KIỂM TRA BÀI CŨ
Thế nào là nghị luận về một tác
phẩm truyện hoặc đoạn trích? Trình

bày dàn bài chung của kiểu bài nghị luận về
tác phẩm truyện (hoặc đoạn trích) ?

* Khái niệm
Nghị luận về một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích
là trình bày những nhận xét, đánh giá của mình về
nhân vật, chủ đề, sự kiện, nghệ thuật của một tác
phẩm cụ thể.

* Dàn bài chung:

- Mở bài
Giới thiệu về tác phẩm (tùy theo yêu cầu cụ thể của
đề bài) và nêu ý kiến đánh giá sơ bộ của mình.
- Thân bài
Nêu các luận điểm chính về nội dung và nghệ
thuật của tác phẩm; có phân tích, chứng minh bằng
các luận cứ tiêu biểu và xác thực.
- Kết bài
Nêu nhận định, đánh giá chung của mình về tác
phẩm truyện (hoặc đoạn trích).

TIẾT 112
NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN
THƠ, BÀI THƠ

I. Tìm hiểu bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

1. Đọc văn bản “Khát vọng hòa nhập, dâng hiến cho đời” (Tr.77-78)
2. Nhận xét
* Vấn đề nghị luận:
- Hình ảnh mùa xuân và tình cảm thiết tha của nhà thơ trong bài thơ:
Mùa xuân nho nhỏ.
Khi
tích
Vấnphân
đề nghị

hình
ảnh
mùa
* Những luận điểm:
luận
của
+ Hình ảnh mùa xuân trong bài thơ của Thanh
Hải
mang
nhiều tầng
xuân,
tác
giả
văn
bản
là
nghĩa, hình ảnh nào cũng thật gợi cảm, thật đáng yêu.
đưa
ra
những
gì?
+ Hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên, đất
nước
trong
cảm xúc thiết
luận điểm nào?
tha, trìu mến của nhà thơ.
+ Hình ảnh mùa xuân thể hiện những khát vọng hoà nhập, dâng hiến
được kết nối tự nhiên với h/a mùa xuân thiên nhiên đất nước.

* Luận cứ: phần chọn, bình các câu thơ, hình ảnh đặc sắc....

Để làm rõ những luận điểm đó người
viết đã sử dụng những luận cứ ntn?

Luận điểm
Hình ảnh mùa xuân mang nhiều
1.Hình
tầng ý nghĩa .

Luận cứ
-Từ hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên,
đất nước đi đến ước nguyện làm
“Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ

- Các hình ảnh tiêu biểu: Dòng sông xanh,
bông hoa tím biếc, con chim chiền chiện
hót vang trời
2. Hình ảnh mùa xuân hiện lên trong
điệu thiết tha, trìu mến.
thơ - Giọng điệu:
cảm xúc thiết tha, trìu mến của nhà thơ.
- Cảm xúc:
xúc dịu dàng, đằm thắm của nhà
thơ
- “Nốt trầm xao xuyến” của “mùa xuân
nho nhỏ” cứ tự nhiên hoà vào mùa xuân
lớn của thiên nhiên, đất nước.
3. Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ thể hiện
- Ngôn từ : tiêu đề của bài thơ nêu lên
khát vọng được hoà nhập và được
chủ đề của từ toàn bài thơ.
dâng hiến của nhà thơ
-Kết cấu bài thơ
thơ: có sự ứng chiếu giữa
hai phần

I. Tìm hiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
1. Đọc văn bản: Khát vọng hoà nhập, dâng hiến cho đời.
2. Nhận xét
- Vấn đề nghị luận: Hình ảnh mùa xuân và cảm xúc của Thanh Hải trong bài thơ “ Mùa
xuân nho nhỏ”
- Hệ thống luận điểm: Làm sáng tỏ vấn đề được nghị luận.

+ Luận cứ

Hình ảnh
Giọng điệu
Cảm xúc
Ngôn từ
Kết cấu bài thơ

Luận điểm
Hình ảnh mùa xuân mang nhiều
1.Hình
tầng ý nghĩa .

