* Kieåm tra baøi cuõ
Caâu hoûi : Neâu ñònh nghóa, coâng thöùc vaø ñôn vò tính coâng suaát ?
Traû lôøi :
Ñònh nghóa : coâng suaát ñöôïc xaùc ñònh baèng coâng thöïc hieän
trong moät ñôn vò thôøi gian.
Coâng thöùc : P = A/t, trong ñoù A laø coâng thöïc hieän ñöôïc, t laø
thôøi gian thöïc hieän coâng ñoù.
Ñôn vò coâng suaát laø oat, kí hieäu laø W.
1W = 1J/s
1KW = 1000W
1MW = 100000W

Haèng ngaøy ta thöôøng nghe noùi ñeán töø “naêng löôïng”.
Ví duï : nhaø maùy thuûy ñieän Hoøa Bình ñaõ bieán naêng löôïng cuûa
doøng nöôùc thaønh naêng löôïng ñieän. Con ngöôøi muoán hoaït
ñoäng phaûi coù naêng löôïng. Vaäy naêng löôïng laø gì ? Noù toàn taïi
döôùi daïng naøo ?
Trong baøi naøy chuùng ta tìm hieåu daïng naêng löôïng cô baûn nhaát
laø cô naêng.

I. Cô naêng
Khaùi nieäm :
- Khi moät vaät coù khaû naêng thöïc hieän coâng cô hoïc, ta noùi vaät
ñoù coù cô naêng.
- Vaät coù khaû naêng thöïc hieän coâng cô hoïc caøng lôùn thì cô naêng
cuûa vaâït caøng lôùn.
- Ñôn vò laø Jun( J).

II. Theá naêng :
1. Theá naêng haáp daãn :
Quaû naëng A ñang ñöùng yeân treân maët ñaát khoâng coù khaû
naêng sinh coâng.

Caâu 1 :
Neáu ñöa quaû naëng leân moät ñoä cao naøo ñoù thì
noù coù cô naêng khoâng ? Taïi sao ?
Traû lôøi :
Quaû naëng A chuyeån ñoäng xuoáng phía döôùi laøm caêng sôïi daây.
Söùc caêng cuûa sôïi daây laøm thoûi goã B chuyeån ñoäng, töùc laø thöïc
hieän coâng. Nhö vaäy quaû naëng A khi ñöa leân ñoä cao naøo ñoù noù
coù khaû naêng sinh coâng. Töùc laø coù cô naêng.
- Cô naêng cuûa vaät trong tröôøng hôïp naøy goïi laø theá naêng.
- Vaät ôû vò trí caøng cao so vôùi maët ñaát thì coâng maø vaät coù khaû
naêng thöïc hieän caøng lôùn, nghóa laø theá naêng cuûa vaät caøng lôùn.
- Theá naêng ñöôïc xaùc ñònh bôûi vò trí cuûa vaät so vôùi maët ñaát
goïi laø theá naêng haáp daãn.
- Khi vaät naèm treân maët ñaát thì theá naêng haáp daãn baèng 0.

2. Theá naêng ñaøn hoài :
Moät loø xo troøn baèng theùp uoán thaønh voøng troøn :
Ñaët mieáng goã leân phía treân roài buoäc moät sôïi daây keùo xuoáng
phía döôùi.

Caâu 2 : Luùc naøy loø xo coùù cô naêng. Baèng caùch naøo ñeå bieát ñöôïc
loø xo coù cô naêng ?

Traû lôøi :
Giaû söû caét ñöùt sôïi daây, loø xo ñaåy mieáng goã leân cao töùc laø thöïc
hieän coâng, töùc laø coù cô naêng.
- Cô naêng cuûa laø xo trong tröôøng hôïp naøy goïi laø theá naêng
ñaøn hoài.
- Theá naêng naøy phuï thuoäc vaøo ñoä bieán daïng ñaøn hoài.

III. Ñoäng naêng :
1. Khi naøo vaät coù ñoäng naêng ?
Thí nghieäm 1 :

Caâu 3 : Hieän töôïng seõ xaûy ra nhö theá naøo ?
Traû lôøi :
Quaû caàu A laên xuoáng ñaäp vaøo mieáng goã B, laøm mieáng goã B
chuyeån ñoäng moät ñoaïn.

Caâu 4 :
Chöùng minh raèng quaû caàu A ñang chuyeån ñoäng coù khaû naêng
thöïc hieän coâng.

Traû lôøi :
Quaû caàu A taùc duïng vaøo mieáng goã B moät löïc laøm mieáng goã
B chuyeån ñoäng, töùc laø thöïc hieän coâng.
Caâu 5 :
Keát luaän :
Moät vaät coù khaû naêng sinh coâng töùc laø coù cô naêng.
Cô naêng cuûa vaät do chuyeån ñoäng maø coù goïi laø ñoäng naêng.

