Daïy Hoïc
toát
toát
GV: NGUYỄN PHÚC LỢI
LỚP 7

ĐT: 0979 56 89 78

+ Khi ®· ®øng c©n b»ng, kim nam ch©m n»m däc
theo hư­íng nµo?
+Khi ®· ®øng c©n b»ng, kim nam ch©m n»m däc
theo h­ưíng Nam-B¾c ®Þa lÝ.
B¾c

Nam

+Xoay cho kim nam ch©m lÖch khái hư­íng võa x¸c
®Þnh, bu«ng tay. Khi ®· ®øng c©n b»ng trë l¹i, kim
nam ch©m cßn chØ hư­íng như­lóc ®Çu nữa kh«ng?
Lµm l¹i thÝ nghiÖm hai lÇn vµ cho nhËn xÐt?

+Vì sao kim nam châm khi treo tự do luôn chỉ
hướng Bắc – Nam địa lí
am
N
g
n
í
­
Hư

­ í
Hư

¾c
B
ng

Dương Ngọc Bưu - Vật lý 9

3

BÀI 20- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT – SỬ DỤNG LA BÀN
I .Từ trường Trái Đất :

1. Năm 1600, William Gilbert nêu giả thuyết
gì về Trái Đất trong quyển sách De Magnete?
2. Nêu các hiện tượng hoặc sự kiện để chứng
tỏ rằng giả thuyết của William Gilbert là
đúng?
3. Tại sao cực quang chỉ tồn tại ở các vùng
địa cực, không tồn tại ở các vùng nhiệt đới
(Hình 20.2 trong SGK)?

1. Năm 1600, William Gilbert nêu giả thuyết gì về Trái Đất
trong quyển sách De Magnete?
Trái Đất là một “thanh nam châm khổng lồ”
2. Nêu các hiện tượng hoặc sự kiện để chứng tỏ rằng giả thuyết của
William Gilbert là đúng?
- Kim la bàn hay thanh nam châm treo tự do luôn chỉ hướng
bắc - nam.
-Từ trường Trái Đất ngăn cản các bức xạ nguy hiểm từ Mặt
Trời, bảo vệ sự sống trên Trái Đất.
- Do Trái Đất có từ trường nên cực quang chỉ xảy ra ở các
vùng địa cực.

3. Tại sao cực quang chỉ tồn tại ở các vùng địa cực, không tồn
tại ở các vùng nhiệt đới (Hình 20.2 trong SGK)?

a)
b)
▲ Hình 20.2. Hiện tượng cực quang ở: a) Bắc cực; b) Nam cực

Từ trường Trái Đất làm lệch các bức xạ từ
Mặt Trời về 2 cực.

BÀI 20- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT – SỬ DỤNG LA BÀN
I .Từ trường Trái Đất :
+ Trong hệ Mặt Trời , Trái Đất là một trong những hành tinh
có từ trường
+ Từ trường Trái Đất khiến các bức xạ điện từ lệch về phía
hai địa cực, sự tương tác của các bức xạ này với khí quyển tạo
ra hiện tượng cực quang
+ Từ trường của Trái Đất mạnh hơn ở phía địa cực và yếu hơn
ở vùng xích đạo

? 1. Vì sao thanh nam châm khi treo tự do luôn chỉ
hướng Bắc - Nam?
=> Từ trường tồn tại ở mọi nơi trên Trái Đất, do đó, kim
nam châm sẽ chỉ hướng bắc - nam ở mọi nơi.
?2. Trên Hình 20.3 trong SGK, độ mạnh của từ trường
giảm dần theo thứ tự các màu sắc như sau: đỏ, vàng, lục,
lam, lơ. Việt Nam nằm trong vùng có từ trường mạnh
hay yếu?
=>Từ trường ở địa cực (màu đỏ) mạnh hơn từ trường ở
vùng Xích đạo (màu xanh). Từ đó suy ra Việt Nam nằm
vùng từ trường trung bình (màu vàng).

BÀI 20- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT – SỬ DỤNG LA BÀN
I .Từ trường Trái Đất :
+ Trong hệ Mặt Trời , Trái Đất là một trong những hành tinh
có từ trường
+ Từ trường Trái Đất khiến các bức xạ điện từ lệch về phía
hai địa cực, sự tương tác của các bức xạ này với khí quyển tạo
ra hiện tượng cực quang
+ Từ trường của Trái Đất mạnh hơn ở phía địa cực và yếu hơn
ở vùng xích đạo
II. Cực Bắc địa từ , cực Nam địa từ :

2. CỰC BẮC ĐỊA TỪ VÀ CỰC BẮC ĐỊA LÍ

?3 . Quan sát hình 20.4:
a) Đường sức từ của Trái
Đất có những điểm nào
giống với đường sức từ
của một nam châm thẳng?
b) Hãy chỉ rõ các cực địa
từ và các cực địa lí trên
hình 20.4. Nhận xét chúng
có trùng nhau không?

a) Điểm giống nhau giữa đường
sức từ của Trái Đất và của một
nam châm thẳng:
- Đều là những đường cong
khép kín nối từ cực này sáng cực
kia.
- Hướng của đường sức từ
tuân theo quy ước: vào ở cực
Nam và ra ở cực Bắc.

b) Nhận xét:
+ Cực Bắc địa từ và cực Nam địa từ nằm trên trục từ của Trái Đất
+ Cực Bắc địa lí và cực Nam địa lí nằm trên trục quay của Trái Đất.
+ Các cực này đều không trùng nhau.

