CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI MÔN TOÁN

KHỞI ĐỘNG
Sự thay đổi dân số Việt Nam theo thời gian từ năm 1979 đến
2019, được biểu diễn bằng biểu đồ đoạn thẳng như hình.
Số dân (triệu người)

Dân số Việt Nam qua 5 lần tổng điều tra
120
100
80
60
40
20
0

54.7

1979

64.4

1989

76.3

1999

Năm

85.8

2009

96.2

2019

BÀI 19: BIỂU ĐỒ
ĐOẠN THẲNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
01 Giới thiệu biểu đồ đoạn thẳng
02 Đọc và phân tích dữ liệu trong
biểu đồ đoạn thẳng
03 Vẽ biểu đồ đoạn thẳng

I. GIỚI THIỆU VỀ BIỂU ĐỒ ĐOẠN THẲNG
Biểu đồ đoạn thẳng:
+ Trục ngang: biểu diễn thời gian.
+ Trục đứng: biểu diễn đại lượng ta đang quan tâm.
+ Điểm: biểu diễn giá trị của đại lượng tại 1 thời điểm.
Hai điểm liên tiếp nối với nhau bằng một đoạn thẳng.
+ Tiêu đề: thường dòng trên cùng.

Tiêu đề

Số dân (triệu người)

Trục đứng

Dân số Việt Nam qua 5 lần tổng điều tra
120
100
80
60

54.7

64.4

76.3

85.8

Điểm

96.2

Đoạn thẳng
nối các điểm

40
20
0

1979

1989

1999

Năm

Trục ngang

2009

2019

Luyện tập 1
Biểu đồ Hình 5.23 cho biết thứ hạng của bóng đá nam
Việt Nam trên bảng xếp hạng của Liên đoàn Bóng đá
thế giới (FIFA) trong các năm từ 2016 đến 2020.
a) Xác định tên biểu đồ, các trục, đơn vị trên các trục.
b) Em hãy cho biết mỗi điểm trên biểu đồ biểu diễn
thông tin gì.

Thứ hạng của bóng đá nam Việt Nam
140

134

Thứ hạng

130
120

112

110

100

100

94

93

90
80

2016

2017

2018

Năm

2019

2020

Giải
a) Tên biểu đồ: “Thứ hạng của bóng đá nam Việt Nam”.
Trục ngang: biểu diễn thời gian (năm).
Trục đứng: biểu diễn thứ hạng.
b) Mỗi điểm biểu diễn thứ hạng của bóng đá nam Việt
Nam ở năm tương ứng theo bảng xếp hạng của Liên
đoàn Bóng đá thế giới.

CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI MÔN TOÁN

Biểu đồ đoạn thẳng là gì? Nêu các thành phần
chính của biểu đồ đoạn thẳng?
Biểu đồ đoạn thẳng thường được dùng để biểu diễn sự
thay đổi của một đại lượng theo thời gian
+ Trục ngang: biểu diễn thời gian.
+ Trục đứng: biểu diễn đại lượng ta đang quan tâm.
+ Điểm: biểu diễn giá trị của đại lượng tại 1 thời điểm.
Hai điểm liên tiếp nối với nhau bằng một đoạn thẳng.
+ Tiêu đề: thường dòng trên cùng.

TIẾT 34: BÀI 19: BIỂU
ĐỒ ĐOẠN THẲNG

II. ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU
TRONG BIỂU ĐỒ ĐOẠN THẲNG
Quan sát biểu đồ (H.5.21) thực hiện các hoạt động sau
HĐ1

Em hãy thống kê số dân của Việt Nam từ năm 1979
đến năm 2019 bằng cách hoàn thành bảng sau
Năm

1979 1989 1999 2009 2019

Số dân (triệu người) 54,7 64,6
?

76,3

?
?
85,8
96,2

HĐ2

Số dân của Việt Nam tăng hay giảm qua các năm từ
1979 đến 2019?
Số dân Việt Nam tăng qua các năm.

