KIỂM TRA BÀI CŨ:

Thế nào là tình
thái từ?
Cho một ví dụ.

Tình thái từ là những từ được thêm
vào câu để tạo câu nghi vấn, câu cầu khiến,
câu cảm thán và để biểu thị các sắc thái tình
cảm của người nói.

Xác định tình thái từ trong câu sau:
Bạn làm gì mà chậm như rùa
chậm như rùa
vậy?

TIEÁT: 41



1. Bài tập
a/ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
b/ Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần.
(Ca dao)

Nói quá sự thật

Đêm tháng năm rất
ngắn

Ngày tháng mười rất
ngắn
Mồ hôi đổ rất nhiều

Cách nói đúng sự thật

SO SÁNH HAI CÁCH NÓI
CA DAO, TỤC NGỮ

a/ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
b/ Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

NÓI ĐÚNG SỰ THẬT

Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn
Mồ hôi đổ rất nhiều

Cách nói của ca dao, tục ngữ hay hơn vì cách nói của ca dao, tục
ngữ gây ấn tượng mạnh cho người đọc (người nghe). Người đọc
(người nghe)sẽ nhận ra:

a. Đêm tháng năm và ngày tháng mười rất ngắn, ngắn đến
mức độ chưa nằm đã sáng, chưa cười đã tối. Nó nhấn mạnh đặc
điểm của đêm tháng năm và ngày tháng mười giúp người nông
dân biết về thời gian mà điều chỉnh công việc cho hợp lí.
b. Mồ hôi đổ nhiều như thế mới thấy được nỗi vất vả của
người nông dân như thế nào khi làm ra lúa gạo.
Cách nói
phóng đại
mức độ, quy mô
tính chất
của sự vật,
hiện tượng

Nhằm
nhấn mạnh,
gây ấn tượng,
tăng sức
biểu cảm

BIỆN
PHÁP
TU TỪ

NÓI QUÁ

ĐIỀN TỪ THÍCH HỢP ĐỂ CÓ THÀNH NGỮ HOÀN CHỈNH

1
2

RÙA
CHẬM NHƯ…………….

3

TR¾ng
................NHƯ TUYẾT. .

4
5

MA
CHÊ
.....................QUỶ
HỜN.

ĐEN
………NHƯ
CỘT NHÀ CHÁY.
VÁ TRỜI
LẤP BIỂN……………..

THẬM XƯNG, KHOA TRƯƠNG, PHÓNG ĐẠI,
CƯỜNG ĐIỆU, NGOA NGỮ

Lưu ý: Khi phân tích thơ văn, người ta
hay dùng các khái niệm như thậm
xưng, khoa trương, phóng đại,
cường điệu rất ít dùng khái niệm nói
quá.

QUẢ BÍ KHỔNG LỒ
Hai anh chàng đi qua một khu vườn trồng bí , anh A
thấy quả bí to vội kêu lên :
- Chà quả bí to thật !
Anh B cười mà rằng :
- Thế thì lấy gì làm to ! Tôi đã từng thấy quả bí to hơn nhiều .
Có lần tôi trông thấy quả bí to bằng cả cái nhà đằng kia kìa .
Anh A nói ngay :
- Thế thì lấy gì làm lạ ! Tôi nhớ có bận tôi còn trông thấy
cái nồi to bằng cả cái đình làng ta .
.
(Theo : Truyện cười dân gian )

Phaân bieät bieän phaùp tu töø noùi quaù vôùi noùi khoaùc.

Noùi quaù
Gioáng

Khaùc

Noùi khoaùc

Ñeàu phoùng ñaïi möùc ñoä, quy moâ, tính chaát
cuûa söï vaät, hieän töôïng ñöôïc mieâu taû.
Nhaèm muïc ñích nhaán Nhaèm muïc ñích laøm
maïnh, gaây aán töôïng, cho ngöôøi nghe tin
taêng söùc bieåu caûm.
vaøo nhöõng ñieàu
khoâng coù thöïc. Noùi
khoaùc laø haønh ñoäng
coù taùc ñoäng tieâu cöïc.

II. Luyện tập 

Bài 1: Tìm biện pháp nói quá và ý nghĩa của chúng trong các ví dụ
sau:
a) Bàn tay ta làm nên tất cả .
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm. (Hoàng Trung Thông)
con người có nghị lực và sự kiên trì thì sẽ vượt qua trở
ngại để thành công
b) Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi. Từ sáng đến giờ
em có thể đi lên đến tận trời được.
(Nguyễn Minh Châu)
vÕt th­ư¬ng ch¼ng cã nghÜa lÝ g×, kh«ng ph¶i bËn t©m., sức
khỏe rất tốt
c) Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời hắn vào nhà xơi nước.
( Nam Cao)

kÎ cã quyÒn sinh s¸t ®èi víi ng­êi kh¸c.

