Tiết 39-40
Văn bản

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

I. Giới thiệu
1. Tác giả: Chính Hữu (1926 – 2007)
- Tên thật là Trần Đình Đắc.
- Quê quán: Can Lộc, Hà Tĩnh.
- Thơ ông hầu như viết về người
lính và hai cuộc kháng chiến.
2. Tác phẩm:
Bài thơ Đồng chí được sáng tác
vào đầu năm 1948, sau khi tác giả
cùng đồng đội tham gia chiến đấu
trong chiến dịch Việt Bắc.

Chính Hữu (1926 - 2007)

Văn bản
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí !
Thể thơ?
Phương thức biểu đạt”
Bố cục?

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
1948

Văn bản

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí !
Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
1948

Chính Hữu
Cơ sở hình thành tình đồng chí

Biểu hiện của tình đồng chí

Hình tượng đẹp về người lính

Văn bản
I. Giới thiệu
II. Đọc - hiểu văn bản:
1 Cơ sở hình thành tình đồng chí 
- Chung hoàn cảnh xuất thân:
“là nông dân”.
 Thành ngữ: nước mặn đồng chua,
đất cày lên sỏi đá, gợi tả cái đói, cái
nghèo ở những miền quê.

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

Mở đầu bài thơ tác giả giới thiệu quê hương
của các anh như thế nào?

Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

Văn bản
I. Giới thiệu
II. Đọc - hiểu văn bản:
1 Cơ sở hình thành tình đồng chí 
- Chung hoàn cảnh xuất thân:
“là nông dân”.
 Thành ngữ: nước mặn đồng chua,
đất cày lên sỏi đá, gợi tả cái đói, cái
nghèo ở những miền quê.
- Chung mục đích, chung lý tưởng cao
đẹp đấu tranh giải phóng dân tộc.
- Chung sự thiếu thốn, gian lao.
-> Búp pháp tả chân thực.
=> Hình ảnh bình dị, tình cảm chân
thành, đã tạo nên tình đồng chí gắn
bó keo sơn.

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

Vì sao từ những người xa lạ ở khắp mọi miền
Câu thơ “Đồng chí” ở giữa bài thơ có gì đặc biệt?
của Tổ quốc, họ lại trở nên thân thiết?

Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Nếu :
anh và tôi => xa lạ
Anh với tôi đôi người xa lạ

súng bên súng
đầu sát bên đầu
thành đôi tri kỉ

gắn kết “đôi”
nhiệm vụ
san sẻ mọi
gian khó

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
mặc kệ
kệ gió lung lay
Gian nhà không, mặc
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

II. Đọc - hiểu văn bản:
2. Biểu hiện của tình đồng chí:

Chính Hữu

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.

Em hãy tìm những chi tiết, hình
ảnh biểu hiện tình đồng chí
đồng đội làm nên sức mạnh
tinh thần của người lính ?
Nhận xét về bút pháp tác giả sử
dụng?

Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

tả thực sự hành hạ của sốt rét rừng
sốt rét
rừng
thiếu thốn

gợi quan tâm, lo lắng nhau
liệt kê áo rách, quần vá,
chân không giày,…
khắc nghiệt của núi rừng
buốt giá

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

II. Đọc - hiểu văn bản:
3. Hình tượng đẹp về người
lính

Chính Hữu

Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Thời gian
Không gian
Bối cảnh
Tư thế người lính
Tâm hồn

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu
Đầu súng trăng treo.

thực: thực tiễn cuộc chiến đấu
Hình ảnh

giàu
sức gợi

súng chiến tranh, chiến sĩ,…
liên tưởng
trăng hòa bình, thi sĩ, …
tình đồng chí sáng trong
vẻ đẹp tâm hồn người lính
vẻ đẹp tâm hồn dân tộc

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

II. Đọc - hiểu văn bản:
3. Hình tượng đẹp về người lính
- Người lính chiến đấu nơi rừng đêm lạnh lẽo, hoang du, căng thẳng,
đầy hiểm nguy.
- Tình đồng đội gắn bó, chủ động chờ giặc.
=> Anh dũng, ngoan cường.
- Kết thúc bài thơ là bức tranh đẹp: “Đầu súng trăng treo”
=> Bút pháp hiện thực + lãng mạn.

Văn bản

ĐỒNG CHÍ

Chính Hữu

I. Giới thiệu
II. Đọc - hiểu văn bản:
1 Cơ sở hình thành tình đồng chí 
2. Biểu hiện của tình đồng chí:
Theo em, vì sao tác giả
3. Hình tượng đẹp về người lính
đặt nhan đề bài thơ là “Đồng chí”?
4. Ý nghĩa văn bản:
III/ Tổng kết

LUYỆN TẬP

Từ đoạn thơ:
“ Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.”
(Đất nước-1948- Nguyễn Đình Thi)
Và:
“ Ruộng nương anh gửi bạn thân cày,
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”
(Đồng chí - 1947 – Chính Hữu)
Hãy tìm điểm gặp gỡ trong nội dung của hai đoạn thơ trên về tình cảm với
quê hương và trách nhiệm với đất nước của những người lính trong buổi đầu
kháng chiến chống Pháp.