Nhận xét:
Biểu đồ đoạn thẳng giúp ta dễ dàng nhận ra xu thế
của đại lượng ta đang quan tâm theo thời gian.

Ví dụ 1
Cho biểu đồ đoạn thẳng biểu diễn chiều cao
của một cây đậu trong 5 ngày.
a) Từ biểu đồ, em hãy lập bảng thống kê về
chiều cao của cây đậu qua từng ngày;
b) Theo em, ngày nào chiều cao của cây đậu
tang nhiều nhất so với các ngày còn lại?

Chiều cao của cây đậu

Chiều cao (cm)

3

2.5

2.5
2

1.4

1.5
1
0.5
0

0.5
1

0.75

2

1

3

Ngày

4

5

Giải
a) Bảng thống kê chiều cao của cây đậu:
Ngày

1

2

3

4

5

Chiều cao (cm)

0,5

0,75

1

1,4

2,5

b) Ngày 5 chiều cao của cây đậu tăng nhiều nhất và
tăng: 2,5 – 1,4 = 1,1 (cm)

Chú ý:
Độ dốc của biểu đồ đoạn thẳng cho biết tốc độ
tăng của đại lượng được biểu diễn trong biểu đồ.

Luyện tập 2
Biểu đồ Hình 5.25 cho biết số lượt khách quốc tế đến Việt
Nam trong những năm gần đây.
a) Năm 2018 có bao nhiêu lượt khách quốc tế đến Việt Nam?
b) Từ năm 2015 đến năm 2019, số lượt khách quốc tế đến
Việt Nam có xu hướng tăng hay giảm?
c) Em có biết vì sao số lượt khách quốc tế đến Việt Nam
trong năm 2020 lại giảm mạnh không?

Lượt khách (triệu người)

Số lượt khách quốc tế đến Việt Nam
20

15.5

15
10

10

18

12.9

8

5
0

4
2015

2016

2017

Năm

2018

2019

2020

Giải
a) Năm 2018 có 15,5 triệu lượt khách quốc tế đến Việt Nam.
b) Từ 2015 đến 2019 số lượt khách quốc tế đến Việt Nam có
xu thế tăng.
c) Năm 2020 do đại dịch Covid – 19 nên số lượt khách quốc tế
đến Việt Nam giảm mạnh.

Ví dụ 2
Cho biểu đồ đoạn thẳng (H.5.26)

a) Biểu đồ này cho ta biết thông tin gì?
b) Trong tháng Sáu, cửa hàng bán được loại máy tính
nào nhiều hơn?
c) Phân tích xu thế về số lượng máy tính mỗi loại mà
cửa hàng bán được. Thời gian tiếp theo cửa hàng
nên nhập nhiều loại máy tính nào?

Giải
a) Biểu đồ cho biết số lượng máy tính để bàn và máy tính xách tay một
cửa hàng bán được trong 6 tháng đầu năm.
b) Trong tháng Sáu, cửa hàng bán được nhiều máy tính xách tay hơn.
c) Trong hai tháng đầu, số lượng máy tính để bàn bán được nhiều
hơn. Bốn tháng sau, số lượng máy tính để bàn bán được ngày càng
giảm, trong khi số lượng máy tính xách tay bán được có xu hướng
tang. Vì thế, thời gian tới cửa hàng nên nhập nhiều máy tính xách tay.

Chú ý:
Người ta biểu diễn nhiều bộ số liệu trên cùng
một biểu đồ để dễ so sánh.

Luyện tập 3
Biểu đồ Hình 5.27 cho biết tỉ lệ học sinh biết bơi của
hai tỉnh A, B trong các năm từ 2016 đến 2020.
Em có nhận xét gì về tỉ lệ học sinh biết bơi của hai tỉnh
A và B từ năm 2016 đến 2020?
Trong giai đoạn này, tỉnh nào có tỉ lệ học sinh biết bơi
tăng nhanh hơn?