Luận cứ
-Từ hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên,
đất nước đi đến ước nguyện làm
“Mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ

- Các hình ảnh tiêu biểu: Dòng sông xanh,
bông hoa tím biếc, con chim chiền chiện
hót vang trời
2. Hình ảnh mùa xuân hiện lên trong
điệu thiết tha, trìu mến.
cảm xúc thiết tha, trìu mến của nhà thơ
thơ. - Giọng điệu:
- Cảm xúc:
xúc dịu dàng, đằm thắm của nhà
thơ
- “Nốt trầm xao xuyến” của “mùa xuân
nho nhỏ” cứ tự nhiên hoà vào mùa xuân
lớn của thiên nhiên, đất nước.
3. Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ thể hiện
- Ngôn từ : tiêu đề của bài thơ nêu lên
khát vọng được hoà nhập và được
chủ đề của từtoàn bài thơ.
dâng hiến của nhà thơ
-Kết cấu bài thơ
thơ: có sự ứng chiếu giữa
hai phần

-Xuất phát từ tác phẩm; chính xác, tiêu biểu.
- Làm sáng tỏ luận điểm

I.Tìm hiểu bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
1. Ví dụ:
Văn bản: Khát vọng hoà nhập, dâng hiến cho đời.
2. Nhận xét:
- Vấn đề nghị luận: Hình ảnh mùa xuân và cảm xúc của Thanh Hải trong bài thơ “ Mùa
xuân nho nhỏ”
- Hệ thống luận điểm: Làm sáng tỏ vấn đề được nghị luận.
Hình ảnh
Giọng điệu
+Luận cứ
Cảm xúc
Nội dung và nghệ thuật của bài thơ
Ngôn từ
Kết cấu bài thơ

Nhận xét, đánh giá
của người viết

Nghị luận về một đoạn thơ ( bài thơ )

I.Tìm hiểu bài nghị luận về một
đoạn thơ, bài thơ.
1. Ví dụ:
Văn bản: Khát vọng hoà nhập, dâng
hiến cho đời.
2. Nhận xét:
- Bố cục:
-> Mạch lạc, rõ ràng
- Lời văn gợi cảm, sinh động, thể
hiện sự rung cảm chân thành của
người viết
3. Ghi nhớ: SGK
II. Luyện tập.
Nêu các luận điểm khác của bài thơ
“Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải

* Bố cục của văn bản: 3 phần
- Mở bài: từ đầu đến “đáng trân trọng”
-> Nêu vấn đề
-Thân bài:Tiếp đến “ các hình ảnh ấy
của mùa xuân”
-> Nhận xét, đánh giá về nội dung
và nghệ thuật của VB
- Kết bài: Phần còn lại
-> Khẳng định ý nghĩa và giá trị của
bài thơ

I. Tìm hiểu bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ

1. Ví dụ (sgk – trang 77,78)
2. Nhận xét
* Vấn đề nghị luận
* Những luận điểm
* Luận cứ
* Bố cục
- Các đoạn văn được trình bày triển khai hợp lí.
+ Phần mở đầu: dẫn dắt vấn đề hợp lí từ Nhận
mùa xuân
thiên nhiên ,
xétcủa
cách
một quy luật tất yếu đến những vần thơ thể
hiệnđạt
cảmcủa
xúccác
rạo rực, trẻ
diễn
trung trước mùa xuân...
đoạn văn? Cách
+ Phần trình bày thân bài từ mùa xuân của thiên nhiên đất trời đến
diễn đạt đó có
mùa xuân dân tộc...
tác dụng gì?
+ Phần kết bài khái quát hóa...
-> Thấy được cảm xúc của người viết thật tin yêu, tình cảm thiết tha trìu
mến. Làm nổi bật các luận điểm.

