KHỞI ĐỘNG

Đề 1: Loài cây em yêu.
Đề 2: Một việc làm tốt của em.
Đề 3: Bàn về tranh giành và nhường nhịn.
Đề 4: Giới thiệu về hoa đào ngày xuân.

? Bằng kiến thức đã được học, em hãy xác định thể loại cho từng đề
bài trên?

TIẾT 54:
ĐỀ VĂN THUYẾT MINH
VÀ CÁCH LÀM BÀI VĂN THUYẾT MINH

I.

Đề văn thuyết minh và
cách làm bài văn thuyết
minh

1- Đề văn thuyết minh
a- Tìm hiểu ví dụ
a/ Giới thiệu một gương mặt trẻ của thể thao Việt Nam (ví dụ: Nguyễn Thúy Hiền,…)
b/ Giới thiệu về một tập truyện.
c/ Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam.
d/ Giới thiệu về chiếc áo dài Việt Nam.
e/ Thuyết minh về chiếc xe đạp.
g/ Giới thiệu đôi dép lốp trong kháng chiến.
h/ Giới thiệu một di tích, thắng cảnh nổi tiếng của quê hương ( đền, chùa, hồ, kiến trúc…)
i/ Thuyết minh về một giống vật nuôi có ích.
k/ Giới thiệu về hoa ngày tết ở Việt Nam.
l/ Thuyết minh về một món ăn dân tộc. ( bánh chưng, bánh giầy, phở, cốm…)
m/ Giới thiệu về tết trung thu.
n/ Giới thiệu một đồ chơi dân gian.

- Đều nêu lên đối t­ượng thuyết minh.
- Đối t­ượng thuyết minh bao gồm: con người, đồ vật, di tích, con vật, thực vật, món ăn đồ chơi, lễ
tết…
-> Phạm vi thuyết minh rất rộng.
- Yêu cầu và nội dung: Hoàn thành phiếu học tập sau: 3 phút
Đề bài
Đề a
Đề b
Đề c
Đề d
Đề e
Đề g
Đề h
Đề i
Đề k
Đề l
Đề m
Đề n

giới thiệu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Tính chất  

thuyết minh
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Đối tượng thuyết minh
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Đề bài

Đề a
Đề b
Đề c
Đề d
Đề e
Đề g
Đề h
Đề i
Đề k
Đề l
Đề m
Đề n

Tính chất
 
giới thiệu
thuyết minh
x
x
x
x
 
x
x
 
x
 
x
x

 
 
 
 
x
 
 
x
 
x
 
 

Đối tượng thuyết minh

Con người
Đồ vật
Đồ vật
Đồ vật
Đồ vật
Đồ vật
Di tích, danh lam
Con vật
Loài hoa
Món ăn
Lễ hội
Đồ vật

1. Đề văn thuyết minh
a. Tìm hiểu ví dụ
b. Kết luận
Ghi nhớ 1(SGK/tr140)

PART 01

2. Cách làm bài văn thuyết minh
a- Tìm hiểu ví dụ
Văn bản: Xe đạp

XE

ĐẠP
Có một thời xe đạp là phương tiện giao thông cá nhân chủ yếu của người Việt
Nam. Xe đạp là phương tiện giao thông giản tiện chuyển động nhờ sức người.
Xe đạp do nhiều bộ phận tạo thành, chủ yếu là hệ thống truyền động, hệ
thống điều khiển và hệ thống chuyên chở. Hệ thống truyền động gồm khung xe, bàn
đạp, trục giữa, ổ bi giữa, dây xích, đĩa, ổ líp, hai trục, ổ bi và hai bánh trước sau.
Người đi xe đạp ngồi lên xe, chân đạp bàn đạp làm trục xe chuyển động, đĩa chuyển
động kéo dây xích làm chuyển động ổ líp và bánh sau, tạo lực đẩy cho xe tiến về
phía trước. Đĩa răng cưa có đường kính lớn hơn đường kính ổ líp, số răng cưa của
nó nhiều gấp hơn hai lần số răng cưa của ổ líp. Khi đĩa chuyển động một vòng thì ổ
líp chuyển động hơn hai vòng. Ổ líp chuyển động làm bánh xe chuyển động theo.
Đường kính bánh xe thường là 650mm hay 700mm, gấp 10 lần đường kính ổ líp,
như vậy ổ líp quay một vòng thì bánh xe đã lăn được một quãng dài. Ổ líp quay
nhanh sẽ làm xe chạy nhanh. Lúc đầu bánh xe làm bằng gỗ, khi chạy xe xóc rất dữ.
Ngày nay, người ta làm bánh xe bằng cao su, lốp ở ngoài, săm ở trong, khi bơm đủ
hơi, có lực đàn hồi, xe chạy ít xóc hẳn.

