T O

O U R

C L A S S

MIẾNG GHÉP BÍ ẨN
Quả gì vừa đỏ
Lay láy hạt đen
Bạn nếm thử xem
Vừa mát vừa ngọt

Quả gì màu tím trên giàn
Từng chùm chín mọng mang toàn chữ O

Da như con Cóc
Bọc một bụng vàng
Bà con xóm làng
Nuốt mềm nhả cứng

Trái gì tên gọi dịu êm
Nhớ bầu sữa mẹ nuôi em thủa nào 

Bài 19: TẠO GIỐNG BẰNG
PHƯƠNG PHÁP GÂY ĐỘT BIẾN
VÀ CÔNG NGHỆ TẾ BÀO

1. Tạo giống bằng phương pháp gây
đột biến

I. Tạo giống bằng phương pháp gây đột biến
1. Một số thành tựu tạo giống ở Việt Nam
Kết hợp phương pháp truyền thống, đột biến thực nghiệm và công nghệ sinh học tạo bộ
giống lúa chất lượng cao (DS1, J01, J02, QR1, QR14…) đáp ứng yêu cầu về gạo chất lượng
cao phục vụ cho nội tiêu, xuất khẩu và chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Giống lúa Mộc tuyền đột
biến bằng tia gama
MT1 có nhiều đặc tính
quí (chín sớm nên rút
ngắn thời gian cach tác),
thân thấp và cứng cây,
chịu chua và phèn nên
có thể trồng ở nhiều
vùng khác nhau, năng
suất tăng 15-25%.
Giống lúa MT1

Các giống đậu tương được tạo ra đột biến, đặc biệt là giống
DT84 năng suất cao, thích ứng rộng, đã và đang 
được gieo trồng trên diện tích hàng ngàn ha, chiếm hơn một nửa
tổng diện tích đậu tương của cả nước

Chọn tạo giống hoa cúc mới bằng đột biến phóng xạ có
bông to, màu sắc đẹp, lạ mắt do Thạc sỹ Đào Thị Thanh
Bằng, Phó trưởng Bộ môn Công nghệ gen và các cộng sự
tại Viện Di truyền Nông nghiệp VN nghiên cứu.

Dưa hấu tam bội không hạt

Cà chua không hạt

Nhận biết sơ bộ cây tứ bội trong số cây lưỡng bội
Rau muống 2n

Rau muống 4n

Dâu tằm 2n

Dâu tằm 4n

• Để bảo tồn các nguồn gen quý hiếm và
nhân nhanh dòng thuần chủng các nhà
khoa học đã sử dụng tạo giống bằng
công nghệ tế bào.

Quy trình
1

• Xử
lí
mẫu vật
bằng tác
nhân gây
đột biến.

2

• Chọn lọc
các thể
đột biến
có kiểu
hình
mong
muốn

3

• Tạo dòng
thuần
chủng.

Kĩ thuật mảnh ghép

Chia nhóm - Phân công nhiệm vụ
Có 4 nhóm, mỗi nhóm có 12 thành viên hoạt
động trong thời gian 3 phút.
Các thành viên của nhóm được đánh số từ 1 đến 4

Vòng 1
Nhóm
chuyên
gia

• Nhóm 1. Hoàn thành quy trình nuôi cấy
hạt phấn hoặc noãn chưa thụ tinh, quy
trình cấy truyền phôi
• Nhóm 2. Hoàn thành quy trình lai tế bào
sinh dưỡng
• Nhóm 3. Hoàn thành quy trình nuôi cấy
mô tế bào.
• Nhóm 4. Hoàn thành quy trình nhân bản
vô tính ở động vật

Vòng 1. Nhóm chuyên gia

Vòng
2
mảnh
ghép

• Hoạt động trong 3 phút.
Chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm 1 tổ từ 4 nhóm
của vòng chuyên gia.
- Nhóm số 1. Các thành viên có số thứ tự là 1
- Nhóm số 2. Các thành viên có số thứ tự là 2
- Nhóm số 3. Các thành viên có số thứ tự là 3
- Nhóm số 4. Các thành viên có số thứ tự là 4

Nội dung hoạt động nhóm: Hoàn thiệt nội dung còn lại và
sắp xếp các quy trình đã thảo luận ở vòng 1 theo 2 nội
dung: quy trình thuộc công nghệ tế bào thực vật và quy
trình thuộc công nghệ tế bào động vật.