3. Ghi nhớ : SGK/78
- Nghị luận về bài thơ đoạn thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của
mình về dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ ấy.
- Nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ được thể hiện qua
ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu,... Bài nghị luận cần phân tích các yếu
ttoos ấy để có những nhận xét, đánh giá cụ thể, xác đáng.
- Bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần có bố cục mạch lạc,
rõ ràng ; có lời văn gợi cảm, thể hiện rung động chân thành của người
Thế nào là nghị
viết.
 

luận về bài thơ,
đoạn thơ?

I. Tìm hiểu bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
II. Luyện tập

1. Bài tập (sgk – trang 79). Ngoài những luận điểm nêu về hình ảnh
mùa xuân trong bài Mùa xuân nho nhỏ ở văn bản trên, hãy suy nghĩ và
nêu thêm các luận điểm khác nữa về bài thơ đặc sắc này?
Gợi ý:
- Luận điểm về nhạc điệu của bài thơ.
- Luận điểm về kết cấu của bài thơ.
- Luận điểm về giọng điệu trữ tình thể hiện trong bài thơ.

II. Luyện tập
1. Bài tập (sgk – trang 79)

2. Bài tập bổ sung. Đọc đoạn thơ và trả lời các câu hỏi sau:
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi
Áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cười buốt giá
Chân không giày
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.
(Chính Hữu, Đồng chí)
1. Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ. Kể tên một tác phẩm viết về đề tài người lính đã học
trong Chương trình Ngữ văn 9 (kèm tên tác giả)
2. Em cảm nhận gì từ câu thơ “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.”?
3. Tìm nghĩa gốc, nghĩa chuyển và phương thức chuyển nghĩa của các từ in đậm trong
đoạn thơ trên.
4. Đọc những câu thơ “Áo anh rách vai / Quần tôi có vài mảnh vá /Chân không giày”, có
bạn nghĩ rằng điều đó nói quá sự thật. Em có đồng ý với cách hiểu như vậy không?Vì sao?
5. Dựa vào nội dung của đoạn thơ trên, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 12 câu) phân
tích đoạn thơ trên. Trong đoạn có câu phủ định và một phép liên kết (Gạch chân câu phủ
định, phép liên kết và chú thích).

2. Bài tập bổ sung.
1. Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ. Kể tên một tác phẩm viết về đề tài
người lính đã học trong Chương trình Ngữ văn 9 (kèm tên tác giả)
- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ Đồng chí được sáng tác vào đầu năm
1948, sau khi tác giả cùng đồng đội tham gia chiến đấu trong chiến dịch
Việt Bắc (Thu Đông 1947).
- Kể tên tác phẩm viết về người lính: “Bài thơ về tiểu đội xe không
kính” – Phạm Tiến Duật.
2. Em cảm nhận gì từ câu thơ “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.”?
Câu thơ vừa thể hiện sự gắn bó sâu nặng giữa những người đồng chí
vừa gián tiếp thể hiện sức mạnh của những tình cảm ấy.
3. Tìm nghĩa gốc, nghĩa chuyển và phương thức chuyển nghĩa của các từ
in đậm trong đoạn thơ trên.
- Nghĩa gốc: miệng, chân
- Nghĩa chuyển: vai , phương thức chuyển nghĩa : ẩn dụ

2. Bài tập bổ sung.
4. Đọc những câu thơ “Áo anh rách vai / Quần tôi có vài mảnh vá /Chân
không giày”, có bạn nghĩ rằng điều đó nói quá sự thật. Em có đồng ý với
cách hiểu như vậy không? Vì sao?
Em không đồng ý với ý kiến trên vì (học sinh có thể có những cách lý
giải khác nhau) những câu thơ ấy muốn nhấn mạnh sự chia sẻ, đồng cam
cộng khổ của những người lính trong cuộc chiến đấu đầy khó khăn, gian
khổ những năm đầu kháng chiến chống Pháp

5. Dựa vào nội dung của đoạn thơ trên, em hãy viết một đoạn văn (khoảng 12
câu) phân tích đoạn thơ trên. Trong đoạn có câu phủ định và một phép liên kết
(Gạch chân câu phủ định, phép liên kết và chú thích).
Gợi ý : Không chỉ thấu hiểu, cảm thông, các anh còn sẻ chia những thiếu thốn,
gian lao và niềm vui bên chiến hào chiến đấu:
"Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh 
Rét run người vầng trán ướt mồ hôi 
Áo anh rách vai 
Quần tôi có vài mảnh vá 
Miệng cười buốt giá 
Chân không giày 
Thương nhau tay nắm lấy bàn tay".