Số lượt khách quốc tế đến Việt Nam
90

100

75

Tỉ lệ (%)

80
60
40
20
0

37
25
2016

46

60

32

35

2017

2018

Năm

40
2019

45

2020

Giải
- Từ năm 2016 đến năm 2020, tỉ lệ HS biết bơi ở
cả hai tỉnh đều có xu thế tăng.
- Tỉ lệ HS biết bơi ở tỉnh A tăng nhanh hơn vì
đường màu xanh đi lên nhanh hơn.

LUYỆN TẬP
Bài 5.10 (SGK – tr.105) Biểu đồ Hình 5.32 cho biết kỉ
lục thế giới về thời gian chạy cự li 100 m trong các
năm từ 1912 đến 2009.
a) Kỉ lục thế giới về chạy cự li 100 m đạt được ở năm
1991 là bao nhiêu giây?
b) Từ năm 1912 đến 2009, kỉ lục thế giới về cự li chạy
100 m đã giảm được bao nhiêu giây?

Kỉ lục thế giới về chạy cự li 100 m
Thời gian (giây)

11

10.6

10.5

10.3
10

10

9.86

9.77

9.58

9.5
9

1912

1930

1960

Năm

1991

2005

2009

Giải
a) Kỉ lục thế giới về chạy cự li 100 mét đạt được ở
năm 1991 là 9,86 giây.
b) Từ năm 1912 đến năm 2009 kỉ lục thế giới vế chạy
cự li 100 mét giảm được 10,6 - 9,58 = 1,02 giây.

III. VẼ BIỂU ĐỒ ĐOẠN THẲNG
Thực hành
Để vẽ biểu đồ đoạn thẳng biểu diễn số liệu về chiều cao cây đậu
trong Bảng 5.1, ta thực hiện theo các bước sau:
Bước 1. Vẽ trục ngang biểu diễn ngày, trục
đứng biểu diễn chiều cao cây đậu. Đo
chiều cao lớn nhất là 2,5 cm và thấp nhất
là 0,5 cm nên ở trục đứng ta chọn đơn vị là
0,5 và giá trị lớn nhất là 3 (H.5.28).

Bước 2. Với mỗi ngày trên trục
ngang, chiều cao của cây đậu
tại ngày trước đó được biểu
diễn bởi một điểm (H.5.29).
Bước 3. Nối các điểm liên tiếp với nhau
bằng các đoạn thẳng (H.5.30)
Bước 4. Ghi chú thích cho các trục,
điền giá trị các điểm (nếu cần) và đặt
tên cho biểu đồ để hoàn thiện biểu đồ.

Thử thách nhỏ: Cho hai biểu đồ biểu diễn tuổi thọ
trung bình của người Việt Nam qua các năm (H.5.31).

Theo em, để thấy rõ hơn tuổi thọ trung bình của người
Việt Nam ngày càng tăng, ta nên dùng biểu đồ nào?

Chú ý:
Một biểu đồ đoạn thẳng có
thể không bắt đầu từ gốc 0.

LUYỆN TẬP
Bài 5.10 (SGK – tr.105) Biểu đồ Hình 5.32 cho biết kỉ
lục thế giới về thời gian chạy cự li 100 m trong các
năm từ 1912 đến 2009.
a) Kỉ lục thế giới về chạy cự li 100 m đạt được ở năm
1991 là bao nhiêu giây?
b) Từ năm 1912 đến 2009, kỉ lục thế giới về cự li chạy
100 m đã giảm được bao nhiêu giây?

Kỉ lục thế giới về chạy cự li 100 m
Thời gian (giây)

11

10.6

10.5

10.3
10

10

9.86

9.77

9.58

9.5
9

1912

1930

1960

Năm

1991

2005

2009

Giải
a) Kỉ lục thế giới về chạy cự li 100 mét đạt được ở
năm 1991 là 9,86 giây.
b) Từ năm 1912 đến năm 2009 kỉ lục thế giới vế chạy
cự li 100 mét giảm được 10,6 - 9,58 = 1,02 giây.

