Cây rau dừa nước mọc trên cạn

Cây rau dừa nước nổi trên mặt nước

KHỞI ĐỘNG
GV: ĐẶT VĐ
? Cùng là cây rau dừa nước, nhưng
trồng ở 2 môi trường khác nhau, thì
kiểu hình của 2 cây đó có điểm nào
khác nhau ?
HS: QS HÌNH ẢNH -> TRẢ LỜI
HS KHÁC NX, BỔ SUNG
GV: HOÀN CHỈNH KIẾN THỨC ->
ĐẶT VĐ -> VÀO BÀI MỚI.

THƯỜNG BIẾN
Hãy quan sát tranh và đọc ví dụ 1,2 SGK
để hoàn thành bảng sau:

Cây rau mác

Rau dừa nước ở cạn

Rau dừa nước ở nước

Thảo
luận
nhóm
Sai qui trình kĩ thuật

- Đúng qui trình kĩ thuật

THƯỜNG BIẾN
Đối
tượng
nghiên
cứu

Lá
cây
rau
mác

Điều kiện
môi trường
- Mọc trong không
khí
- Mọc trên mặt nước
- Mọc trong nước

Cây
rau
dừa
nước

- Mọc trên bờ
- Trải trên mặt
nước

Su
hào

- Đúng qui trình kĩ
thuật
- Sai qui trình kĩ thuật

Mô tả kiểu hình
tương ứng
- Lá nhỏ, hình mũi mác
- Lá lớn, hình mũi mác
- Lá hình dải
- Thân, lá nhỏ, chắc
- Thân, lá lớn hơn, một số

rễ biến thành phao

- Củ to
- Củ nhỏ, sâu bệnh

THƯỜNG BIẾN
? Sự biểu hiện ra kiểu hình bên ngoài của một cơ thể
phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Trong đó yếu tố nào được xem là không biến đổi?

Sự biểu hiện ra kiểu hình bên ngoài của
một cơ thể phụ thuộc vào kiểu gen và môi
trường sống .

Trong đó kiểu gen được xem là
không biến đổi.

THƯỜNG BIẾN
I. Sự biến đổi kiểu hình do tác động của môi trường .
 

Thường biến là gì?

- Thường biến là những biến đổi ở kiểu hình
phát sinh trong đời cá thể dưới ảnh hưởng
trực tiếp của môi trường.
- Ví dụ: Cây rau dừa nước
+ Mọc trên bờ: Thân, lá nhỏ, chắc
+ Trải trên mặt nước: Thân, lá lớn hơn, một
số rễ biến thành phao

Trồng ở nhiệt độ 35 độ C

Trồng ở nhiệt độ 20 độ C

Ví dụ: Hoa liên hình

Ví dụ

THƯỜNG BIẾN

Sự biến đổi lá ở cây lục bình
của cùng một kiểu gen

THƯỜNG BIẾN

Ví dụ
Thường
biến
thích
nghi sự
thay đổi
môi
trường

Cùng kiểu gen --->kiểu hình khác

Ví dụ

Xương rồng sống nơi khô cạn

Xương rồng sống nơi ẩm ướt

Cây thông

Mọc trong rừng Mọc nơi quang đãng

Chim xù
lông khi
lạnh

Chó sói ở vùng nhiệt đới

Chó sói ở vùng bắc cực

THƯỜNG BIẾN

Ví dụ

Thường biến thích nghi môi
trường để tự vệ và săn mồi

THƯỜNG BIẾN

Ví dụ

Thường biến thích nghi
môi trường để tự vệ và
săn mồi

THƯỜNG BIẾN

Ví dụ

Thường biến thích nghi
môi trường để tự vệ và
săn mồi

Sự thay đổi màu sắc con Tắc kè hoa
theo màu môi trường

Khi có ánh sáng

Khi ở trong bóng tối

THƯỜNG BIẾN
II. Mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường
và kiểu hình:
1) Nhận xét mối quan hệ giữa kiểu gen môi trường và kiểu hình?
2) Những tính trạng nào chủ yếu phụ thuộc vào kiểu gen?
Những tính trạng nào chịu ảnh hưởng nhiều của môi trường?

1) Kiểu hình là kết quả của sự tương tác
gữa kiểu gen với môi trường
2) + Các tính trạng chất lượng phụ thuộc chủ yếu
vào kiểu gen.
+ Các tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng của môi
trường.

Lợn Ỉ Nam Định nuôi ở miền Bắc,
miền Nam và ở các vườn thú của
nhiều nước Châu Âu vẫn có màu
lông đen

Giống lúa nếp Cẩm ( nếp
than) trồng ở miền núi hay
đồng bằng đều cho hạt gạo
bầu tròn và màu đỏ thẫm.

 tính trạng chất lượng phụ thuộc chủ yếu
vào kiểu gen, ít chịu ảnh hưởng của điều
kiện môi trường.

Số hạt lúa trên một bông của
Lượng sữa vắt trong một
một giống lúa phụ thuộc vào
ngày của một giống bò phụ
thuộc vào điều kiện chăn nuôi. điều kiện trồng trọt.

