CHUYÊN ĐỀ 2: TỪ ĐƠN, TỪ GHÉP, TỪ LÁY
1. Từ đơn:
Từ đơn là những từ thường chỉ gồm một tiếng có nghĩa.
Ví dụ: bố, mẹ, bàn, ghế, hát, đi, lạnh, buồn, vui,…
* Một số từ có hai tiếng nhưng vẫn được coi là từ đơn, đó thường là từ mượn, phiên âm từ tiếng nước ngoài.
Ví dụ: a xít, ô to, xà phòng, bồ kết,…
2. Từ ghép:
Từ ghép là những từ thường chỉ gồm hai hay nhiều tiếng có nghĩa ghép lại.
Ví dụ: bàn ghế, cánh đồng, học sinh, bác sĩ,…
* Các từ ghép có nghĩa bao quát chung gọi là từ ghép tổng hợp.
Ví dụ: bánh kẹo, quần áo, bạn bè, lao động, học tập,…
* Các từ ghép có nghĩa có nghĩa thuộc phạm vi của một tiếng gọi là từ ghép phân loại.
Ví dụ: cây mít, học hát, học võ, bạn học, bạn đường,…
* Một số từ ghép có thể tách thành hai từ đơn.
Ví dụ: bạn học
bạn, học, xe đạp
xe, đạp,…
3. Từ láy:
Từ láy là những từ có âm đầu hoặc vần được láy lại
Ví dụ: lấp ló, lanh canh, hây hẩy, xa xa,…
* Các tiếng trong từ láy thường không có nghĩa hoặc chỉ mang nghĩa của tiếng đó và không giống với nghĩa của tiếng
kia.
Ví dụ: mộc mạc ( cả hai tiếng đều không có nghĩa); nhũn nhặn ( chirtieengs nhũn có nghĩa); cứng cáp ( chỉ tiếng cứng có
nghĩa)
* Một số từ khuyết âm đầu cũng gọi là từ láy.
Ví dụ: ồn ào, ầm ĩ, ấm ức, ừng ực,…
* Một số từ có âm đầu khác nhau, phát âm giống nhau vẫn coi là từ láy.
Ví dụ: kì cạch, cũ kĩ, quanh co, kĩ càng, ….

3. Từ láy:
- Một số từ có phần vần khác nhau nhưng vẫn được coi là từ láy.
Ví dụ: bâng khuâng, băn khoăn, bàng hoàng, ….
+ Một số từ láy tư ( 4 tiếng) chỉ có hai tiếng có âm đầu giống nhau:
Ví dụ: đi đi lại lại, trùng trùng điệp điệp, lôi tha lôi thôi,….

Bài tập 1: Tìm các từ đơn, từ ghép, từ láy có trong bài thơ sau:
Đồng làng vương chút heo may
Mầm cây tỉnh giấc, vườn đầy tiếng chim
Hạt mưa mải miết trốn tìm
Cây đào trước cửa lim dim mắt cười
Quất gom từng hạt mưa rơi
Làm thành quả - những mặt trời vàng mơ
Tháng giêng đến tự bao giờ
Đất trời viết tiếp bài thơ ngọt ngào
Bài tập 2: Tìm các từ đơn theo yêu cầu sau ( mỗi loại 3 từ), đặt cau với mỗi loại từ đó:
a. Chỉ đồ dùng học tập của học sinh
b. Chỉ hoạt động của học sinh
c. Chỉ tính nết của học sinh

Dòng nào dưới đây chỉ gồm các từ ghép:

rộng rãi, mênh mông, to lớn, vĩ đại
tình yêu, tình cảm, tình nghĩa, tỏ tình

thỏ bé, nhỏ nhẹ, nhỏ nhắn, nho nhỏ

Dòng nào dưới đây chỉ gồm các từ láy:

xinh xắn, xinh xinh, xinh xẻo
thật thà, chân thật, thành thật

Cả A và B đều sai

Dòng nào dưới đây có cả từ láy và từ ghép

nhanh nhẹ, nhanh nhảo, nhanh nhanh, nhanh chóng
chậm chạp, chậm rãi, chầm chậm, chậm chân
Cả A và B đều đúng

Tiếng nào dưới đây ghép được với tiếng mát để được từ láy?

Tiếng rượi
Tiếng mặt
Tiếng mẻ

Tiếng nào dưới đây ghép được với tiếng sưa để được từ láy?

Tiếng sóng

Tiếng sưa
Cả A và B đề sai

Tiếng nào dưới đây ghép được với tiếng đi để được từ ghép tổng hợp?

Tiếng làm
Tiếng chơi
Tiếng đứng