Chương V. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
Nội dung chính của chương V
1. Từ thông
2. Hiện tượng cảm ứng điện từ
3. Suất điện động cảm ứng
4. Hiện tượng tự cảm
5. Lực Lorenxo

Bài 23. TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
Nội dung chính của bài:
I. Từ thông
1. Định nghĩa
2. Đơn vị
II. Hiện tượng cảm ứng điện từ
1. Thí nghiệm
2. Hiện tượng cảm ứng điện từ
III. Định luật Len-Xơ về chiều dòng điện
cảm ứng
1. Thí nghiệm
2. Định luật
IV. Dòng điện Fu-Cô

I. Từ thông
1. Định nghĩa
+ Một đường cong kín phẳng (C) giới hạn một
phần mặt phẳng có diệntích S


+ Có vectơ pháp tuyến n (là vectơ vuông góc

(C)


n


với diện tích S, có chiều tuỳ chọn)

+ Đặt đường cong (C) trong một từ trường đều

có vectơ cảm ứng từ B


 
+ Góc hợp bởi B và n là  B; n 
+ Đại lượng:  = BScos gọi là từ thông qua
diện tích S
Vậy: Từ thông qua diện tích S đặt trong một từ
trường đều là đại lượng  được tính bằng:
 = BScos





Từ thông là gì?


B

Từ thông:  =BScos
Từ thông  là đại lượng đại số phụ thuộc vào 
+ 0   < 900   > 0
+ 900 <   1800   < 0
+  = 900   = 0
+ Trường hợp riêng:  = 0   = BS
2. Đơn vị từ thông: Vê be (Wb) Wb = T.m2
3. Cách làm biến đổi từ thông qua một diện tích S
+ Biến đổi cảm ứng từ B
+ Biến đổi diện tích S
+ Biến đổi góc 

CóTừ
những
thôngcách
có thể
nào
nhận
để làm
những
biến đổi
giá từ
trị
nhưthông?
thế nào?


n

(C)




n



(C)


B

(C)


B


n



B

II. Hiện tượng cảm ứng điện từ

S

2

0

=1┴

mA

6

0:6 mA

2
4

4

N

9

1. Thí nghiệm 1
- Dụng cụ:
+ Một nam châm (từ trường)
+ Một ống dây
+ Một ampeke
- Cho nam châm chuyển động lại
gần ống dây
- Trong thời gian nam châm
chuyển động, kim điện kế chỉ khác
0  Trong ống dây có dòng điện

2. Thí nghiệm 2
- Nam châm đang ở trong lòng ống
dây
- Cho nam châm chuyển động ra
xa ống dây
- Trong thời gian nam châm
chuyển động, kim điện kế chỉ khác
0  Trong ống dây có dòng điện

N

0

Khi nào trong ống
dây có dòng điện?

mA

6

9
0:6 mA
=1┴

2
4

4

2

S

- Nam châm chuyển động
đối với ống dây
- Ống dây chuyển động đối
với nam châm
- Trong thời gian nam
châm chuyển động đối với
ống dây, kim điện kế chỉ
khác 0  Trong ống dây có
dòng điện

Phải chăng nguyên nhân xuất
hiện dòng điện là do từ trường
chuyển động đối với ống dây?

8
10

2

0
- AC +

mA

2
6

- DC +

POWER

6

0

4

10

4

V

9

8

2

8

12

0

0:12 V

6

10

6

0

V

4

4

8

12

4

6

10

2

4

0

3. Thí nghiệm 3
- Đặt một nam châm
điện gần một ống dây
- Thay đổi cường độ
dòng điện (di chuyển con
chạy của biến trở)
- Trong thời gian cường
độ dòng điện biến đổi ,
kim điện kế chỉ khác 0 
Trong ống dây có dòng
điện

0:6 mA
=1┴
Tr­êng ®¹i häc s­ph¹m th¸I nguyªn

Khi nào trong
ống dây có
dòng điện?

Khoa vËt lÝ

Khi nào trong
ống dây có
dòng điện?

