Vậy nhờ đâu em bé lớn lên được để
trở thành người trưởng thành?
Nhờ quá trình trao đổi chất và năng
lượng. Vậy quá trình đó gồm các quá
trình nào, diễn biến như thế nào?

BÀI 31

TRAO ĐỔI CHẤT

NỘI DUNG
I. Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường
ngoài
II- Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong
III- Mối quan hệ giữa TĐC ở cấp độ cơ thể với
TĐC ở cấp độ tế bào

CHƯƠNG VI: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
NĂNG LƯỢNG
Bài 31: TRAO ĐỔI CHẤT
I. Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường ngoài:

GLUXIT

LIPIT

O2

Môi trường ngoài
Khí CO2, nước
tiểu, mồ hôi qua hệ

PRÔTÊIN,
nước, muối khoáng

tiêu hóa, hệ hô hấp,
hệ bài tiết…

SƠ ĐỒ TRAO ĐỔI CHẤT GIỮA CƠ THỂ VỚI MÔI TRƯỜNG

MÔI TRƯỜNG NGOÀI

MÔI TRƯỜNG NGOÀI

CƠ THỂ
Oxi
Thức ăn, nước
Muối khoáng

HỆ HÔ HẤP
HỆ TIÊU HÓA
HỆ BÀI TIẾT

CO 2
Phân
Nước tiểu,
mồ hôi

Quan sát hình 31.1 cùng với những hiểu biết của
bản thân hãy trả lời:
- Sự trao đổi chất giữa cơ thể với môi trường ngoài
biểu hiện như thế nào?
- Hệ tiêu hoá đóng vai trò gì trong sự trao đổi
chất?
- Hệ hô hấp có vai trò gì?
- Hệ tuần hoàn thực hiện vai trò nào trong sự trao
đổi chất?

Hệ cơ quan
Tiêu hoá

Hô hấp

Bài tiết

Tuần hoàn

Vai trò trong sự trao đổi chất

HỆ TIÊU HÓA

Biến đổi thức
ăn cung cấp
chất dinh
dưỡng cho cơ
thể và thải các
chất cặn bã ra
ngoài.
Hình 24.3 – Sơ đồ các cơ quan
trong hệ tiêu hóa của cơ thể người

Khoang mũi

Lấy ôxi từ
môi trường
cung cấp cho
cơ thể và thải
CO2 từ cơ thể
ra ngoài môi
trường.

Họng

Thanh quản

Lá phổi trái

Khí quản

Lá phổi phải
Phế quản

HỆ HÔ HẤP

Vận chuyển ôxi,
chất dinh dưỡng
tới tế bào và CO2,
các chất thải từ tế
bào tới cơ quan
bài tiết.
HỆ TUẦN HOÀN

ống
dẫn
nuớc
tiểu
Bề
mặt
thận

Lát cắt
ngang
của
thận
Thậ
n
trái

HỆ BÀI TIẾT
Lọc máu, thu gom chất thải để bài tiết
ra ngoài dưới dạng nước tiểu và mồ hôi.

Bảng chuẩn kiến thức
Hệ cơ quan

Vai trò trong sự trao đổi chất

Tiêu hoá

Biến đổi thức ăn cung cấp chất dinh dưỡng
cho cơ thể và thải các chất cặn bã ra ngoài.

Hô hấp

Lấy ôxi từ môi trường cung cấp cho cơ thể
và thải CO2 từ cơ thể ra ngoài môi trường.

Bài tiết

Tuần hoàn

Lọc máu, thu gom chất thải để bài tiết ra
ngoài dưới dạng nước tiểu và mồ hôi.
Vận chuyển ôxi, chất dinh dưỡng tới tế bào
và CO2, các chất thải từ tế bào tới cơ quan
bài tiết.

CHƯƠNG VI: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
NĂNG LƯỢNG
Bài 31: TRAO ĐỔI CHẤT
I. Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường ngoài:
Cơ thể lấy các chất cần thiết (thức ăn, nước,
muối khoáng và O2) từ môi trường qua hệ tiêu
hóa và hệ hô hấp đồng thời cơ thể thải ra môi
trường khí CO2 và các chất cặn bã.
II. Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong:

Chất
dinh
dưỡng

Chất thải

Môi trường trong
cơ thể gồm máu,
nước mô và bạch
huyết.

Mao mạch bạch huyết

Nước mô

Ôxi và các chất
dinh dưỡng

Mao mạch máu

Cacbonic và
các chất thải

Môi trường trong
cơ thể gồm những
chất nào?

Tế bào

Bạch huyết
Mao mạch bạch huyết

O2 và các chất
dinh dưỡng

Nước mô

Chất thải

Trình bày mối
quan hệ giữa máu,
nước, mô và bạch
huyết

Tế bào
co2

(huyết tương, bạch
cầu và tiểu cầu)
co2
2

Chất thải

D

o2

Máu
D2

Mao mạch máu

o2

D2
o2

CO2 và các
chất thải

1. Máu và nước mô cung cấp những gì cho tế bào?
- Máu mang oxi, chất dinh dưỡng qua nước mô  tế bào
2) Hoạt động sống của tế bào đã tạo ra những sản phẩm gì?
- Hoạt động sống của tế bào tạo ra năng lượng, khí CO2, chất
thải.
3) Những sản phẩm đó của tế bào đổ vào nước mô rồi vào
máu và được đưa tới đâu?
-Các sản phẩm đó qua nước mô, vào máu đến hệ hô hấp, bài
tiết (thận, da)  thải ra ngoài
4) Sự trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong biểu hiện
như thế nào?
- Các chất dinh dưỡng và oxi được tế bào sử dụng cho các
hoạt động sống; đồng thời các sản phẩm phân hủy được thải
vào môi trường trong , đưa tới cơ quan bài tiết, còn khí CO2
được đưa tới phổi để thải ra ngoài.
(Thể hiện sự trao đổi đó qua hình vẽ)

Chất
dinh
dưỡng

Chất thải

Mao mạch bạch huyết
Ôxi và các chất
dinh dưỡng
Nước mô
Cacbonic và Tế bào
các chất thải

Mao mạch máu

Tế bào tiếp nhận từ môi
trường trong: các chất
dinh dưỡng và O2 được
sử dụng cho các hoạt
động sống.
Đồng thời tế bào thải
vào môi trường trong:
các sản phẩm phân huỷ,
khí CO2 và được đưa
đến các cơ quan bài tiết,
tiêu hóa và hô hấp để
thải ra.

