TIẾT 76, 77, 78: Văn bản

CHIẾC LƯỢC NGÀ
-Nguyễn Quang Sáng-

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Tìm hiểu chung
II. Đọc hiểu văn bản
III. Tổng kết

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

Dựa vào phần tìm hiểu ở nhà, hãy trình bày
hiểu biết của em về tác giả Phạm Quang
Sáng và truyện ngắn Chiếc lược ngà?

• Tên: Nguyễn Quang Sáng (1932 – 2014)
• Quê quán: huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang
• Sự nghiệp sáng tác:
- Truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim.
- Ông là nhà văn mà cuộc sống và sáng tác gắn liền với vùng đất Nam
Bộ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc
Mĩ và sau hoà bình (1975).
- Văn ông giản dị, mộc mạc nhưng sâu sắc, đậm đà chất Nam Bộ.

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC
• Truyện ngắn: Con chim vàng (1957), Chiếc lựợc ngà (1966)…
• Truyện vừa: Câu chuyện bên trận địa pháo (1966), Cái áo thằng hinh rơm” (1975)…
• Tiểu thuyết: Nhật kí người ở lại (1962), Dòng sông thơ ấu (1985)…
• Kịch bản phim: Mùa gió chướng (1977), Cánh đồng hoang (1978)…

Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng – con trai nhà văn

Cánh đồng hoang (kịch bản phim) bộ phim được tặng Huy chương
vàng liên hoan phim toàn quốc (1980), Huy chưương vàng liên
hoan phim ở Matxcva (1981).

2. Tác phẩm:
- Sáng tác năm 1966, khi cuộc kháng
chiến chống Mĩ đang diễn ra khốc liệt,
tác giả đang hoạt động tại chiến
trường Nam Bộ.
- In trong tập truyện ngắn cùng tên.
3. Đọc-chú thích-tóm tắt-bố cục:

1- Những ngày anh Sáu về thăm nhà

4- Trước lúc anh Sáu hi sinh

2- Ngày anh Sáu ra đi

3- Những ngày anh Sáu ở chiến khu

THẢO LUẬN NHÓM
PHIẾU HỌC TẬP
1/ Nêu thể loại và phương thức biểu đạt của văn bản
2/ Xác định ngôi kể ? Tác dụng của việc sử dụng ngôi
kể đó ?
3/ Em hãy xác định bố cục đoạn trích ?
4/ Tình huống truyện?

1. Thể loại: Truyện ngắn.

2. - PTBĐ: tự sự kết hợp miêu tả biểu cảm và nghị luận.

3. / Ngôi thứ nhất (Lựa chọn bác Ba - người kể chuyện là bạn của
ông Sáu, chứng kiến toàn bộ câu chuyện, thấu hiểu cảnh ngộ và
tâm trạng của nhân vật trong truyện )
-> Tác dụng: tăng độ tin cậy, tính trữ tình của chuyện.

Đoạn 1:Từ đầu đến từ từ tuột xuống: Tình
cha con ông Sáu trong 3 ngày về nghỉ
phép.

BỐ CỤC
Đoạn 2: Còn lại: Ở khu căn cứ ông
Sáu làm chiếc lược ngà tặng con.

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
Tình huống truyện số 1:
Tình cảm bé Thu dành cho Ba
Một tuổi ba đi
kháng chiến

Nhận ra Ba là
lúc chia tay

Ba ngày ở nhà,
Thu không
nhận Ba

Những năm
tuổi thơ đợi
chờ mòn mỏi

Tám năm sau
ba trở về

I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
Tình huống truyện số 2:
Tình yêu của Cha dành cho con
Ông Sáu ra đi
mang theo lời
dặn của con

Gửi lại cho
đồng đội

Hi sinh, không kịp
trao cho con
“ Khi nào ba về ba mua cho con một cây
lược nghe ba!”

Ở chiến khu nhớ
con da diết

Làm chiếc lược
ngà

II. ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN:

1. NHÂN VẬT BÉ THU:

Trước khi nhận ra ba

Khi nhận ra ba

* NHÓM 1,2

Hãy tìm những chi tiết thể hiện thái độ, hành động của bé Thu khi
mới gặp ông Sáu? Nhận xét và lí giải nguyên nhân của thái độ đó?

* NHÓM 3,4

Trong những ngày ông Sáu ở nhà, bé Thu có thái độ, hành động
như thế nào? Nhận xét về thái độ hành động đó?

Khi mới gặp ba
- Thu giật mình, tròn mắt nhìn
- Ngơ ngác, lạ lùng
- Mặt nó bỗng tái đi, rồi vụt chạy, kêu thét lên: Má ! Má!
Hai cha con xa cách quá lâu. Ba em đi kháng chiến từ khi
em chưa đầy tuổi. Nhìn ông Sáu và tấm hình chụp chung
với má thấy không giống. Em không tin ông Sáu là cha
của mình.
Cách miêu tả tâm lí nhân vật rất tinh tế, miêu tả
cụ thể, tỉ mỉ: Tâm lí sợ hãi được miêu tả bằng
tiếng kêu thét & hành động vụt chạy rất phù hợp
tâm lí trẻ thơ, gây cho người đọc sự xúc động,
cảm thương cho ông Sáu & sự tò mò về bé Thu.

