Tiết 45:

CÂU GHÉP

I. Đặc điểm của
câu ghép

1. Ví Dụ: Sgk trang 111
(1) Hàng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có
những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm mơn man của
buổi tựu trường.
(2) Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở
trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.
(3) Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên giấy, vì hồi ấy tôi không
biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. (4) Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ
rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn
rã. (5) Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi
âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. (6) Con đường
này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ.(7) Cảnh vật
chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn:
hôm nay tôi đi học.
(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

1. Tìm các cụm C-V trong những 2, 5 và 7?
2. Phân tích cấu tạo của các câu đó và điền vào phiếu học tập?
(2) Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng
tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.
(5) Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu
yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp.
(7) Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay
đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
Kiểu cấu tạo câu
Câu có một cụm C -V

Câu có hai hoặc
nhiều cụm C - V

Cụm C - V nhỏ nằm trong cụm C - V lớn

Các cụm C - V không bao chứa nhau

Câu cụ thể

Kiểu câu

(2) Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở
c

.

v

V

C

trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang
c

v

đãng.

- Câu có ba cụm C – V
- Hai cụm C - V nhỏ nằm trong vị ngữ của cụm C – V
lớn.

(5) Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu

TN
yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp.

V

- Câu chỉ có một cụm C - V

C

(7) Cảnh vật xung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự
.

C

V

Vế 1
thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học.
TN

C

C

V

Vế 2

V

Vế 3

- Câu có ba cụm C - V
- Các cụm C - V không bao chứa nhau, mỗi cụm là 1 vế
câu

PHIẾU HỌC
TẬP
Kiểu cấu tạo câu
Câu có một cụm C - V

Câu có hai hoặc
nhiều cụm C - V

Câu cụ thể
(5)

Kiểu câu
Câu đơn

Cụm C - V nhỏ nằm
trong cụm C - V lớn

(2)

Câu đơn mở
rộng thành
phần

Các cụm C - V không
bao chứa nhau

(7)

Câu ghép

2. Ghi nhớ
(SGK/T112)

 Hãy

cho
biết thế nào
là
câu
ghép?

Câu ghép là những câu do hai hoặc nhiều
cụm C - V không bao chứa nhau tạo thành.
Mỗi cụm C - V này được gọi là một vế câu.

II. Cách nối các vế câu
1. Tìm hiểu ví dụ:

.

Câu ghép
1. Vì trời mưa to nên đường trơn.
2. Tôi im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi
thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay.
3. Trời chưa sáng, nó đã dậy.

Cách nối
a. Nối bằng 1 quan
hệ từ
b. Nối bằng 1 cặp
QHT
c. Nối bằng 1 cặp
phó từ

4. Em học gỏi nên mọi người yêu quý.

d. Nối bằng dấu câu

5. Anh đi đường này, em đi đường nọ.

e. Nối bằng cặp đại
từ

6. Nước sông dâng lên bao nhiêu, đồi núi
lên cao bấy nhiêu.

g. Nối bằng bằng
cặp chỉ từ

2. Ghi nhớ
(SGK/T112)

Có hai cách nối các vế câu:
- Dùng những từ có tác dụng nối:
+ Nối bằng một quan hệ từ.
+ Nối bằng một cặp quan hệ từ.
+ Nối bằng một cặp phó từ, đại từ hay chỉ từ
thường đi đôi với nhau (cặp từ hô ứng).
- Không dùng từ nối:
Dùng dấu phẩy, dấu chấm phẩy hoặc dấu hai
chấm.

Từ các ví dụ trên,
nối các vế của câu
ghép được bằng
những cách nào?

Luật chơi: Dựa
vào những câu đã
cho em dùng
những từ có tác
dụng nối thích
hợp điền vào chỗ
trống để câu đó
hoàn chỉnh.

.

III. Luyện
tập

1. Tìm câu ghép trong các đoạn trích dưới đây. Cho biết trong mỗi
câu ghép, các vế câu được nối với nhau bằng những cách nào.
a) – Dần buông chị ra, đi con! Dần ngoan lắm nhỉ! U van Dần, u lạy Dần! Dần hãy để cho chị đi với u, đừng giữ
chị nữa. Chị con có đi, u mới có tiền nộp sưu, thầy Dần mới được về với Dần chứ! Sáng ngày người ta đánh trói
thầy Dần như thế, Dần có thương không. Nếu Dần không buông chị ra, chốc nữa ông lí vào đây, ông ấy trói nốt cả
u, trói nốt cả Dần nữa đấy.
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
b) Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ khóc không ra tiếng. Giá những cổ tục(14) đã đày đọa mẹ tôi là một
vật như hòn đá hay cục thuỷ tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết vồ ngay lấy mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn
mới thôi.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
c) Rồi hai con mắt long lanh của cô tôi chằm chặp đưa nhìn tôi. Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng
thắt lại, khóe mắt tôi đã cay cay.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)
d) Một hôm, tôi phàn nàn việc ấy với Binh Tư. Binh Tư là một người láng giềng khác của tôi. Hắn làm nghề ăn
trộm nên vốn không ưa lão Hạc bởi vì lão lương thiện quá. Hắn bĩu môi và bảo:
– Lão làm bộ đấy!
(Nam Cao, Lão Hạc)