Hệ thống điều khiển gồm ghi đông có bàn tay cầm xoay được qua cổ xe có ổ bi
nhằm lái cho bánh xe trước đi theo phương hướng mong muốn. Hai cái phanh lắp
hai đầu tay cầm, điều khiển cho tốc độ xe khi đang chạy nhanh có thể chậm lại. Hai
tay cầm ở ghi đông vừa là tay lái, vừa là chỗ nắm để giữ cho người đi xe phanh làm
cho má phanh ép vào hai bên vành xe tạo thành lực ma sát làm giảm tốc độ chuyển
động của bánh xe và xe chạy chậm lại hoặc đứng hẳn lại khi cần thiết. Nhờ bộ
phanh mà người đi xe có thể dừng xe theo ý muốn.
Hệ thống chuyên chở gồm yên xe và dàn đèo hàng hoặc giỏ đựng. Yên xe lắp ở
trên khung xe là chỗ ngồi của người đi xe. Dàn đèo hàng lắp ở phía sau yên, dựa
trên trục bánh xe sau, có thể chở được khá nhiều hàng. Có khi người ta lại lắp bộ
phận chở hàng ở phía trước, dựa trên trục bánh xe trước.
Ngoài các bộ phận chính như trên, xe đạp còn có cái chắn xích và hai chắn bùn
lắp trên bánh sau và bánh trước, có đèn xe lấy nguồn điện từ đi-na-mô lắp ở phía
trước càng xe, và đèn tín hiệu lắp ở phía sau, có thể có chuông lắp gần chỗ tay cầm.

Xe đạp là phương tiện giao thông rất tiện lợi trong cự li ngắn như trong làng,
trong thành phố nhỏ. Xe đạp chuyển động không gây ô nhiễm. Đi xe đạp là một
cách

vận

động

cơ

thể

như

một

hoạt

động

thể

thao.

Hiện nay xe máy quá nhiều, có cơ lấn lướt xe đạp, vừa gây ách tắc giao thông
vừa gây ô nhiễm môi trường. Trong tương lai khi phương tiện giao thông công cộng
phát triển, xe đạp vẫn là phương tiện giao thông cá nhân không thể thiếu, vừa sạch
sẽ vừa tiện lợi.

- Đối t­ượng thuyết minh: Xe đạp
- Bố cục:
+ MB: “ Có 1 thời …sức ngư­ời”: Giới thiệu khái quát về phương tiện xe đạp.
+ TB: “ Xe đạp … h/đ thể thao”: Giới thiệu cấu tạo của xe đạp, nguyên tắc hoạt động của nó.
+ KB: “ Hiện nay …hết”: Nêu vị trí của chiếc xe đạp trong đời sống của người VN và trong t­
ương lai.
- Bài viết trình bày cấu tạo của chiếc xe với 3 bộ phận chính và các bộ phận phụ:
Bộ phận chính gồm:
+ Hệ thống truyền động.
+ Hệ thống điều khiển.
+ Hệ thống chuyên chở.
Bộ phận phụ:
-> Các bộ phận được giới thiệu từ khái quát đến chi tiết; từ bộ phận chính đến bộ phận phụ.

CẤU TẠO
CỦA XE ĐẠP

BỘ PHẬN CHÍNH

Hệ thống
truyền động:
Khung xe,
bàn đạp,
trục giữa, ổ
bi giữa, dây
xích, đĩa...

Hệ thống
điều khiển:
Ghi đông,
phanh...

Hệ thống
chuyên
chở:
Yên xe,
dàn đèo
hàng, giỏ
đựng...

BỘ PHẬN PHỤ

Chắn xích,
chắn bùn, đèn,
chuông...