0

4

2

POWER

6

8
10
- AC +

0:6 mA
=1┴

0

mA

2
6

10
- DC +

4

2

9

8

V

4

0:12 V

8

12

6

6

10

V

4

0

0

8

12

4

6

10

2

4

0

4. Thí nghiệm 4
- Đặt một nam châm điện
gần một ống dây
- Đóng mạch điện,
kim ampeke chỉ khác 0 
Trong ống dây có dòng
điện
- Ngắt mạch điện,
kim ampeke chỉ khác 0 
Trong ống dây có dòng
điện

5. Hiện tượng cảm ứng điện từ
- Thí nghiệm 1: Khi nam châm chuyển động lại gần
ống dây: Từ thông qua ống dây tăng  có dòng điện
- Thí nghiệm 2: Khi nam châm chuyển động ra xa
ống dây: Từ thông qua ống dây giảm  có dòng điện
- Thí nghiệm 3: Khi di chuyển con chạy của biến trở:
Cường độ dòng điện biến đổi  Từ trường thay đổi
 Từ thông qua ống dây biến đổi  có dòng điện
- Thí nghiệm 4: Khi đóng, ngắt mạch điện: Cường độ
dòng điện biến đổi  Từ trường biến đổi  Từ thông
qua ống dây biến đổi  có dòng điện

Ở thí nghiệm 3
Hãy
Hãy
ỞQua
thí
khái
phát
nghiệm
cácquát,
biểu
thí
và 4, trong
nghiệm
khái
1,trong
2,
trong
niệm
điều
trên,
điều
về
điều kiện nào
kiện
khi
hiện
nào
nào
tượng
trong
ở ống
ở ống dây xuất
dây
cảm
ốngxuất
ứng
dâyđiện
hiện
có
hiện dòng
dòngtừ?
điện?
điện?

Vậy: Mỗi khi từ thông qua một mạch điện kín biến thiên thì trong mạch kín đó
xuất hiện dòng điện gọi là dòng điện cảm ứng
Hiện tượng cảm ứng điện từ là hiện tượng xuất hiện dòng điện cảm ứng trong
một mạch điện kín khi từ thông qua mạch điện kín đó biến thiên

6. Điều kiện để có hiện tượng cảm ứng điện từ
+ Có từ trường
+ Có mạch điện
+ Có sự biến thiên từ thông qua diện tích mạch điện

Hãy nêu điều
kiện để có hiện
tượng cảm
ứng điện từ
trong một
mạch điện?

Củng cố bài học
Câu 1: Tìm nhận định sai trong các câu sau
A. Từ thông qua một diện S có giá trị dương khi góc hợp bởi vectơ cảm ứng
từ và vectơ pháp tuyến của diện tích S là góc nhọn
B. Khi vectơ cảm ứng từ ngược hướng với vectơ pháp tuyến của diện tích S
thì từ thông qua diện tích S có giá trị dương
C. Khi vectơ cảm ứng từ cùng hướng với vectơ pháp tuyến của diện tích S thì
từ thông qua diện tích S có giá trị dương
D. Từ thông qua một diện S bằng 0 hợp bởi vectơ cảm ứng từ song song với
mặt phẳng diện tích S

Củng cố bài học
Câu 2: Trường hợp nào sau đây từ thông qua diện tích S không đổi?
A. Diện tích S chuyển động tịnh tiến trong từ trường đều
B. Diện tích S quay xung quanh một trục trong một từ trường đều
C. Diện tích S đứng yên trong từ trường biến thiên theo thời gian
D. Diện tích S biến đổi trong một từ trường không đổi

Củng cố bài học
Câu 3: Trường hợp nào sau đây không xuất hiện dòng điện cảm ứng trong một
mạch điện kín (C)?
A. Mạch điện kín (C) chuyển động trong từ trường không đều
B. Mạch điện kín (C) quay đều xung quanh một trục cố định trong một từ
trường đều
C. Mạch điện kín (C) đứng yên trong từ trường biến thiên theo thời gian
D. Mạch điện kín (C) chuyển động tịnh tiến trong một từ trường đều

Nội dung tự học
1. Ôn tập nội dung bài đã học
+ Từ thông (định nghĩa, các trường hợp của từ thông qua một diện tích S)
+ Cách làm biến thiên từ thông
+ Hiện tượng cảm ứng điện từ (Thí nghiệm, trường hợp xuất hiện dòng điện cảm
ứng, định nghĩa, điều kiện để có hiện tượng cảm ứng điện từ
+ Làm các bài tập có liên quan trong SGK và tài liệu học tập
2. Chuẩn bị bài học tiếp theo:
Bài 23: Từ thông. Cảm ứng điện từ (phần tiếp theo)
+ Các nội dung chính của bài
+ Các nội dung đó như thế nào

Hãy học khi người khác ngủ; lao động khi
người khác lười nhác; chuẩn bị khi người
khác chơi bời; và có giấc mơ khi người
khác chỉ ao ước