BÀI 20- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT – SỬ DỤNG LA BÀN
I .Từ trường Trái Đất :
+ Trong hệ Mặt Trời , Trái Đất là một trong những hành tinh
có từ trường
+ Từ trường Trái Đất khiến các bức xạ điện từ lệch về phía
hai địa cực, sự tương tác của các bức xạ này với khí quyển tạo
ra hiện tượng cực quang
+ Từ trường của Trái Đất mạnh hơn ở phía địa cực và yếu hơn
ở vùng xích đạo
II. Cực Bắc địa từ , cực Nam địa từ :
+ Cực Bắc địa từ và cực Bắc địa lí không trùng nhau.

Lưu ý: Căn cứ vào chiều đường sức
từ của Trái Đất, cực Bắc địa từ nằm ở
Nam bán cầu, còn cực Nam địa từ nằm
ở Bắc bán cầu. Tuy nhiên, ngay từ đầu
người ta đã gọi cực từ ở Bắc bán cầu là
cực Bắc địa từ và thói quen đó được
sử dụng đến ngày nay.

BÀI 20- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT – SỬ DỤNG LA BÀN
I .Từ trường Trái Đất :
+ Trong hệ Mặt Trời , Trái Đất là một trong những hành tinh
có từ trường
+ Từ trường Trái Đất khiến các bức xạ điện từ lệch về phía
hai địa cực, sự tương tác của các bức xạ này với khí quyển tạo
ra hiện tượng cực quang
+ Từ trường của Trái Đất mạnh hơn ở phía địa cực và yếu hơn
ở vùng xích đạo
II. Cực Bắc địa từ , cực Nam địa từ :
+ Cực Bắc địa từ và cực Bắc địa lí không trùng nhau.
III. Sử sụng la bàn để tìm hướng địa lí:
1.Cấu tạo:

- La bàn được cấu tạo:
+ Vỏ: có mặt kính bảo vệ.
+ Kim la bàn: kim nam châm có thể
quay tự do trên trục cố định.
+ Mặt la bàn: có các vạch chia độ.
* Các kí hiệu trên mặt la bàn:
Kí hiệu
N
NE
E
ES
S
SW
W
WN

Hướng

Bắc
Đông Bắc
Đông
Đông Nam
Nam
Tây Nam
Tây
Tây Bắc

BÀI 20- TỪ TRƯỜNG TRÁI ĐẤT – SỬ DỤNG LA BÀN
I .Từ trường Trái Đất :
II. Cực Bắc địa từ , cực Nam địa từ :
III. Sử sụng la bàn để tìm hướng địa lí:
1.Cấu tạo: + Vỏ: có mặt kính bảo vệ.
+ Kim la bàn: kim nam châm có thể quay tự
do trên trục cố định.
+ Mặt la bàn: có các vạch chia độ.
2. Sử sụng la bàn để tìm hướng địa lí:
+ Xác định cực Nam (S) và cực Bắc (N) của kim la bàn.
+ Chọn đối tượng cần xác định hướng.
+ Đặt la bàn trên mặt phẳng nằm ngang. Chờ cho kim la
bàn đứng yên, xoay la bàn sao cho vạch 0 trùng với cực
Bắc của kim nam châm.
+ Đọc giá trị.

?4. Vì sao khi sử dụng la bàn, ta phải để la bàn
xa các nam châm hoặc vật có từ tính
=> Nếu để gần la bàn với nam châm hoặc vật có từ tính
thì la bàn sẽ tương tác với nam châm hoặc vật có từ tính.
Như vậy la bàn sẽ không xác định đúng hướng nữa.
??? Kim la bàn có chỉ đúng hướng Bắc địa lí không? Vì sao?
=>Kim la bàn không chỉ đúng hướng Bắc địa lí.
=> Do ảnh hưởng của từ trường Trái Đất mà dù đặt bất cứ ở
đâu song song với Trái Đất. Chiếc kim từ tính kia cũng quay
về hướng Bắc, và đây gọi là hướng Bắc địa từ. Mà cực Bắc
địa từ với cực Bắc địa lí không trùng nhau nên kim la bàn
không chỉ đúng hướng Bắc địa lí.

=> Bài 1:Treo nam châm tự do trên sợi dây được cố định
trên giá đỡ, khi đứng yên nam châm chỉ đúng duy nhất một
chiều, dù có tác động như thế nào đi chăng nữa thì khi đứng
yên, nam châm lại trở về vị trí cũ ban đầu

=> Bài 1:Treo nam châm tự do trên sợi dây được cố định
trên giá đỡ, khi đứng yên nam châm chỉ đúng duy nhất một
chiều, dù có tác động như thế nào đi chăng nữa thì khi đứng
yên, nam châm lại trở về vị trí cũ ban đầu
=> Bài 2 Từ trường Trái Đất tại xích đạo nhỏ hơn độ lớn của
nó tại Bắc cực.
Quan sát hình vẽ, ta thấy số đường sức từ tại xích đạo thưa
hơn so với số đường sức từ tại cực Bắc nên từ trường Trái
Đất tại xích đạo nhỏ hơn độ lớn của nó tại Bắc cực.