Chi tiết
- Xa lánh, nhất quyết không gọi ba
- Má doạ đánh => Thu buộc gọi ông
Sáu vô ăn cơm nhưng gọi trống không
- Gọi chắt nước nhưng lại nói trống
không, nhất quyết không gọi tiếng ba.
- Bé Thu hất tung cái trứng cá ra khỏi
bát cơm khi ông Sáu gắp cho nó
miếng cá -> bị đánh – không khóc, từ
lái xuồng bỏ về ngoại.
- Khi xuống xuồng còn cố ý khua dây
cột xuồng kêu rổn rảng thật to.

Thái độ
Không chấp nhận ông
Sáu là ba.Từ chối sự
quan tâm chăm sóc của
ông Sáu vì nghĩ rằng
ông không phải là cha
mình.

Nhận xét
+ Một cô bé có tình cảm
sâu sắc, nồng nàn, mãnh
liệt với cha: kiên quyết
không nhận người cha có
vết thẹo dài trên má
(không giống với bức
hình chụp chung với má)
+ Một cô bé có cá tính
mạnh mẽ, hành động
quyết liệt để bảo vệ tình
cha con của mình.

 Bé Thu là một em bé rất ngây thơ, hồn nhiên song cũng có cá tính mạnh mẽ, yêu ghét rõ
ràng, tình cảm với ba chân thành, sâu sắc.
- Miêu tả thái độ, hành động bất thường của cô bé, tác giả đã tái hiện hoàn cảnh éo le trong
chiến tranh; đồng thời khắc họa được hình ảnh một cô bé đầy cá tính.

b. Khi nhận ra ông Sáu là ba:

- Được bà ngoại trò chuyện, tìm ra lí do Thu không nhận ông Sáu là cha và khuyên nhủ,
con bé lăn lộn suốt đêm không ngủ được, nó ân hận rồi căm thù giặc và thương ba nó
vô hạn.

 

Khi chia tay ba
* NHÓM 1, 2

Trong giờ phút chia tay thái độ và hành động, lời nói của bé Thu đối với cha được thể
hiện như thế nào? Em có nhận xét gì về thái độ và hành động đó? Nhận xét nghệ
thuật thể hiện?

* NHÓM 3, 4

Vẻ mặt bé Thu trong buổi sáng chia tay được miêu tả như thế nào? Qua đó thể hiện nét
tâm lí nào của bé Thu?

Thái độ, hành động, lời nói

Nhận xét

Nghệ thuật

- Vẻ mặt có gì hơi khác, không bướng bỉnh hay nhăn nhó
mày câu có.
- Vẻ mặt sầm lại buồn rầu
- Đôi mắt như to hơn, cái nhìn không ngơ ngác, không lạ
lùng, có vẻ nghĩ ngợi sâu xa.
- Kêu thét gọi ba
- Chạy xô tới nhanh như 1 con sóc, chạy thót lên, dang 2
tay ôm chặt lấy cổ ba nó
- Nói trong tiếng khóc.
- Nó hôn ba khắp cùng. Nó hôn tóc, hôn cổ, hôn vai, hôn
vết thẹo dài bên má của ba.
- hai tay siết chặt lấy cổ, dang 2 chân quặp chặt lấy ba,
đôi vai bé nhỏ run run
- Lại ôm chầm và mếu máo
- Lời nói:
+ Không cho ba đi
+ Đòi ba mua lược

Rất yêu thương
cha; tình yêu
mãnh liệt, chân
thành.
- Yêu mến cha
sâu sắc, xuất phát
từ chính cõi lòng
bấy lâu bị dồn
nén, nay có dịp
bứt phá.

miêu tả dáng vẻ,
lời nói, cử chỉ để
bộc lộ nội tâm,
kết hợp bình luận
về nhân vật

=>  Bé Thu có tình yêu thương cha mãnh liệt, vô bờ. Miêu tả những biến đổi tình cảm của bé
Thu, tác giả đã một lần nữa tô đậm tình yêu thương ba của cô bé. Qua đó, ta thấy Thu bướng
bỉnh, cá tính nhưng cũng rất giàu tình cảm.