Bài 5.11 (SGK – tr. 105) Biểu đồ Hình 5.33 cho biết số
dân của ba châu lục gồm châu Phi, châu Mỹ và châu
Âu trong một số năm.
a) Cho biết xu hướng tăng, giảm về số dân của mỗi
châu lục theo thời gian.
b) Trong ba châu lục trên, châu lục nào có số dân cao
nhất, thâp nhất trong các năm từ 1950 đến 1980?
c) Từ năm 1950 đến 1980, số dân của châu lục nào
tăng chậm nhất?

Dân số của ba châu lục

Số dân (triệu người)

800
700
600
500

Châu Phi
Châu Mỹ
Châu Âu

400
300
200
100
0

1950

1955

1960

1965

Năm

1970

1975

1980

Giải
a) Số dân của cả ba châu lục đều tăng theo
thời gian.
b) Từ năm 1950 đến năm 1980, trong ba châu
lục, số dân của châu Âu luôn cao nhất, số dân
của châu Phi luôn thấp nhất.
c) Từ 1950 đến 1980 số dân của châu Âu tăng
chậm nhất, tăng chưa đến 200 triệu người.

Bài 5.13 (SGK – tr.105) Số trận thắng của một đội bóng
trong 8 năm từ năm 2013 đến 2020 được cho như sau:
36

42

15

23

25

35

32

20

a) Hãy vẽ biểu đồ đoạn thẳng biểu diễn dãy số liệu trên.
b) Cho biết số trận thắng của đội bóng này trong các năm
có xu hướng tăng hay giảm.

Giải
Số trận thắng của một đội bóng từ năm 2013
đến 2020
45

Số trận thắng

40 36

42

35

35
30

25

23

25
20

32
20

15

15
10
5
0

2013

2014

2015

2016

Năm

2017

2018

2019

2020

b) Số trận thắng của đội bóng này trong
8 năm gần đây không có xu hướng tăng
hay giảm rõ rệt.

VẬN DỤNG
Bài tập: Cho biểu đồ sau

a) Biểu đồ biểu diễn các thông tin về vấn đề gì?
b) Đơn vị thời gian là gì?
c) Tháng nào cửa hàng có doanh thu cao nhất?
d) Tháng nào cửa hàng có doanh thu thấp nhất?
e) Doanh thu của cửa hàng tăng trong những
khoảng thời gian nào?
g) Doanh thu của cửa hàng giảm trong những
khoảng thời gian nào?

Giải
a) Biểu đồ biểu diễn thông tin về doanh thu trong 12 tháng
của cửa hàng A.
b) Đơn vị thời gian: tháng.
c) Tháng doanh thu cao nhất: tháng 12 (85 triệu đồng)
d) Tháng có doanh thu thấp nhất: tháng 5 (50 triệu đồng).
e) Tăng trong khoảng: 1-2, 2-3, 3-4, 5-6, 7-8, 10-11, 11-12.
g) Giảm trong khoảng: 4-5, 6-7, 8-9, 9-10.

Bài 5.12 (SGK – tr.105) Bảng sau cho biết nhiệt độ tại
thủ đô Hà Nội vào một ngày mùa thu.

Thời điểm (giờ)

8

10

12

14

16

18

20

Nhiệt độ ()

23

25

34

32

26

22

18

Vẽ biểu đồ đoạn thẳng biểu diễn bảng thống kê trên.

Nhiệt độ (C)

Nhiệt độ tại thủ đô Hà Nội vào một ngày mùa thu
40
35
30
25
20
15
10
5
0

34
23

32
26

25

22
18

8

10

12

14

Năm

16

18

20

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ghi nhớ kiến thức

Hoàn thành bài tập

Chuẩn bị bài mới

trong bài.

trong SBT.

“Luyện tập chung”.