LUYỆN TẬP
(Đất nước-1948- Nguyễn Đình Thi)
“ Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy.”
(Đồng chí - 1947 – Chính Hữu)
“ Ruộng nương anh gửi bạn thân cày,
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”

- Sự chia tay đầy lưu luyến, bịn rịn.
- Tình cảm sâu nặng với quê hương, gia đình
và sự quyết tâm ra đi vì lý tưởng, sẵn sàng
gánh vác trách nhiệm với đất nước của
những người lính.
Nét độc đáo:
- Giấu kín tình cảm bên trong.
- Hành động biểu hiện ra bên ngoài đầy kiên
quyết: “đầu không ngoảnh lại” hay “mặc kệ gió
lung lay”.
- Nhưng vẫn cảm nhận được: Sau lưng thềm
nắng lá rơi đầy, Giếng nước gốc đa nhớ người
ra lính.

VẬN DỤNG
Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em về đoạn cuối bài thơ Đồng chí của Chính Hữu.
Gợi ý:
Mở đoạn: giới thiệu tác giả Chính Hữu, bài thơ Đồng chí và đoạn thơ cuối bài.
Thân đoạn: “Đêm nay rừng hoang sương muối” khung cảnh, điều kiện chiến đấu vất vả,
khó khăn. “Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” người lính luôn kề vai sát cánh bên nhau,
cùng nhau chiến đấu, cùng chung lí tưởng. “Đầu súng trăng treo”: Khoảng cách giữa bầu
trời và mặt đất, giữa con người và thiên nhiên đã được xích lại gần gũi hơn bởi một từ
treo. Đó là sự kết hợp giữa bút pháp tả thực và lãng mạn vừa xa vừa gần.
Kết đoạn: Khẳng định giá trị đoạn thơ.

Hướng dẫn hs học bài và chuẩn bị bài mới.
* Hướng dẫn HS học bài
- Hình ảnh anh bộ đội trong kháng chiến chống Pháp
- Viết đoạn văn phần vận dụng.
* Chuẩn bị bài mới: Ôn tập kiểm tra giữa kỳ I
1. Phần Văn
a/. Văn bản nhật dụng
- Phong cách Hồ Chí Minh
- Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
b/. Truyện trung đại
- Chuyện người con gái Nam Xương
- Hoàng Lê nhất thống chí
- Truyện Kiều – Nguyễn Du
+ Chị em Thúy Kiều
+ Kiều ở lầu Ngưng Bích
- Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga

2. Phần Tiếng Việt
- Các phương châm hội thoại
- Cách dẫn trực tiếp cách dẫn gián tiếp
- Tổng kết từ vựng
3. Phần Làm văn
a/. Văn thuyết minh
- Sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết
minh
- Luyện tập sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản
thuyết minh
- Sử dụng yếu tố miêu tả trong văn bản thuyết minh
- Luyện tập sử dụng yếu tố miêu tả trong văn bản thuyết minh
b/. Văn tự sự
- Miêu tả trong văn bản tự sự
- Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự

Viết một đoạn văn ngắn trình bày cảm nhận của em về hình ảnh
“Đầu súng trăng treo”.
Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu đã kết thúc với những hình ảnh thật đẹp, thật ý
nghĩa “Đầu súng trăng treo” - câu thơ chỉ có bốn chữ, nhịp thơ thay đổi đột ngột, dồn nén,
chắc gọn, gây sự chú ý của người đọc. Trong đêm phục kích, người lính bỗng phát hiện nơi
đầu súng có một vầng trăng treo. Từ “ treo” đã tạo nên mối quan hệ bất ngờ độc đáo, nối
liền mặt đất với bầu trời, gợi nên những liên tưởng vừa hiện thực lại vừa lãng mạn. Chất
hiện thực ở đây được thể hiện rõ bởi đêm khuya trăng trên cao sà xuống thấp dần. Ở vị trí
người lính, vầng trăng như đang treo trên đầu súng của mình. Trong hoàn cảnh hết sức
gian khổ khốc liệt: đêm đông giá lạnh, rừng hoang sương muối, cái chết cận kề, vậy mà
tâm hồn nhạy cảm của người chiến sĩ vẫn thấy hình ảnh trăng và súng thú vị. Súng và trăng
là gần và xa, là thực tại và mơ mộng, là chất hiện thực và chất lãng mạn, là chất chiến sĩ và
chất thi sĩ. Đó là những mặt bổ sung, hài hòa với nhau trong cuộc đời người lính. Súng và
trăng đã tạo nên một cặp đồng chí tô đậm hơn vẻ đẹp của những người đồng chí đang đứng
cạnh bên nhau. Chính tình đồng chí đã khiến cho người lính cảm thấy cuộc đời vẫn đẹp,
vẫn thơ mộng, giúp họ tạo nên chiến thắng.