 Tính trạng về số lượng chịu ảnh hưởng nhiều của
điều kiện môi trường tự nhiên hoặc điều kiện trồng
trọt và chăn nuôi nên biểu hiện kiểu hình rất khác
nhau

THƯỜNG BIẾN
II. Mối quan hệ giữa kiểu gen, môi trường
và kiểu hình:
- Kiểu hình là kết quả của sự tương tác giữa kiểu gen
với môi trường
- Các tính trạng chất lượng phụ thuộc chủ yếu vào kiểu
gen.
+ VD: Lợn Ỉ Nam Định nuôi ở miền Bắc, miền Nam và ở
các vườn thú của nhiều nước Châu Âu vẫn có màu lông
đen.
- Các tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng của môi trường.
+ VD: Lượng sữa vắt trong một ngày của một giống bò
phụ thuộc vào điều kiện chăn nuôi.

? Người ta đã vận dụng những hiểu biết về
ảnh hưởng của môi trường đối với tính
trạng số lượng để nâng cao năng suất cây
trồng như thế nào?
-> Người ta đã vận dụng những hiểu biết về
ảnh hưởng của môi trường đối với tính trạng
số lượng trong trường hợp tạo điều kiện
thuận lợi nhất để đạt tới kiểu hình tối đa
nhằm tăng năng suất và hạn chế các các
điều kiện ảnh hưởng xấu, làm giảm năng
suất.

THƯỜNG BIẾN
Tìm hiểu ví dụ tr.73-SGK: giống lúa DR2

Lúa DR2 chăm sóc bình thừơng
(4,5 – 5 tấn)

Lúa DR2 chăm sóc tốt (8 tấn)

1)Sự khác nhau giữa năng suất
bình quân và năng suất tối đa là
do đâu?
2) Giới hạn năng suất tối đa của
lúa là do yếu tố nào?

Do kĩ thuật
chăm sóc
Do kiểu gen
qui định (giống)

THƯỜNG BIẾN

III. Mức phản ứng:
Mức phản ứng là gì?
- Mức phản ứng là giới hạn thường biến của
một kiểu gen trước môi trường khác nhau.
+ VD: SGK/73
- Mức phản ứng do kiểu gen quy định

Thường biến là loại biến dị nào sau đây ?
A

Biến dị di truyền.

B
X

Biến dị không di truyền.

C

Biến dị tổ hợp.

D

Biến dị đột biến.

KIỂU HÌNH
(Năng suất)

Kiểu gen

Môi trường

(Giống)

(Kĩ thuật chăm sóc)

? Phân biệt thường biến với đột biến?
Đặc điểm
Biến đổi ở đâu?
Di truyền hay
không?
Mang tính cá thể
hay đồng loạt?
Có lợi hay có hại?
Nguyên nhân phát
sinh

Thường biến

Đột biến

Biến đổi kiểu hình

Biến đổi trong vật chất
di truyền (ADN, NST)

Không di truyền được

Di truyền được

Biến đổi đồng loạt,
theo hướng xác định
Thường có lợi
cho sinh vật
Do ảnh hưởng của
môi trường

Biến đổi riêng rẽ,
cá thể, không xác định
Thường có hại,
đôi khi có lợi(rất ít)
Do ảnh hưởng của các
tác nhân đột biến

? người ta vận dụng những hiểu biết về ảnh hưởng
của môi trường đối với tính trạng số lượng, về mức
phản ứng đề nâng cao năng suất cây trồng như thế
nào?
 Tạo điều kiện thuận lợi nhất để đạt kiểu hình tối
đa (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng…).
 Hạn chế những ảnh hưởng xấu làm giảm năng
suất.
 Áp dụng các kĩ thuật trồng trọt hiện đại, thích
hợp với từng loại giống.
 Thay thế các giống cũ bằng giống mới có tiềm
năng năng suất cao hơn, phù hợp với từng điều
kiện môi trường khác nhau.

Hướng dẫn về nhà
- Trả lời câu hỏi cuối bài .
- Vận dụng vào thực tế nhằm nâng
cao năng suất cây trồng, vật nuôi
nhưng chú ý BVMT.

*PHƯƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP ĐỘT BIẾN GEN
Xác định trình tự các Nu trong mạch đơn của gen đột
biến
Phương pháp:
Xác định trình tự các Nu trong mạch đơn của gen trong
các trường hợp: mất, thêm, thay thế 1 cặp Nu.

BÀI TẬP VÍ DỤ
Trong mạch đơn của gen có trình tự các loại Nu như sau:
-AXA-XXT-XXA-GTT-XXX-TGA-XAA
Xác định trình tự các loại Nu trong mạch của gen đột biến do
phóng xạ, làm mất Nu số 3 ra khỏi gen.
Giải
Xác định trình tự các loại Nu trong mạch của gen đột biến:
Gen ban đầu( mạch 1) :-AXA-XXT-XXA-GTT-XXX-TGAXAA
 Gen đột biến( mạch 1'):-AXX-XTX-XAG-TTX-XXT-GAX-AA
BÀI TẬP LUYỆN TẬP
Khi phân tích thành phần hóa học của 1 gen, trình tự các loại Nu
có trong 1 mạch đơn như sau:
GTX-XTG-XXG-TGA-GGG-XAG-GTA-…
Do đột biến nhân tạo, giữa Nu số 6 và 7 người ta thêm vào Nu
loại T. Xác định trình tự các loại Nu trong mạch gen đột biến.