2. Ñoäng naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaøo yeáu toá naøo ?
Thí nghieäm 2 : Ñaët quaû caàu ôû vò trí (2) cao hôn vò trí (1)...

Caâu 6 :
Ñoä lôùn vaän toác thay ñoåi theá naøo so vôùi thí nghieäm 1 ?
So saùnh coâng cuûa quaû caàu A thöïc hieän luùc naøy vôùi luùc tröôùc.
Töø ñoù suy ra ñoäng naêng cuûa quaû caàu A phuï thuoäc theá naøo vaøo
vaän toác cuûa noù ?
Traû lôøi :
So vôùi thí nghieäm 1, laàn naøy quaû caàu A chuyeån ñoäng ñöôïc
ñoaïn daøi hôn. Nhö vaäy khaû naêng thöïc hieän coâng cuûa quaû caàu
A laàn naøy lôùn hôn tröôùc.
Quaû caàu A laên töø vò trí cao hôn neân vaän toác cuûa noù khi ñaäp
vaøo mieáng goã B lôùn hôn tröôùc.
Qua thí nghòeâm coù theå ruùt ra keát luaän :
Ñoäng naêng cuûa quaû caàu A phuï thuoäc vaøo vaän toác cuûa noù.
Vaän toác caøng lôùn thì ñoäng naêng caøng lôùn.

Thí nghieäm 3 : Thay quaû caàu A baèng quaû caàu A' lôùn vaø naëng
hôn :

Caâu 7 :
- Hieän töôïng xaûy ra coù gì khaùc so vôùi thí nghieäm 2 ?
- So saùnh coâng thöïc hieän ñöôïc cuûa quaû caàu A vaø A' ?
- Töø ñoù suy ra ñoäng naêng cuûa quaû caàu coøn phuï thuoäc theá naøo
vaøo khoái löôïng cuûa noù ?
Traû lôøi :
Mieáng goã B chuyeån ñoäng ñöôïc 1 ñoaïn daøi hôn, nhö vaäy coâng
cuûa quaû caàu A thöïc hieän ñöôïc lôùn hôn coâng cuûa quaû caàu A
thöïc hieän luùc tröôùc. Thí nghieäm cho thaáy ñoäng naêng cuûa quaû
caàu coøn phuï thuoäc vaøo khoái löôïng cuûa noù. Khoái löôïng cuûa vaâït
caøng lôùn thì ñoäng naêng cuûa vaät caøng lôùn.
Caâu 8 : Caùc thí nghieäm treân cho thaáy ñoäng naêng phuï thuoäc
vaøo nhöõng yeáu toá gì vaø phuï thuoäc nhö theá naøo ?
Traû lôøi :
Ñoäng naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaän toác vaø khoái löôïng cuûa noù.

IV - Vaän duïng :
Caâu 9 : Neâu thí duï vaät coù caû ñoäng naêng vaø theá naêng.
Traû lôøi :
Vaät ñang chuyeån ñoäng trong khoâng trung, con laéc dao ñoäng …
Caâu 10 : Cô naêng cuûa vaät ôû hình 16.4 a,b,c ( sgk, trang 57)
thuoäc daïng cô naêng naøo ?
Traû lôøi :
a) Theá naêng.
b) Ñoäng naêng.

Ghi nhôù :
* Khi vaät coù khaû naêng sinh coâng ta noùi vaät coù cô naêng.
* Cô naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaøo vò trí cuûa vaät so vôùi maët ñaát,
hoaëc so vôùi moät vò khaùc ñöôïc choïn laøm moác ñeå tính ñoä cao, goïi
laø theá naêng haáp daãn. Vaät coù khoái löôïng caøng lôùn vaø ôû caøng cao
thì theá naêng haáp daãn caøng lôùn.
* Cô naêng cuûa vaät phuï thuoäc vaøo ñoä bieán daïng cuûa vaät goïi laø theá
naêng ñaøn hoài.
* Cô naêng cuûa vaät do chuyeån ñoäng maø coù goïi laø ñoäng naêng. Vaät
coù khoái löôïng caøng lôùn vaø chuyeån ñoäng caøng nhanh thì ñoäng
naêng caøng lôùn.
* Ñoäng naêng vaø theá naêng laø hai daïng cuûa cô naêng. Cô naêng cuûa
moät vaät baèng toång theá naêng vaø ñoäng naêng cuûa noù.

Veà nhaø :
1. Hoïc thuoäc Caâu 5, ghi nhôù.
2. Laøm baøi taäp 16.1 ñeán 16.5 (saùch baøi taäp, trang 22).
3. Traû lôøi ñöôïc caùc caâu hoûi C trong baøi, xem tröôùc baøi môùi vaø
xem laïi caùc baøi taäp ñaõ söûa tieát tröôùc.