nhất định. Nhà nàng là nhà

làm ruộng, nuôi tằm, những việc đó chàng
đều làm được cả.
Mười năm thoảng qua như một giấc
mộng. Hai vợ chồng quấn quýt với nhau như
đôi chim câu. Trong vườn nhà vợ có một cây
ăn quả gọi là cây “tu rên” mà ở xứ sở chồng
không có. Mùa trái chín đến, người vợ ra
vườn nhặt những trái rụng, đưa về xẻ cho
chồng ăn. Quả “tu rên” vốn có một

mùi hôi đặc biệt. Thấy chồng nhăn mặt, vợ bảo:
– Anh ăn sẽ biết nó đậm đà như lòng em đây.
Không ngờ một ngày kia, vợ đi dâng hương
Đế Thiên, Đế Thích về thì ngộ cảm. Chồng cố
công chạy chữa nhưng không sao cứu kịp. Cái
chết chia rẽ cặp vợ chồng một cách đột ngột.
Không thể nói hết cảnh tượng đau khổ của người
chồng. Nhưng hai người vẫn gặp nhau trong
mộng. Chồng hứa trọn đời sẽ không lấy một ai
nữa. Còn hồn vợ thì hứa không lúc nào xa chồng.

Nghe tin Gia Long đã thôi truy nã những người
khởi nghĩa cũ, bà con chàng ở quê hương nhắn tin
lên bảo về. Những người trong xóm cũng khuyên
chàng tạm đi đâu cho khuây khỏa. Chàng đành từ
giã quê hương thứ hai của mình. Trước ngày lên
đường, vợ báo mộng cho chồng biết là sẽ theo cho
đến sơn cùng thủy tận. Năm ấy, cây “tu rên” tự
nhiên chỉ ra có mỗi một quả. Và quả “tu rên” ấy tự
nhiên rơi ngay vào vạt áo chàng giữa lúc chàng ra
thăm cây kỉ niệm của vợ. Chàng mừng rỡ quyết
đưa nó cùng về xứ sở.

Chàng lại trở về nghề gõ đầu trẻ, nhưng nỗi
riêng canh cánh không bao giờ nguôi. Chàng
đã ươm hạt “tu rên” thành cây, đem trồng
trong vườn ngoài ngõ. Từ đây, chàng ngoài
công việc dạy học, còn có công việc chăm nom
cây quý.
Những cây “tu rên” của chàng ngày một lớn
khoe. Lại mười năm nữa sắp trôi qua. Chàng
trai ngày xưa bây giờ tóc đã lốm đốm bạc.

Nhưng ông già ấy lòng bỗng trẻ lại khi thấy
những cây của mình bấy lâu chăm chút nay
bắt đầu khai hoa kết quả. Ông sung sướng
mời họ hàng, làng xóm tới dự đám giỗ của
vợ và nhân thể thưởng thức một thứ quả lạ
đầu tiên có ở trong vùng. Khi những quả
“tu rên” được bưng ra đặt lên bàn, mọi
người thoáng ngửi thấy một mùi khó chịu.
Nhưng chủ nhân biết ý đã nói đón: “Nó xấu

“Nó xấu xí, nó hôi nhưng chính những múi
của nó ở trong lòng lại đẹp đẽ thơm tho như
mối tình đậm đà của đôi vợ chồng son
trẻ…”. Ông ta vừa nói vừa xe những quả
“tu rên” chia từng múi cho mọi người cùng
nếm. Rồi ông ta kể hết đoạn tình duyên xưa
mà từ lúc về đến nay ông cố giấu kín trong
lòng. Ông kể mãi, kể mãi. Và khi kể xong, ở
khoe mắt con người chung tình ấy long lanh

hai giọt lệ nhỏ vào múi “tu rên” đang cầm ở
tay. Hai giọt nước mắt ấy sôi lên sùng sục
trên múi “tu rên” như vôi gặp nước và cuối
cùng thấm vào múi như giọt nước thấm vào
lòng gạch.
Sau đám giỗ ba ngày, người đàn ông ấy
bỗng không bệnh mà tự nhiên chết. Từ đấy,
dân làng mỗi lần ăn thứ quả đó đều nhớ đến
người gây giống, nhớ đến chuyện người đàn

ông chung tình. Họ gọi “tu rên” bằng hai
tiếng “sầu riêng” để nhớ mối tình chung thủy
của chàng và nàng. Người ta lại còn nói
những cây sầu riêng nào thuộc loại hạt có hai
giọt nước mắt của chàng thì mới là thứ sầu
riêng có quả ngon hơn các thứ khác.
(Theo Tuyển tập truyện cổ tích các dân tộc ở Việt
Nam, tập 1, Viện Khoa học Xã hội tại Thành phố
Hồ Chí Minh, 1987)