Bài 2 :Điền các thành ngữ sau đây vào chỗ trống/....../ để
tạo thành biện pháp tu từ nói quá: Bầm gan tím ruột;
Chó ăn đá gà ăn sỏi; Nở từng khúc ruột; Ruột để ngoài
da; Vắt chân lên cổ mà chạy.

chó ăn đá gà ăn sỏi thế này, cỏ không mọc
a. Ở nơi ...............................
nổi nữa là trồng rau trồng cà.
gan tím ruột
b. Nhìn thấy tội ác của giặc ai ai cũng bầm
.........................
ruột để ngoài da
c. Cô Nam tính tình sởi lởi,.........................
nở từng khúc ruột
d. Lời khen của cô giáo làm cho nó ...........................
vắt chân lên cổ mà chạy.
e. Bọn giặc hoảng hồn ..........................

 Bài 4:

KHỎE NHƯ VOI

1

Tìm thaønh ngöõ so saùnh coù söû duïng pheùp noùi quaù

ĐẸP NHƯ
TIÊN

3

ĐEN NHƯ CỘT NHÀ CHÁY

4

ĂN NHƯ MÈO

5

dụ
ng

Biện pháp tu từ
phóng đại
mức độ, quy mô, tính chất
của sự vật, hiện tượng

c
Tá

á
h
K

ệm
i
in

NÓI
QUÁ

Nhằm
nhấn mạnh,
gây ấn tượng,
tăng sức
biểu cảm

* Về nhà.



- Sưu tầm một số câu ca dao và thơ văn có
sử dụng phép nói quá .
- Chuẩn bị: Nói giảm nói tránh (TL, tr 74)
(Khái niệm - Tác dụng)

Kính chuùc quyù Thaày
Coâ nhieàu söùc khoûe.
Chuùc caùc em hoïc toát

Tìm thaønh ngöõ so saùnh coù söû duïng pheùp noùi quaù

CHẬM NHƯ RÙA

2

 Bài 3: Đặt câu với các thành ngữ sau đây: nghiêng
nước nghiêng thành, dời non lấp biển, lấp biển vá trời,
mình đồng da sắt, nghĩ nát óc.

• Thúynước
Kiều
trong thành:
tác phẩmvẻ“Truyện
Kiều”phụ
củanữ làm
Nghiêng
nghiêng
đẹp của người
đất nước
Nguyễn Du là người phụ khuynh
nữ đẹp đảo
nghiêng
nước
nghiêng thành.
ý nói sức
mạnh của sự đoàn kết, ý chí
Dời
non
lấp
biển,
Lấp
• Nếu anh em trong
nhà
mà con
biếtngười
yêu thương, giúp
nghị
lực
của
biểnđỡ
vá nhau
trời: thì dù lấp biển vá trời cũng có thể làm
xong.
Mình
đồng da sắt: Con người cứng cáp như sắt và đồng
• Mình nghĩ
nát
óc
mà
vẫn
chưa
giải
được
bài
toán
Rất
khó
đến
mức
nghĩ
nát
óc
cũng
không
ra
Nghĩ nát óc:
này.

Bài 2: Điền các thành ngữ sau đây vào chỗ trống /..../ để tạo
thành biện pháp tu từ nói quá: bầm gan tím ruột, chó ăn đá gà
ăn sỏi, nở từng khúc ruột, ruột để ngoài da, vắt chân lên cổ.

chó ăn đá gà ăn sỏi thế này, cỏ không mọc nổi
a. Ở nơi ...............................
- Bầm
gan rau
tím trồng
ruột: thể
nữa
là trồng
cà. hiện sự căm thù cao độ.
đất
đai
cằn
cổi
không
có
gì
để
Chó
ăn
đá,
gà
ăn
sỏi:
bầm
gan
tím
ruột
b. Nhìn thấy tội ác của giặc ai ai cũng .........................
ăn để sống.
ruột để ngoài da
c. Cô Nam tính tình xởithể
lởi.........................
hiện
rất vui sướng.
- Nở từng khúc ruột:
nở
từng
khúc
d.-Lời
khen
của côda:
giáo
thểlàm
hiệncho
sự nó
hời...........................
hợt,
nông
cạnruột
Ruột
để ngoài
vắthãi,
chân
lên cổ
sự sợ
khiếp
sợ
e.-Bọn
..........................mà
chạy.
Vắt giặc
chânhoảng
lên cổ:hồn