Trả lời:
a) Câu ghép:
- U van Dần, u lạy Dần! ( không dùng từ nối)
- Chị con có đi, u mới có tiền nộp sưu, thầy Dần mới được về với Dần chứ! ( không dùng từ nối)
- Sáng nay người ta đánh trói thầy Dần như thế, Dần có thương không? (không dùng từ nối)
- Nếu Dần không buông chị ra, chốc nữa ông lí vào đây, ông ấy trói nốt cả u, trói nốt cả Dần đấy.
(có dùng từ nối)
b) Cô tôi chưa dứt câu, cổ họng tôi đã nghẹn ứ, khóc không ra tiếng. (Không dùng từ nối)
Giá những cổ tục đầy đọa mẹ tôi là một vật như hòn đá hay cục thủy tinh, đầu mẩu gỗ, tôi quyết
định vồ lấy ngay mà cắn, mà nhai, mà nghiến cho kì nát vụn mới thôi (có dùng từ nối)
c) Tôi im lặng cúi đầu xuống đất: lòng tôi càng thắt lại, khóe mắt đã cay cay. (không dùng từ nối)
d) Hắn làm nghề ăn trộm nên vốn không ưa lão Hạc bởi vì lương thiện quá. (có dùng từ nối)

2. Với mỗi cặp quan hệ từ dưới đây,
hãy đặt một câu ghép.
a) vì… nên… (hoặc bởi vì… cho nên…; sở dĩ… là vì…).
b) nếu… thì… (hoặc hễ… thì; giá… thì…).
c) tuy… nhưng… (hoặc mặc dù… nhưng…).
d) không những…mà… (hoặc không chỉ… mà…; chẳng
những… mà…).

Trả lời:
a) Vì kiêu căng nên Dế Mèn hại chết Dế Choắt.
b) Nếu tình yêu đẹp thì tình yêu sẽ bền vững.
c) Tuy khó khăn nhưng không được chùn bước.
d) Không những đẹp trai mà anh ấy còn học giỏi.

3. Chuyển những câu ghép em vừa đặt được thành
những câu ghép mới bằng một trong hai cách sau:

a) Bỏ bớt một quan hệ từ.
b) Đảo lại trật tự các vế câu.

Trả lời:
Câu ghép đã đặt

Bỏ bớt 1 QHT

Đảo trật tự các vế câu

Vì kiêu căng nên Dế Mèn Vì kiêu căng, Dế Mèn hại Dế Mnè hại chết Dế
hại chết Dế Choắt.
chết Dế Choắt.
Choắt vì kiêu căng.
Nếu tình yêu đẹp thì tình Nếu tình yêu đẹp, tình
yêu sẽ bền vững.
yêu sẽ bền vững.

Tình yêu sẽ bền vững
nếu tình yêu đẹp.

Tuy khó khăn nhưng
không được chùn bước.

Không được chùn bước
vì khó khăn.

Tuy khó khăn, không
được chùn bước.

Không những đẹp trai mà Không những đẹp trai,
anh ấy còn học giỏi.
còn học giỏi.

Anh ấy học giỏi lại đẹp
trai.

4. Đặt câu ghép với mỗi cặp từ hô
ứng dưới đây:
a) … vừa… đã… (hoặc … mới… đã; …chưa… đã…)
b) ….đâu… đấy (hoặc …nào… nấy; … sao…. vậy…)
c) … càng… càng…

Trả lời:
a) Chúng tôi chưa đến nơi thì xe đã hết xăng.
Em trai vừa ngã, nó đã chạy đến nơi.
Mẹ nó vừa tới nơi nó đã đòi đi về.
b) Ăn cây nào rào cây nấy.
Tôi đi đâu, nó đi đấy.
Tôi đi đến đâu con Lu đã theo đến đấy.
c) Chúng ta càng lên cao, chúng ta càng nhìn được xa.
Tôi càng lớn, tôi càng thấy mình trẻ con.
Trời càng mưa to, đường càng lầy lội.

Hướng dẫn về nhà:
1. Làm bài tập 5 (SGK / T114)
2. Chuẩn bị bài “Tìm hiểu chung về văn
bản thuyết minh.”
3. Học lại ghi nhớ (SGK / T112)

THANK YOU