MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
CÁNH DIỀU

CHỦ ĐỀ 8: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN
HOÁ NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT
DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Dựa vào sơ đồ đơn giản mô tả được con đường
hấp thụ, vận chuyển nước và chất khoáng của cây
từ môi trường ngoài vào miền lông hút, vào rễ, lên
thân cây và lá cây.
- Dựa vào sơ đồ, hình ảnh, phân biệt được sự vận
chuyển các chất trong mạch gỗ từ rễ lên lá cây
(dòng đi lên) và từ lá xuống các cơ quan trong mạch
rây (dòng đi xuống).
- Nêu được vai trò thoát hơi nước ở lá và đóng mở
khí khổng trong quá trình thoát hơi nước.

- Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi
nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.
- Tiến hành được thí nghiệm chứng minh thân
vận chuyển nước và lá thoát hơi nước.
- Nhận biết được các yếu tố ảnh hưởng đến hút
nước và khoáng ở rễ
- Vận dụng hiểu biết về trao đổi nước và khoáng
của cây trong trồng trọt và chăm sóc cây trồng

NỘI DUNG BÀI HỌC

Trao đổi nước
và các chất
dinh dưỡng
Một số yếu tố ảnh
hưởng đến trao
đổi nước và dinh
dưỡng ở thực vật

Thí nghiệm vận chuyển
nước ở thân cây và
thoát hơi nước ở lá cây
Vận dụng hiểu biết trao
đổi chất và chuyển hoá
năng lượng vào thực
tiễn

5

Ai biết nhiều hơn?

1. Quan sát hình ảnh sau và nhận xét về tác dụng
của nước và dinh dưỡng đối với cây trồng?

Photosynthesis and Van Helmont Experiment

7

Nước và dinh dưỡng khoáng rất cần
thiết đối với cây trồng, nếu thiếu
nước và dinh dưỡng khoáng dẫn tới
cây trồng sẽ còi cọc, chậm lớn, có
thể bị héo và chết. Vậy nước và dinh
dưỡng được cây hấp thụ như thế
nào? Lưu thông trong cây ra sao?
Animation 10.3 Absorption of water in
plants - YouTube
9

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật

NV1. Nghiên
cứu nội dung
ở mục I và các
hình 25.2,
25.3, 25.4 và
cho biết quá
trình trao đổi
nước và
khoáng ở
thực vật gồm
những giai
đoạn nào?

thực vật thuỷ sinh

NV2. Quan sát hình 25.2 nêu con đường hấp thụ và
vận chuyển nước từ đất vào trong rễ cây? Sự hấp
thụ nước và khoáng của thực vật thuỷ sinh (thực
vật sống dưới nước) có gì khác với thực vật sống
trên cạn?

NV3 Quan sát hình
25.3 và cho biết
nước, chất khoáng
và chất hữu cơ
được vận chuyển
trong thân như thế
nào? Nêu những
điểm khác nhau của
dòng mạch gỗ và
dòng mạch rây?
1

TB lông
hút

Nước và
muối
khoáng

CO2
H2O

O2
Light – ánh sáng

Sugar

O2
H2O
và muối
khoáng

CO2

NV4
- Lượng nước do rễ hấp thụ có được cây sử dụng hết
không?
- Quan sát, phân tích hình 25.4 và cho biết cấu tạo và
hoạt động của tế bào khí khổng như thế nào để phù hợp
với hoạt động thoát hơi nước?
- Việc thoát hơi nước có ý nghĩa như thế nào đối với
cây?

- Thực vật trên cạn hấp thụ
nước và khoáng từ đất qua tế
bào lông hút ở rễ.
- Con đường hấp thụ: Nước và
chất khoáng hoà tan → Lông
hút → vỏ rễ → mạch gỗ của
rễ.
- Thực vật thuỷ sinh hấp thụ
nước và khoáng qua bề mặt tế
bào biểu bì của cây.

Nước, chất khoáng và chất
hữu cơ được vận chuyển
trong thân nhờ mạch gỗ và
mạch rây.
Vận chuyển
nước và
chất
khoáng từ
rễ lên lá
(dòng đi
lên)

Vận
chuyển
chủ yếu các
chất hữu cơ
được tổng hợp
từ lá tới cơ
quan dự trữ
hoặc cơ quan
cần dùng (dòng

3. Thoát hơi nước ở lá cây
- Phần lớn nước do rễ hút vào cây
được thoát ra ngoài qua khí khổng ở lá.
- Hoạt động đóng mở của khí khổng
+ Tế bào khí khổng no nước lỗ khí khổng
mở → thoát hơi nước nhiều
+ Tế bào khí khổng ít nước thì lỗ khí đóng
→ thoát hơi nước ít
- Ý nghĩa thoát hơi nước
+ Là động lực trên của dòng mạch gỗ
+ Giúp lá cây không bị đốt nóng
+ Khi thoát hơi nước khí khổng mở giúp khí CO đi vào

II. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát
hơi nước ở lá cây
1. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây

2

- Chuẩn bị:
2 cốc thuỷ tinh (cốc thuỷ tinh uống nước), nước sạch,
hai lọ phẩm màu (xanh mêtylen và nước fucshin kiềm
(có thể thay bằng nước sting), hai cây cần tây, có thể
hoa hồng bạch

Colored flowers | Color cha
nging flower experiment | S
cience experiments for kids
| Elearnin - YouTube

2

2. Thí nghiệm chứng minh thoát hơi nước ở lá cây
- Chuẩn bị:
2 túi nilong to, 2 chậu cây nhỏ cùng loài
2 bình tam giác có nước, dầu ăn, kéo, 2 cây nhỏ còn
nguyên thân lá rễ cùng loài, cùng kích cỡ
+ GV chuẩn bị cân thăng bằng và các quả cân

2

Biology - Transpiration Experim
ent | Transpiration in Plants exp
eriment for Kids - YouTube

2

Các nhóm về
nhà làm thí
nghiệm theo
hướng dẫn,
đưa sản phẩm
lên lớp báo
cáo và làm
bản báo cáo
theo mẫu

Tên nhóm
Các thành viên
BÁO CÁO KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM
TÊN THÍ NGHIỆM
1. Mục đích thí nghiệm
2. Chuẩn bị thí nghiệm
Mẫu vật
Dụng cụ, hoá chất
3. Các bước tiến hành
4. Giải thích thí kết quả thí nghiệm
5. Kết luận

III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và
dinh dưỡng ở thực vật
Ánh sáng
Nhiệt độ

Độ ẩm không khí,
độ ẩm đất

Độ thoáng khí

IV. Vận dụng hiểu biết trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng vào
thực tiễn
? Thế nào là cân bằng nước
của cây trồng?
? Khi nào cần tưới nước cho
cây? Cần tưới với lượng
nước và cách tưới như thế
nào để cây sinh trưởng phát
triển tốt?
? Quan sát hình 25.10 nêu
nguyên tắc bón phân hợp lí
cho cây trồng?

LUYỆN TẬP

Câu 1: Bộ phận thực hiện hút nước và khoáng của
cây là
A. lá cây. B. thân cây.
C. quả.
D. rễ cây.
Câu 2: Nước được vận chuyển từ rễ lên các bộ
phận phía trên nhờ
A. A. dòng mạch rây.
B. dòng mạch gỗ.
B. C. lá cây.
D. rễ cây.

Câu 3: Bộ phận thực hiện vận chuyển các chất
hữu cơ tổng hợp ở lá đến cơ quan dự trữ hoặc
cơ quan sử dụng là
A. dòng mạch rây.
C. lá cây.

B. dòng mạch gỗ.
D. rễ cây.

Câu 4: Bộ phận thực hiện nhiệm vụ thoát hơi nước
của cây là
A. A. rễ cây.
B. C. quả

B. thân cây
D. lá cây

Câu 5: Đâu không phải là vai trò của thoát hơi nước?
A. Giúp đẩy nước và khoáng dưới rễ đi lên.
B. Giúp lá cây không bị đốt nóng dưới ánh nắng mặt
trời.
C. Giúp khí CO2 đi vào cung cấp nguyên liệu cho cây
quang hợp.
D. Làm cho cây bị héo vì mất nước.

Tình huống 1

VẬN DỤNG

Bạn Na mua cành hoa hồng trắng về để cắm.
Mẹ bạn Na bảo phải cho nước sạch vào bình hoa và
cắt bỏ phần gốc của cành hoa trước khi cắm. Na
thắc mắc tại sao phải làm như vậy. Em hãy giải thích
để bạn hiểu nhé?

Tình huống 2:

VẬN DỤNG

Bạn An mua hoa lay ơn màu trắng về cắm. Bạn
nảy ra ý tưởng cắm hoa vào dung dịch xanh mêtylen
(màu xanh) để nhuộm hoa thành màu xanh. Em hãy
giải thích tại sao khi làm như vậy thì hoa lại có màu
xanh?

Tình huống 3:
Tại sao về mùa hè ngồi dưới các tán cây lớn lại mát
hơn ngồi dưới mái che bằng tôn?
Tình huống 4:
Tại sao khi dịch chuyển các cây cảnh lớn đến trồng
nơi khác người ta lại cắt bỏ bớt các cành lá?