SINH HỌC 9

Bài 35 – Tiết 39:
Ưu Thế Lai

I. Hiện tượng ưu thế lai

Đặc điểm

Cơ thể bố mẹ (P)
( a và c )

Cơ thể lai F1

1. Thân cây

Thấp

(b)
Cao

2. Bắp ngô

Ngắn, nhỏ

Dài, to

Thưa

Khít

Nhỏ, mỏng

To, dày

3. Rãnh của bắp
4. Hạt ngô

I. Hiện tượng ưu thế lai


- Khái niệm : Ưu thế lai là hiện tượng cơ thể lai F1 có
ưu thế hơn hẳn so với bố mẹ về sự sinh trưởng,
phát triển, khả năng chống chịu, năng suất, chất
lượng.

Hiện tượng ưu thế lai được thể hiện khi nào?

+ Lai giữa các dòng thuần.
+ Lai khác thứ cây trồng, các nòi vật thuộc cùng một
loài.
+ Lai giữa hai loài khác nhau.

x

Gà Đông Cảo: Hình thể độc đáo,
thịt thơm ngon nhưng chậm lớn,
sinh sản kém, gà giống giá rất cao.
 Con lai F1: Khả năng
sinh sản tốt, sinh trưởng
nhanh, chất lượng thịt
không kém nhiều so với
gà Đông Cảo thuần
chủng, đặc biệt giá thành

Gà Ri: Vóc dáng bé, trứng nhỏ
và sản lượng nhiều, nhưng khả
năng phát dục sớm, kháng bệnh
bạch cầu trùng tốt.

x

Vịt

Ngan
Con lai ngan vịt ( cà sáy)
ở F1 lớn nhanh hơn,
lượng tiêu tốn thức ăn ít
hơn, tuổi giết thịt ngắn
hơn so với ngan, chất
lượng thịt ngon hơn thịt
vịt, trắng hơn thịt ngan
và ít mỡ hơn...

LAI KHÁC LOÀI

CON LA
( Ngựa cái x Lừa đực)

CON Bác-đô
( Lừa cái x Ngựa đực)

I. Hiện tượng ưu thế lai
- Khái niệm : Ưu thế lai là hiện tượng cơ
thể lai F1 có ưu thế hơn hẳn so với bố
mẹ về sự sinh trưởng, phát triển, khả
năng chống chịu, năng suất, chất
lượng.
- Ví dụ: gà Đông Cảo x gà Ri
vịt x ngan
II. Nguyên nhân của hiện tượng ưu thế lai

PHIẾU HỌC TẬP 2
• Hoàn thành sơ đồ lai :
P : AAbbCC x aaBBcc
G:……………………....
F1 :………………………
- Nhận xét về kiểu gen và số lượng tính trạng trội của các cá
thể được chọn làm bố, mẹ:
…………………………………………………………………
……………………………………………………………Nhận xét về kiểu gen và số lượng tính trạng trội của con lai
F1:
…………………………………………………………………
……………………………………………………………

PHIẾU HỌC TẬP 2
• Hoàn thành sơ đồ lai :
P : AAbbCC x aaBBcc
G:
AbC
aBc
F1 :
AaBbCc
- Nhận xét về kiểu gen và số lượng tính trạng trội của các cá
thể được chọn làm bố, mẹ:
AAbbCC : Đồng hợp, 2 tính trạng trội
aaBBcc : Đồng hợp, 1 tính trạng trội
- Nhận xét về kiểu gen và số lượng tính trạng trội của con
lai F1:
AaBbCc : Dị hợp, 3 tính trạng trội

Dựa vào kết quả của phiếu học tập,
em hãy cho biết nguyên nhân của
hiện tượng ưu thế lai là gì?
- Do sự tập trung các gen trội có lợi
ở cơ thể F1.

Tại sao khi lai 2 dòng thuần khác
kiểu gen, ưu thế lai biểu hiện rõ
nhất ?
Vì hầu hết F1 các cặp gen ở trạng
thái dị hợp, chỉ có gen trội có lợi
mới được biểu hiện.

Sự biến đổi tỉ lệ thể dị hợp và thể đồng hợp do
tự thụ phấn và giao phối gần

F1

Aa

F2

AA

F3

AA

F4

AA

F5

AA

F6

AA

F7

AA

F8

AA

Aa

aa

Aa
Aa
Aa
Aa

Tại sao ưu thế lai biểu hiện rõ nhất ở F1 , sau đó
giảm dần qua các thế hệ?
Do tỉ lệ dị hợp giảm dần, tỉ lệ đồng hợp lặn tăng lên

Muốn khắc phục hiện tượng ưu thế lai
giảm dần qua các thế hệ ta cần phải
làm gì?
Dùng phương pháp nhân giống vô tính
bằng giâm, chiết, ghép, vi nhân giống…

III. Các phương pháp tạo ưu thế lai
- Ở thực vật

Lai khác dòng
Lai khác thứ

- Ở động vật: Lai kinh tế

Lai khác dòng:

Giống ngô lai LVN10 chịu hạn, chống đổ, kháng
sâu bệnh tốt, năng suất 8 -12 tấn/ha

Lai khác thứ

Giống lúa DT17
P:

Giống lúa DT10 x Giống lúa OM80
(Năng suất cao)

F1 :

(Chất lượng cao)

DT17
(Năng suất cao, chất lượng gạo cao)

Lai kinh tế

P(TC)

X

Ỉ Móng Cái

F1

Đại Bạch
-

Sức sống cao

-

Thịt thơm ngon

-

Dễ nuôi

-

Mắn đẻ

-

Chống đỡ bệnh tật
tốt

Ưu
thế
lai

Một bác nông dân có 2 giống bưởi quả to, vỏ dày, ngọt
có kiểu gen AAbbCC và bưởi quả nhỏ, vỏ mỏng, chua có
kiểu gen aaBBcc.
→ Bác muốn tạo giống bưởi có đặc điểm : quả to, vỏ
mỏng, ngọt từ 2 giống trên.

? Theo em Bác nông dân cần làm gì để có giống lai
mong muốn? Vì sao?
Cho 2 giống bưởi lai với nhau tạo ưu thế lai vì các
gen trội có lợi sẽ tập trung ở cơ thể lai F1
? Nếu Bác tiếp tục cho lai giữa các cá thể của giống
lai mới thì Bác có thu được giống lai tốt hơn nữa
không? Vì sao?
Không, vì ưu thế lai biểu hiện cao nhất ở F1, sau đó
giảm dần qua các thế hệ.

VẬN DỤNG
Giới thiệu dự án: Tìm hiểu thành tựu chọn giống ở Việt Nam
Cho đến nay, nước ta đã tạo ra được hàng trăm giống cây
trồng, vật nuôi mới nhờ việc vận dụng các quy luật di truyền
– biến dị, sử dụng các kĩ thuật phân tử và tế nào…rút ngắn
thời gian tạo ra giống mới với những đặc tính quý, tạo được
nguồn biến dị cho chọn giống mới, cải tạo giống năng suất
thấp và tạo ưu thế lai mà phương pháp truyền thống không
làm được.
- Chia lớp thành 2 nhóm:
+ Nhóm 1: Tìm hiểu về thành tựu chọn giống cây trồng
+ Nhóm 2: Tìm hiểu về thành tựu chọn giống vật nuôi
Yêu cầu: Tìm hiểu và sưu thầm tranh ảnh, thông tin về các
thành tựu, giờ sau báo cáo.

Chóc c¸c em häc sinh chăm
ngoan, häc tèt !