Hình 7. Sự tích trái sầu riêng
(Nguồn: https://thegioicotich.vn/)

III. Suy ngẫm và phản hồi
1. Nhân vật chàng trai trẻ
Đặc điểm
Lai lịch
Tài năng
Nghề nghiệp
Việc làm
Phẩm chất

Nhân vật chàng trai trẻ

1. Nhân vật chàng trai trẻ: Là người sống ở vùng Đồng
Nai, có tài năng, thương vợ
Nhân vật chàng trai trẻ

Đặc điểm
Lai lịch

Sống ở vùng Đồng Nai

Tài năng

Giỏi cả văn, võ

Nghề nghiệp
Việc làm
Phẩm chất

Gõ đầu trẻ (dạy học)
- Trốn sự truy sát của giặc nên chàng trai rời quê
hương đến đất nước Chân Lạp
- Cứu được cô gái ốm nặng và kết làm vợ chồng.
- Trồng cây tu rên trong vườn nhà.

Gõ đầu trẻ (dạy học)

2. Trải nghiệm cùng văn bản

VĂN BẢN
SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG
III. Suy ngẫm và phản hồi:
1. Nhân vật chàng trai trẻ.
Là người sống ở vùng Đồng Nai, có tài
năng, thương vợ.
2. Nhân vật cô gái.

III. Suy ngẫm và phản hồi:
2.Nhân vật cô gái.
Cô gái là người nước nào?
Vì sao cô gái kết hôn với
chàng trai?
Cuộc sống của hai vợ chồng
như thế nào?
Trong vườn nhà vợ có trồng
một loại cây gì?

III. Suy ngẫm và phản hồi:
2.Nhân vật cô gái.
Người vợ đưa trái sầu riên cho
chồng ăn và nói rằng “Anh ăn
sẽ biết nó đậm đà như lòng em
đây”. Em hãy giải thích ý của
người vợ?
Qua phần tìm hiểu trên, em hãy nêu
một vài hiểu biết của em về cô gái

VĂN BẢN
SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG
III. Suy ngẫm và phản hồi.
1. Nhân vật chàng trai trẻ: Là người sống ở
vùng Đồng Nai, có tài năng, thương vợ.
2. Nhân vật cô gái:
- Là người Chân Lạp (nước Cam-pu-chia
ngày nay)

2. Nhân vật cô gái:
- Là người Chân Lạp (nước Cam-pu-chia
ngày nay)
- Sống hạnh phúc bên chồng.
- Là người có tình cảm chân thành, sâu
nặng, thủy chung
3. Yếu tố kỳ ảo:
Hãy tìm yếu tố kỳ ảo trong truyện

3. Yếu tố kỳ ảo:
- Phật báo mộng cho hai người lấy nhau.
- Hồn vợ hứa không bao giờ xa chồng.
- Vợ báo mộng cho chồng biết sẽ theo cho đến sơn
cùng thủy tận.
- Cây tu rên ra một trái và trái tu rên rơi vào vạt
áo khi chồng ra thăm.
- Hai giọt nước mắt sôi lên sùng sục trên múi tu
rên như vôi gặp nước và thấm vào múi tu rên.

Tại sao trái tu rên
được gọi là trái sầu
siêng?

Câu chuyện
này có ý nghĩa
gì?

4. Ý nghĩa truyện:
- Giải thích nguồn gốc tên gọi trái sầu riêng .
- Ca ngợi tình cảm cao đẹp của lứa đôi.

1. Nhân vật chàng trai trẻ: Là người sống
ở vùng Đồng Nai, có tài năng, thương vợ.
2. Nhân vật cô gái:
- Là người Chân Lạp.
- Sống hạnh phúc bên chồng.
- Là người có tình cảm chân thành, sâu nặng, thủy
chung
3. Yếu tố kỳ ảo: Truyện có nhiều yếu tố kỳ ảo.
4. Ý nghĩa truyện:
- Giải thích nguồn gốc tên gọi trái sầu riêng .
- Ca ngợi tình cảm cao đẹp của lứa đôi.

IV. Luyện tập, vận dụng
Câu 1: Người xưa muốn nhắc nhở chúng ta điều
gì qua câu chuyện này ?
Câu 2: Viết đoạn văn miêu tả trái sầu riêng.

Nhiệm vụ học tập ở nhà

- Kể tóm tắt được truyện Sự tích trái sầu riêng.
- Hoàn thành đoạn văn vào vở.
- Viết một văn bản kể lại một lễ hội ở địa phương
em.