Công nghệ tế bào thực vật

Công nghệ tế bào động vật

Quy trình lai tế bào sinh dưỡng

Quy trình nuôi cấy hạt phấn hoặc noãn

Nhân bản vô tính

Cấy truyền phôi

Hợp tử
Phôi
Cắt phôi

Nhiều con vật
có kiểu gen
giống nhau

Nhiều vật nuôi cái mang phôi

Thành tựu công nghệ tế bào

Dứa

Kết quả lai giữa Khoai tây và cà chua
do các nhà làm vườn nước Anh tạo ra năm 2013

Nuôi cấy bao phấn, noãn chưa thụ tinh
tạo dòng thuần ở ngô

Nếu bạn có một con chó mang kiểu gen quý
hiếm, làm thế nào bạn có thể tạo ra nhiều con
chó có kiểu gen y hệt như con chó của bạn?

Nhân bản vô tính chó cưng

Tiến hành:
Công ty
RNL Bio
(Hàn Quốc)
Năm thành
công:
2005
Những chú chó này được nhân bản
từ tế bào của một con chó giống
Booger.

Khỉ

Bằng công nghệ đột phá các nhà khoa học Anh

lần đầu tiên nhân bản được 12 cái phôi từ những con
khỉ trưởng thành.

Khỉ nhân bản vô tính

Nhân bản cá trạch

Người tiến hành: GS.TS Nguyễn Mộng
Hùng và nhà khoa học Nga Nikitina.

Nuôi cấy tấm biểu mô giác mạc người
(Nuôi cấy mô từ tế bào gốc)

* Với kỹ thuật này:
- Có thể phục hồi hoàn
toàn tình trạng giác
mạc như ban đầu
- Có thể cải thiện thị
lực của người bệnh
tốt hơn

Câu hỏi. Tại sao đối với ĐV bậc cao, người ta
không hoặc rất ít gây đột biến trong chọn
giống?
Trả lời: vì khi xử lí bằng tác nhân gây đột biến:
- Hệ gen động vật bậc cao phức tạp dễ làm mất
cân bằng hệ gen
- Cơ quan sinh sản nằm sâu trong cơ thể, khó xử
lí bằng các tác nhân gây đột biến.
- Hệ thần kinh phát triển nên rất nhạy cảm với tác
nhân gây đột biến, có thể bị chết hoặc mất khả
năng sinh sản.

Củng cố
Câu 1. Quy trình nào trong công nghệ tế bào thực vật
tạo ra các cá thể mới có kiểu gen đồng nhất?
A. Nuôi cấy mô, tế bào
B. Lai tế bào sinh dưỡng
C. Nuôi cấy hạt phấn hoặc noãn chưa thụ tinh
D. Nhân bản vô tính
Câu 2 .Trong kĩ thuật lai tế bào sinh dưỡng, các tế bào
trần là:
A. các tế bào xôma tự do được tách ra từ mô sinh dưỡng
B. các tế bào đã được xử lí làm tan màng sinh chất
C. các tế bào đã được xử lí làm tan thành tế bào
D. các tế bào khác loài đã hoà nhập để trở thành tế bào lai

Câu 3. Mục đích của việc gây đột biến nhân tạo nhằm
A. tạo ưu thế lai.
B. tăng nguồn biến dị cho chọn lọc.
C. gây đột biến gen.
D. gây đột biến nhiễm sắc thể.
Câu 4. Sử dụng đột biến nhân tạo hạn chế ở đối tượng nào?
A. nấm.
B. vi sinh vật.
C. vật nuôi. D. cây trồng.
Câu 5. Cơ sở vật chất di truyền của cừu Đôly được hình
thành ở giai đoạn nào trong quy trình nhân bản?
A. Tách tế bào tuyến vú của cừu cho nhân.
B. Chuyển nhân của tế bào tuyến vú vào tế bào trứng đã bị
bỏ nhân.
C. Nuôi cấy trên môi trường nhân tạo cho trứng phát triển
thành phôi.
D. Chuyển phôi vào tử cung của một cừu mẹ để nó mang
thai.

Dặn dò
- Học bài cũ, trả lời câu hỏi cuối sgk
- Chuẩn bị bài mới: soạn các nội dung sau:
Câu hỏi. Nêu khái niệm công nghệ gen, các bước cần tiến hành trong kĩ thuật
chuyển gen?.
HOÀN THÀNH NỘI DUNG PHIẾU HỌC TẬP SAU:
Câu 1. a) Nghiên cứu mục II.2.a SGK, hãy trình bày cách tiến hành để tạo ra một
con vật chuyển gen.
……………………………………………………………………………
b) Nghiên cứu mục II.2.a và sơ đồ hình 20.1 a, b SGK, hãy trình bày quá trình tạo
cừu biến đổi gen sản sinh prôtêin người trong sữa và thành tựu chuột bạch
chuyển gen?
……………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………..
Câu 2. Nghiên cứu mục II.2.b SGK hãy nêu thành tựu tạo giống cây trồng biến đổi
gen? Cho ví dụ?
……………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………
Câu 3. Nghiên cứu mục II.2.c SGK hãy nêu thành tựu tạo dòng vi sinh vật biến đổi
gen? Cho ví dụ?

XIN CẢM ƠN!