Khi nhận ra ba

Bất ngờ
gọi ba

Tiếng
kêu như
tiếng xé

Ôm chặt
lấy ba

Hôn khắp
người ba

Rất yêu
thương
ba

1. Nhân vật bé Thu:
a. Trước khi nhận ra ông Sáu là cha:
- Lúc đầu hốt hoảng, kinh ngạc.
- Sau đó tỏ ra ngờ vực, lảng tránh, lạnh lùng ; phản ứng quyết liệt ko gọi ba, ko đón nhận tình cảm.
- Tính cách mạnh mẽ, dứt khoát, cương quyết, rạch ròi, cứng cỏi đến mức tưởng như gan lì, ương
ngạnh  Có tình yêu cha sâu sắc.
b. Khi nhận ra ba:
- Vẻ mặt buồn rầu, nghĩ ngợi sâu xa, đôi mắt mênh mông, xôn xao -->Trong sáng, ngây thơ, ẩn chứa
nhiều cảm xúc
- Phản ứng: Kêu thét gọi ba Tiếng kêu của tình yêu thương ruột thịt.
- Hành động: ôm chặt, hôn ba từng khắp, khóc không cho ba đi
- Tình cảm trong sáng, mạnh mẽ, mãnh liệt
- Sử dụng một loạt động từ mạnh ->tình yêu ba mãnh liệt, cháy bỏng.
- Nghệ thuật:Tình huống bất ngờ, miêu tả dáng vẻ, lời nói cử chỉ kết hợp với bình luận phù hợp với tâm
lí trẻ con
 Em bé hồn nhiên, chân thật, cá tính mạnh mẽ , có tình yêu cha mãnh liệt.

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Nhân vật ông Sáu:

Cùng đọc văn bản và tìm những chi tiết miêu tả tâm trạng, thái độ, hành động của
ông Sáu qua bốn giai đoạn:

Lần đầu gặp
con

Những ngày
nghỉ phép

Lúc chia
tay

Khi ở căn
cứ

2. Nhân vật ông Sáu:

Nhận xét:
 Lần đầu gặp con: Vui mừng khôn xiết,khát khao được gặp con  Hụt hẫng, đau đớn,thất vọng
khi con bỏ chạy.
 Những ngày nghỉ phép: Quan tâm đến con  Đau đớn tột cùng khi con không nhận cha.

Nhận xét:
 Sung sướng,hạnh phúc nghẹn ngào khi được đón nhận tình cảm của con
 Yêu thương con vô bờ bến.

DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG NHÂN VẬT ANH SÁU
Những ngày ở nhà

Khi ở căn cứ

Nôn nóng vồ vập, mừng rỡ

Day dứt, ân hận, nhớ nhung

Hụt hẫng, thất vọng

Dồn tình cảm làm cây lược

Khổ tâm, đau đớn
Xúc động nghẹn ngào

Đau đáu gửi gắm yêu thương
qua cây lược

Tình cảm của anh Sáu dành cho con thật sâu nặng, tha thiết.
Tình cảm ấy bất diệt trước sự huỷ diệt tàn khốc của chiến tranh.

Theo em hình ảnh cây lược ngà
có ý nghĩa như thế nào?

Ý nghĩa chiếc lược ngà

* Ý nghĩa chiếc lược ngà:

Là kỉ vật cuối cùng của người cha trước lúc hi sinh dành
cho con chứa đựng bao nhiêu tình cảm yêu mến nhớ
thương mong đợi của người cha đối với đứa con xa cách.
Chiếc lược ngà đã kết tinh trong nó tình phụ tử mộc mạc
mà đằm thắm sâu xa, đơn sơ mà kì diệu biết bao !
Chứng tích của nỗi đau do chiến tranh và kẻ thù xâm lược
gây ra.

Bác Nguyễn Hữu Định (Phương Tú - Ứng Hòa - Hà Nội) sống
trong ống cống kiếm tiền nuôi con.

- Bác chưa từng thuê nhà, sống tạm bợ
trong lán, vỉa hè, nhà vệ sinh công cộng…
- Thậm chí một ống cống bỏ hoang được
bác dùng làm “nhà” của mình.

- Thời gian: suốt 10 năm bác lăn lộn ở
Cầu Giấy, Đường Láng, Lê Văn Lương…
- Công việc: vá xe, bốc vác…kiếm tiền
nuôi con

Con bác Định, hai anh em sinh đôi Nguyễn Hữu Tiến (thủ khoa đại
học Y Hà Nội với 29.5) Nguyễn Hữu Tiền (đỗ ĐH Bách Khoa với 26
điểm) năm 2013.

1. NGHỆ THUẬT

III. TỔNG KẾT

- Tình huống truyện gay cấn, bất ngờ, tự nhiên, hợp lí.
- Cốt truyện chặt chẽ, mang yếu tố bất ngờ.
- Lực chọn ngôi kể hợp lý (người kể chuyện là bạn của ông Sáu,
chứng kiến toàn bộ câu chuyện, thấu hiểu cảnh ngộ và tâm trạng
của nhân vật trong truyện).

2. Ý NGHĨA VĂN BẢN:
- Là câu chuyện cảm động về tình cảm cha con sâu nặng.
«Chiếc lược ngà» cho ta hiểu thêm về những mất mát to lớn
của chiến tranh mà nhân dân ta đã trải qua trong cuộc kháng
chiến chống Mĩ cứu nước.

- Sưu tầm các tác phẩm, những câu chuyện viết về đề tài gia đình trong kháng
chiến
- Viết đoạn văn giới thiệu về người thân yêu của em (bố em).
- Chuẩn bị bài: Ôn tập về thơ và truyện hiện đại.