- Phư­ơng pháp thuyết minh:
+ Phương pháp nêu định nghĩa:
Có một thời xe đạp là phương tiện giao thông cá nhân chủ yếu của người Việt Nam. Xe đạp
là phương tiện giao thông giản tiện chuyển động nhờ sức người.
+ Phương pháp giải thích:
Xe đạp do nhiều bộ phận tạo thành, chủ yếu là hệ thống truyền động, hệ thống điều
khiển và hệ thống chuyên chở.
Người đi xe đạp ngồi lên xe, chân đạp bàn đạp làm trục xe chuyển động, đĩa chuyển
động kéo dây xích làm chuyển động ổ líp và bánh sau, tạo lực đẩy cho xe tiến về phía trước.
Đĩa răng cưa có đường kính lớn hơn đường kính ổ líp, số răng cưa của nó nhiều gấp hơn hai
lần số răng cưa của ổ líp. Khi đĩa chuyển động một vòng thì ổ líp chuyển động hơn hai vòng.
Ổ líp chuyển động làm bánh xe chuyển động theo.
Hai cái phanh lắp hai đầu tay cầm, điều khiển cho tốc độ xe khi đang chạy nhanh có thể
chậm lại. Hai tay cầm ở ghi đông vừa là tay lái, vừa là chỗ nắm để giữ cho người đi xe phanh
làm cho má phanh ép vào hai bên vành xe tạo thành lực ma sát làm giảm tốc độ chuyển động
của bánh xe và xe chạy chậm lại hoặc đứng hẳn lại khi cần thiết.
Đèn xe lấy nguồn điện từ đi-na-mô lắp ở phía trước càng xe, và đèn tín hiệu lắp ở phía
sau.

+ Ph­ương pháp phân tích: chia sự vật( xe đạp) ra thành các bộ phận tạo thành để lần lượt giới
thiệu:
Bộ phận chính.
Bộ phận phụ.
Trong bộ phận chính lại chia ra các bộ phận cụ thể nhỏ hơn: Hệ thống truyền động, hệ thống
điều khiển, hệ thống chuyên chở.
Bộ phận phụ lại chia thành các bộ phận nhỏ như: chắn xích, chắn bùn, đèn xe, đèn tín hiệu,
chuông.
+ Phương pháp dùng số liệu: Đường kính bánh xe thường là 650mm hay 700mm, gấp 10 lần
đường kính ổ líp.
+ Phương pháp liệt kê: Hệ thống truyền động gồm khung xe, bàn đạp, trục giữa, ổ bi giữa,
dây xích, đĩa, ổ líp, hai trục, ổ bi và hai bánh trước sau.
+ Phương pháp so sánh: Lúc đầu bánh xe làm bằng gỗ, khi chạy xe xóc rất dữ. Ngày nay,
người ta làm bánh xe bằng cao su, lốp ở ngoài, săm ở trong, khi bơm đủ hơi, có lực đàn hồi,
xe chạy ít xóc hẳn.
Hiện nay xe máy quá nhiều, có cơ lấn lướt xe đạp, vừa gây ách tắc giao thông vừa gây ô
nhiễm môi trường. Trong tương lai khi phương tiện giao thông công cộng phát triển, xe đạp
vẫn là phương tiện giao thông cá nhân không thể thiếu, vừa sạch sẽ vừa tiện lợi.

b- Kết luận:
Ghi nhớ 2,3( sgk tr 140)
Để làm bài văn thuyết minh, cần:
+ Tìm hiểu kĩ đối tượng thuyết minh, xác định rõ phạm vi tri thức về đối tượng đó;
+ Sử dụng phương pháp thuyết minh thích hợp;
+ Dùng ngôn từ chính xác, dễ hiểu.

b- Kết luận.

Bố cục
bài văn
thuyết
minh.

pp thuyết minh phù hợp

trong đời sống

II. LUYệN TẬP

Bài 1: Lập dàn ý cho đề bài:
"Giới thiệu về chiếc nón lá Việt Nam"
* MB: Nón là đồ vật giản dị như­ng gắn bó mật thiết với ng­ười dân VN,
nhất là ng­ười phụ nữ, tạo nét độc đáo, duyên dáng...
* TB:
- Hình dáng: chóp, thúng
- Nguyên liệu: tre, lá cọ, sợi c­ước, kim...
- Cách làm: quấn vòng, xếp lá, khâu ...
- Nơi làm: làng quê, Huế, Hà Tây ...
- Tác dụng:
+ Che nắng, che mư­a,
+ Làm quà l­ưu niệm
- Gắn liền với điệu múa truyền thống mang bản sắc dân tộc – múa nón.
- Trở thành biểu t­ượng của ng­ười phụ nữ Việt Nam.
* KB: ( Đánh giá về chiếc nón ):
- Nón có vai trò lớn đối với ng­ười Việt nam, là một di sản văn hoá.

Hướng dẫn về nhà.
- Đọc những bài văn mẫu về thuyết minh.
- Học kĩ bài, Làm bài tập: triển khai thành dàn ý chi tiết
- Chuẩn bị : Luyện nói thuyết minh về một thứ đồ dùng.
- Soạn tiếp: Bài toán dân số