Đoạn thơ với bút pháp hiện thực, hình ảnh sóng đôi đối xứng "anh - tôi", "áo anh quần tôi" tạo được sự gắn kết của những người đồng chí luôn kề vai sát cánh, đồng
cam cộng khổ bên nhau. Trong thiếu thốn, các anh đã cùng chia sẻ ốm đau bệnh
tật, cũng trải qua những cơn sốt rét rừng ghê gớm, cùng chia sẻ những thiếu thốn
về vật chất, bằng niềm lạc quan "miệng cười buốt giá", bằng tình yêu thương gắn
bó "thương nhau tay nắm lấy bàn tay". 
Hình ảnh "miệng cười buốt giá" gợi nụ cười lạc quan bừng lên trong giá lạnh
xua tan đi sự khắc nghiệt của chiến trường. Các anh nắm tay nhau để truyền cho
nhau hơi ấm.

Nghị luận về một tác phẩm truyện
(hoặc đoạn trích)
Giống
nhau

Khác
nhau

Nghị luận về một đoạn thơ, bài
thơ

- Đều trình bày nhận xét, đánh giá của người viết.
- Bố cục bài phải mạch lạc, luận điểm luận cứ rõ ràng.

- Nhận xét đánh giá về nhân vật,
sự kiện, chủ đề hay nghệ thuật
của tác phẩm.

- Nhận xét đánh giá về nội
dung, nghệ thuật của đoạn
thơ, bài thơ.

- Nhận xét đánh giá xuất phát từ ý
nghĩa của cốt truyện, tính cách hành
động,.. của nhân vật và nghệ thuật
trong tác phẩm.

- Nhận xét đánh giá gắn với phân
tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh
giọng điệu,… của đoạn thơ, bài
thơ.

1

3

2
6

4
5

Phần thưởng của bạn
là một tràng pháo
tay !!

Điền tiếp vào chỗ ba chấm sau:
Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ là…

Trình bày nhận xét, đánh giá của
mình về nội dung và nghệ thuật
của đoạn thơ, bài thơ ấy.

MÊt l­ît råi
b¹n ¬i !

Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ làm
những công việc gì?
a.Tim c¸ch ®Ó nhanh chãng häc thuéc lßng bµi th¬,
®o¹n th¬
b.TËp luyÖn đọc nhiÒu lÇn nh»m ®äc thËt diÔn c¶m
bµi th¬, ®o¹n th¬
cc. NhËn xÐt, ®¸nh gi¸ vÒ néi dung, nghÖ thuËt cña

®o¹n th¬, bµi th¬

d.Nªu ý kiÕn cña nhiÒu ngừ­êi kh¸c nhau vÒ ®o¹n
th¬, bµi th¬

Nội dung và nghệ thuật của đoạn
thơ, bài thơ được thể hiện qua đâu?

Qua ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu,…

KÓ tªn c¸c thÓ lo¹i nghÞ luËn mµ em
®· häc ?
NghÞ luËn vÒ mét sù vËt, hiÖn tư­îng
®êi sèng.
NghÞ luËn vÒ mét vÊn ®Ò t­ư tư­ëng,
®¹o lÝ.
NghÞ luËn vÒ t¸c phÈm truyÖn( hoÆc
®o¹n trÝch).
NghÞ luËn vÒ mét ®o¹n th¬, bµi th¬ .

Tạm biệt các thầy cô và
các em.