MÔN VẬT LÝ 9

THỜI LƯỢNG:2 TIẾT 29,30

I. TÁC DỤNG CỦA TỪ TRƯỜNG LÊN DÂY DẪN CÓ
DÒNG ĐIỆN

A

Thí nghiệm
Mắc mạch điện như hình vẽ. Đoạn dây dẫn
thẳng AB nằm trong từ trường của nam châm

N

B

A
S

+

A

K

Quan sát hình vẽ:
- Quan

sát xem có hiện tượng gì xảy ra với đoạn dây
AB khi đóng công tắc K.
Chứng
tỏ đoạnđó
dây AB
Hiện tượng
chịu
tác tỏ
dụng
củagì?
một
chứng
điều
lực nào đó.
N

B

A
S

+

A

K

Từ trường tác dụng lực lên đoạn dây dẫn AB có
dòng điện chạy qua đặt trong từ trường.

Lực đó gọi là
lực điện từ
N

B

A
S

+

A

K

II. CHIỀU CỦA LỰC ĐIỆN TỪ - QUY TẮC BÀN TAY
TRÁI
1. Chiều của lực điện từ phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Hình 27.1

Đổi chiều
dòng điện
S

N

Hình 27.1

Đổi chiều
đường sức
N

S

+ Đổi chiều đường sức từ

N thay vì S
S thay vì N
S

B

Kết luận: Chiều của lực điện
từ tác dụng lên dây dẫn AB
phụ thuộc vào chiều dòng điện
chạy trong dây dẫn và chiều
đường sức từ.

A
N

+

A

K

Quy tắc bàn tay trái
Đặt bàn tay trái sao cho các đường sức từ hướng vào
lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón tay giữa hướng
theo chiều dòng điện thì ngón tay cái choãi ra 900 chỉ
chiều của lực điện từ

+

K

-

1
0

2

A

+

3 4

A
B

III. NGUYÊN TẮC CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘNG CƠ ĐIỆN
MỘT CHIỀU

1. Các bộ phận chính của động cơ điện một chiều

C

D

B
A

Hình 28.1

Hình 28.1

Khung dây dẫn

Nam
châm
D

B

C

C1
A

C2

Bộ góp điện

Thanh quét
C1,C2

Nam
Cuộn
châm
dây

Bộ góp
điện

2. Hoạt động của động cơ điện một chiều
Động cơ điện một
chiều hoạt động dựa
trên tác dụng của từ

F2

C

D
C1

trường lên khung dây
dẫn có dòng điện chạy
qua đặt trong từ trường.
C2. Dự đoán: Khung dây

B
F1

A

C2

sẽ quay do tác dụng của
hai lực F1, F2

Hình 28.1

C2. Làm thí nghiệm theo nhóm
Bước 1. Mắc mạch điện theo sơ đồ hình vẽ .

+

M

-

K
+

-

Bước 2. Đóng khóa K quan sát xem khung dây có chuyển động hay
không .
Bước 3. Ghi kết quả đã quan sát được, so sánh với dự đoán ban đầu .
Bước 4. Ngắt khóa K, tháo các thiết bị để về vị trí ban
đầu .

+ Nam châm tạo ra từ trường
(bộ phận đứng yên) được gọi là
stato.
+ Khung dây dẫn cho dòng
điện chạy qua (bộ phận quay)
được gọi là rôto.

Hoạt động của động cơ điện một
chiều

+ Khi đặt khung dây dẫn
ABCD trong từ trường và cho
dòng điện chạy qua khung thì
dưới tác dụng của lực điện từ,
khung dây sẽ quay.

3. Kết luận.
Động cơ điện một chiều có hai bộ phận chính
là nam châm tạo ra từ trường và khung dây
dẫn có dòng điện chạy qua.
IV. VẬN DỤNG

C2. Áp dụng quy tắc bàn tay trái, xác định chiều dòng điện
chạy qua đoạn dây dẫn AB trong hình 27.3

A
F

B

C3. Xác định chiều đường sực từ của Nam châm trên hình 27.4

A
F

B

C4: Biểu diễn lực điện từ tác dụng
lên các đoạn AB , CD của khung
dây dẫn có dòng điện chạy qua
trong hình 27.5a, b , c. Các cặp lực
điện từ tác dụng lên AB và CD
trong mỗi trường hợp có tác dụng
gì đối với khung dây?

B

A

C

D

Hình a : Cặp lực từ F1 F2 , tác dụng lên AB và CD
làm cho khung dây quay theo chiều kim đồng
hồ .

Hình b : Cặp lực từ F1 F2 , tác dụng lên AB và
CD làm cho khung dây dãn ra .

B

A

C

D

Hình c : Cặp lực từ F1 F2 , tác dụng lên AB và
CD làm cho khung dây quay ngược chiều kim
đồng hồ .

Bài tập:Hình nào mô tả đúng chiều đường sức từ (hoặc cực) của nam châm trên hình ?

+
-

I

A
B

F

+
-

I

A

+

+

I

S

F
N

Hình a

-

I

A

S

A

I

B

B

F
N

-

I

N
I
F
S

Hình b

Hình c

B

CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT
Người ta còn dựa vào
hiện tượng lực điên từ
tác dụng lên khung dây
dẫn có dòng điện chạy
qua để chế tạo điện kế ,
đó là bộ phận chính
của dụng cụ đo điện
như ampekế ,vôn kế .

Học thuộc phần ghi nhớ.
- Đọc phần: “ Có thể em chưa biết”
- Làm bài tập: 27.1, 27.2, 27.3, 27.4
27.5 SBT. Trang 33-34