1. KHỞI ĐỘNG:
Em hãy nêu cấu tạo của bài văn tả người
CẤU TẠO CỦA BÀI VĂN TẢ NGƯỜI
Bài văn tả người thường có ba phần:
1. Mở bài: Giới thiệu người định tả.
2. Thân bài:
a) Tả ngoại hình: đặc điểm nổi bật về tầm vóc, cách ăn mặc,
khuôn mặt, mái tóc, cặp mắt, hàm răng,…
b) Tả tính tình, hoạt động: lời nói, cử chỉ, thói quen, cách cư xử
với người khác, …
3. Kết bài: Nêu cảm nghĩ về người được tả.

1) Đọc bài văn sau và ghi lại những đặc điểm ngoại hình của
người bà (mái tóc, đôi mắt, khuôn mặt,...)

Bà tôi
Bà tôi ngồi cạnh tôi, chải đầu. Tóc bà đen và dày kì lạ,
phủ kín cả hai vai, xõa xuống ngực, xuống đầu gối. Một tay
khẽ nâng mớ tóc lên và ướm trên tay, bà đưa một cách khó
khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày.
Giọng bà trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông. Nó
khắc sâu vào trí nhớ tôi dễ dàng, và như những đóa hoa,
cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống. Khi bà mỉm cười,
hai con ngươi đen sẫm nở ra, long lanh, dịu hiền khó tả,
đôi mắt ánh lên những tia sáng ấm áp, tươi vui. Mặc dù
trên đôi má ngăm ngăm đã có nhiều nếp nhăn, khuôn mặt
của bà tôi hình như vẫn tươi trẻ.
Theo MÁC–XIM GO-RƠ-KI

- Bài văn tả những đặc điểm ngoại hình nào của người bà?
+ Tả mái tóc, đôi mắt, khuôn mặt, giọng nói của người bà.

- Em hãy nêu từng đặc điểm ngoại hình của người bà về: mái
tóc, đôi mắt, khuôn mặt, giọng nói?

 Những đặc điểm ngoại hình của người bà:

Mái tóc
Đôi mắt

- đen, dày kì lạ, phủ kín hai vai, xõa xuống ngực, xuống
đầu gối; mớ tóc dày khiến bà đưa chiếc lược thưa bằng
gỗ một cách khó khăn.
(Khi bà mỉm cười) Hai con ngươi đen sẫm nở ra, long
lanh, dịu hiền khó tả, ánh lên những tia sáng ấm áp,
tươi vui.

Khuôn mặt

đôi má ngăm ngăm, đã có nhiều nếp nhăn nhưng
khuôn mặt bà hình như vẫn tươi trẻ.

Giọng nói

trầm bổng, ngân nga như tiếng chuông; khắc sâu vào
trí nhớ cậu bé; dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống như
những đóa hoa.

- Em có nhận xét gì về cách miêu tả ngoại hình của tác
giả? (tác giả đã quan sát và chọn lọc các chi tiết như thế
nào?)
- Tác giả ngắm bà rất kĩ và đã chọn lọc những chi tiết tiêu biểu
về ngoại hình của bà để miêu tả. Bài văn vì thế ngắn gọn mà
sống động, khắc họa rất rõ hình ảnh của người bà trong tâm trí
người đọc, đồng thời bộc lộ tình yêu của cháu đối với bà qua
từng lời tả.

2) Đọc và ghi lại những chi tiết tả người thợ rèn đang làm
việc trong bài văn sau:

Người thợ rèn
Ngồi xem anh Thận làm việc thật
thích: Có cái gì rất khỏe rất say trong
công việc của anh, sinh động và hấp
dẫn lạ thường. Này đây, anh bắt lấy
thỏi thép hồng như bắt lấy một con cá
sống. Dưới những nhát búa hăm hở
của anh, con cá lửa ấy vùng vẫy, quằn
quại, giãy lên đành đạch. Những chiếc
vảy của nó bắn ra tung tóe thành
những tia lửa sáng rực. Nó nghiến
răng ken két, nó cưỡng lại anh, nó
không chịu khuất phục. Anh quặp lấy
nó trong đôi kìm sắt dài, lại dúi đầu nó
vào giữa đống than hồng.
Thổi nào ! - Anh bảo cậu thợ phụ.
Cậu thanh niên rướn người lên. Đôi
ống bễ thở phì phò. Những chiếc lưỡi
lửa liếm lên rực rỡ