CHƯƠNG VI: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ
NĂNG LƯỢNG
Bài 31: TRAO ĐỔI CHẤT
I. Trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường ngoài:
II. Trao đổi chất giữa tế bào và môi trường trong:
- Tế bào tiếp nhận từ môi trường trong: các chất dinh
dưỡng và O2 được sử dụng cho các hoạt động sống.
- Đồng thời tế bào thải vào môi trường trong: các sản
phẩm phân huỷ, khí CO2 và được đưa đến các cơ quan
bài tiết, tiêu hóa và phổi để thải ra ngoài.

III. Mối quan hệ giữa trao đổi chất ở cấp độ cơ
thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào:

Quan sát sơ đồ hình 31-2 em hãy
phân tích mối quan hệ giữa trao
đổi chất ở cấp độ cơ thể với môi
trường ngoài và trao đổi chất của
tế bào với môi trường trong.

Oxi trong
không khí

Thức ăn, nước,
muối khoáng

CO2

C¬ thÓ
Cơ
thể

Phổi

ỡng
ư
d
h
n
i
Chất d

Chất
dinh
dưỡng

Máu Nước mô

Chất dinh
dưỡng

TÕ BÀO
bµo
TẾ

O2
CO2

O2

Năng lượng
Chất thải

CO2

Môi
trường
trong

Chất thải

Ống tiêu
hóa

Phân

Môi trường ngoài

Cơ quan
bài tiết
Nước
tiểu

Thức ăn, nước, muối
khoáng, vitamin
Hệ
tiêu hoá

Máu

Nước mô

O2
O2
Cơ thể

Tế bào

Môi trường ngoài

CO2
Hệ hô
hấp
Môi
trường
trong

Mao
mạch

Nước tiểu
Thải phân
- Cơ thể lấy những chất gì từ môi trường ngoài?
Cơ thể lấy từ môi trường: Thức ăn, nước, muối khoáng,
vi ta min, O qua hai con đường tiêu hoá và hô hấp.

O2

CO2

Cơ thể

Máu

Nước mô

Tế bào

Môi trường ngoài

Môi
trường
trong

Mao
mạch

Nước tiểu
Thải phân
Hàng ngày cơ thể thải ra môi thường ngoài những chất gì
qua con đường nào?
Thải phân qua hậu môn, các sản phẩm phân huỷ chứa
trong nước tiểu, mồ hôi, CO2 qua các con đường thận, da,
phổi (hệ bài tiết nước tiểu, da và hệ hô hấp)

- Phân tích sự trao đổi chất ở cấp độ cơ thể
và trao đổi chất ở cấp độ tế bào.
- Trao đổi chất ở cấp độ cơ thể là sự trao đổi vật
chất giữa hệ tiêu hoá, hô hấp, hệ bài tiết với môi
trường ngoài. Cơ thể lấy thức ăn, nước, muối
khoáng, O2 từ môi trường, thải khí CO2 và chất
thải.
- Trao đổi chất ở cấp độ tế bào là trao đổi vật chất
giữa tế bào và môi trường trong. Máu cung cấp
cho tế bào các chất dinh dưỡng và O2, tế bào thải
vào máu khí CO2 và sản phẩm tiết.

- Nêu mối quan hệ về sự trao đổi chất ở hai cấp độ
này?
Mối quan hệ giữa trao đổi chất ở cấp độ cơ thể và cấp
độ môi trường:

Trao đổi chất ở cơ thể cung cấp chất dinh dưỡng và
ôxi cho tế bào và nhận từ tế bào các sản phẩm bài
tiết, khí CO2 để thải ra môi trường.
Trao đổi chất ở tế bào giải phóng năng lượng cung
cấp cho các cơ quan trong cơ thể thực hiện các hoạt
động trao đổi chất… Như vậy hoạt động trao đổi chất
ở hai cấp độ gắn bó mật thiết với nhau không thể
tách rời.

- Nếu trao đổi chất ở một cấp độ
ngừng lại thì dẫn đến hậu quả gì?
Nếu trao đổi chất ở 1 cấp độ ngừng lại
thi cấp độ kia sẽ bị ngừng lại và cơ thể
sẽ không tồn tại và phát triển.

III. Mối quan hệ giữa trao đổi chất ở cấp độ
cơ thể với trao đổi chất ở cấp độ tế bào:
- Trao đổi chất ở cơ thể: cung cấp O2 và chất dinh
dưỡng cho tế bào và nhận từ tế bào các sản phẩm
bài tiết, khí CO2 để thải ra môi trường.
- Trao đổi chất ở tế bào: giải phóng năng lượng sử
dụng cho các hoạt động sống, thải các sản phẩm
phân huỷ vào môi trường trong cơ thể.
- Hoạt động trao đổi chất ở 2 cấp độ gắn bó mật
thiết với nhau, không thể tách rời.

DẶN DÒ
- Học bài theo câu hỏi SGK.
- Trả lời vào vở câu hỏi 3 (SGK/101)
- Đọc trước bài 32.