- Thôi ! - Anh nói.
Cậu thợ phụ trở tay lau mồ hôi đầm
đìa trên khuôn mặt ửng hồng vì hơi
nóng, trong khi anh Thận lại lôi con cá
lửa ra, quật nó lên hòn đe và vừa hằm
hằm quai búa choang choang vừa nói
rõ to: “ Này... Này...Này...”
Cuối cùng con cá lửa đành chịu thua.
Nó nằm ưỡn dài ngửa bụng ra trên đe
mà chịu những nhát búa như trời
giáng. Và tới lúc anh trở tay ném nó
đánh xèo một tiếng vào cái chậu nước
đục ngầu làm cho chậu nước bùng sôi
lên sùng sục thì nó đã biến thành một
chiếc lưỡi rựa vạm vỡ và duyên dáng.
Anh Thận chỉ liếc nhìn nó một cái, như
một kẻ chiến thắng. Và anh lại bắt đầu
một cuộc chinh phục mới.
Theo Nguyên Ngọc

 Những chi tiết tả người thợ rèn đang làm việc:
- Bắt lấy thỏi thép hồng như bắt một con cá sống.
- Quai những nhát búa hăm hở (khiến con cá lửa vùng vẫy, quằn quại,
giãy đành đạch, vảy bắn tung tóe thành những tia lửa sáng rực,…).
- Quặp thỏi sắt trong đôi kìm sắt dài, dúi đầu nó vào giữa đống than
hồng; lệnh cho thợ phụ thổi bễ.
- Lôi con cá lửa ra, quật nó lên đe, vừa hằm hằm quai búa choang
choang vừa nói rõ to: “Này… Này… Này…”
- Trở tay ném thỏi sắt đánh xèo một tiếng vào chậu nước đục ngầu.
- Liếc nhìn lưỡi rựa như một kẻ chiến thắng, lại bắt đầu cuộc chinh phục
mới.

- Em có nhận xét gì về cách miêu tả anh thợ rèn đang làm
việc của tác giả? (Tác giả đã quan sát và chọn lọc các chi
tiết như thế nào?)
- Tác giả đã quan sát rất kĩ hoạt động của người thợ rèn; miêu
tả quá trình thỏi thép hồng qua bàn tay anh đã biến thành một
lưỡi rựa vạm vỡ, duyên dáng. Thỏi thép hồng được ví như một
con cá bướng bỉnh, hung dữ ; anh thợ rèn như một người chinh
phục mạnh mẽ, quyết liệt. Người đọc bị cuốn hút bởi cách tả
của tác giả.

Bài văn hấp dẫn, sinh động.

 Kết luận:
*Khi quan sát viết một bài văn tả người, cần lưu ý:
- Xác định mục đích rõ ràng để tập trung quan sát ngoại hình,
họat động của nhân vật.
- Tập trung quan sát kĩ đối tượng định tả. Vận dụng nhiều giác
quan để quan sát.
- Quan sát, chọn lọc để đưa vào bài những chi tiết tiêu biểu,
nổi bật, gây ấn tượng.
- Khi viết cần kết hợp với nhận xét, liên tưởng, ví von,… đồng
thời kín đáo thể hiện cảm xúc của mình với nhân vật.

* Tác dụng của việc quan sát và chọn lọc chi tiết để tả
người là:
Tìm ra đặc điểm riêng biệt, tiêu biểu khi miêu tả sẽ làm
cho đối tượng này không giống đối tượng khác. Bài viết sẽ
hấp dẫn, không lan man, dài dòng.

3. Vận dụng:
Hãy quan sát và ghi lại có chọn lọc kết quả quan sát một

người em thường gặp (cô giáo, thầy giáo, người hàng xóm,
…) để lập được dàn ý cho bài văn tả người trong tiết tập
làm văn tuần 13 - Luyện tập tả người (Tả ngoại hình)

Chúc các em chăm ngoan, học giỏi!