ÔN TẬP VĂN BẢN: “ MÙA
XUÂN NHO NHỎ”

Thanh Hải

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
b. Thể loại/ Ptbđ:
c. Mạch cảm xúc:
d. Bố cục:
e. Ý nghĩa nhan đề:
g. Tác phẩm liên hệ
h. Hướng phân tích:

* Cảm xúc của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên đất trời.
- Bức tranh thiên nhiên mùa xuân trong trẻo, trần đầy sức sống
+ Hình ảnh: dòng sông, bông hoa, con chim, giọt long lanh=> hình
ảnh rất đẹp của mùa xuân.
+ Màu sắc tinh tế chọn lọc: sắc xanh của nền trời, dòng sông xanh
đặc biệt là gam màu tiếm biếc( đặc trưng của xứ Huế)
+ Âm thanh: Tiếng chim chiền chiện qua bptt nói quá=> làm náo
động không gian mùa xuân.
+ Sử dụng đảo ngữ=> nhấn mạnh sự sinh sôi nảy nở của bông hoa
làm bức tranh mx không tĩnh lại mà vận động, sinh sôi.
+ Nt: nói quá, đảo ngữ, động từ…
- Cảm xúc của tác giả: Trìu mến , thiết tha, ân cần: cất tiếng gọi,
giọng điệu tâm tình…
+ Sử dụng giác quan tinh tế: thính giác, thị giác, xúc giác( Ơi…
hứng). Say sưa, ngây ngất, trân trọng, nâng niu mùa xuân trong đôi
bàn tay bé nhỏ…

• Mùa xuân của đất nước, con người.
- Mùa xuân của con người ( khổ 2):
+ Điệp từ “ Mùa xuân” đi liền với 2 h/a: người cầm
súng, người ra đồng=> cả hai đối tượng đều mang đến
lộc xuân cho đất nước, Tổ quốc.
+H/a “ Lộc…mạ”: là chồi non trên cành lá ngụy trang
mà ng chiến sĩ mang ra tiền tuyến. “ Lộc” ấy cũng là
mầm mạ tươi xanh mang ra đồng cày cấy. Lộc còn
mang ý nghĩa ẩn dụ: là mùa xuân, sức sống, thành quả
hạnh phúc.
+ Tất cả những đối tượng ấy đc nhà thơ gửi gắm vào
cấu trúc: “ Tất cả…”+ từ láy=> không khí mùa xuân
đang căng tràn khắp mọi miền Tổ quốc.

- Mùa xuân của đất nước ( khổ 3): đc cảm nhận trong
sự tổng kết chiều dài ls bốn nghìn năm với bao vất vả
và gian lao.
+ Điệp từ “ đất nước” gắn liền với một đất nước suốt
chiều dài ls: đó là đất nước của quá khứ, đn của hiện tại
và đất nước của tương lai…
+ Hai từ “ vất vả”, “ gian lao”: khái quát đặc trưng nổi
bật của dt Vn: không có một triều đại nào chúng ta
không đi qua những biến cố thăng trầm của ls: từ thiên
tai, địch họa cho đến giặc ngoại xâm.
+H/a “ Đất nước…trước”: TH bộc lộ niềm tin tưởng sâu
sắc qua h/a so sánh, nhân hóa. Sao là sự tỏa sáng lấp
lánh. Còn ẩn ý về sự bất diệt, trường tồn cũng là sự vận
động đi lên, phát triển k ngừng.

• Ước nguyện và lí tưởng sống cao đẹp ( khổ 4,5):
- Ước nguyện( khổ 4):
+ Chuyển đại từ nhân xưng “ tôi”-> “ ta” ( học
thuộc trong vở).
+ Điệp từ “ Ta làm…”: nhấn mạnh quá trình hóa
thân, hòa nhập từ chủ thể trữ tình thành sự vật.
+ Hệ thống hình ảnh giàu sức gợi thế hiện ước
nguyện làm: con chim, cành hoa đặc biệt là nốt
trầm không cao điệu mà âm thầm, xao xuyến nhập
vào bản hòa ca trong niềm vui đón xuân về.
+ Điệp từ “ ta” như một lời khẳng định, vừa như
tiếng lòng, như một lời tâm sự nhỏ nhẹ, chân tình.

- Lí tưởng sống cao đẹp: Đó là lẽ sống cống hiến cho
đời âm thầm, lặng lẽ, khiêm tốn không kể gì tuổi tác.
+ “ Một mx nho nhỏ”: Thể hiện ước muốn khiêm tốn
giản dị, gợi về những gì tinh tế, đẹp đẽ nhất của con ng
để góp vào mx của đất nước.
+ Thái độ “ Lặng lẽ dâng cho đời” nhấn mạnh cách
thức dâng hiến thầm lặng, không ồn ào, khoa trương.
+ TH tâm niệm: chỉ cần bất cứ khi nào chúng ta có tấm
lòng, có cái tâm muốn được dâng hiến thì khi đó ta sẽ
làm đc những điều có ích “ Dù là…tóc bạc”.
+ Nghệ thuật: điệp ngữ, liệt kê, hoán dụ, giọng thơ nhỏ
nhẹ->nhấn mạnh lí tưởng sống cao đẹp.

• Lời ngợi ca quê hương qua làn điệu dân ca xứ Huế ( khổ 6):
- Mùa xuân đã đánh thức tiền đề, đánh thức và khơi gợi trong lòng thi nhân
để rồi nhà thơ muốn cất lên tiếng hát “ Mùa xuân…hát”=> câu hát dành
cho tổ quốc, cho xứ Huế mộng mơ…
- “Nam ai…nam bình”:Nam ai- Nam bình là hai giai điệu quen thuộc và nổi
tiếng của xứ Huế: nâng đỡ, hò quyện làm nên câu hát của quê hương. Câu
hát nhắc về quê hương, đất nước rộng lớn trải dài tươi đẹp, trù phú, thanh
bình...
- “ Nước non…mình”: Phép hiệp vần “inh” và phép lặp liên tiếp 3 thanh
bằng ở cuối câu 2,3,4 tạo âm hưởng và nhạc tính cho lời thơ khiến câu thơ
du dương, lan tỏa, bay bổng=> đó là vẻ đẹp của đất nước thanh bình và
tình nghĩa sắt son, thủy chung.
- Khép lại là cảm thức về cuội “ Nhịp…Huế”: Nhịp phách tiền đất Huế trong
âm thanh hòa quyện của tiếng phách tiền, địa danh xứ Huế đc nhắc lại- đó
là mảnh đất chôn nhau cắt rốn, nơi mà tác giả sinh ra và có lẽ cũng chính là
mảnh đất mà người nghệ sĩ ấy ý thức mình sẽ nằm lại.
i. Nội dung chính:
k. Nghệ thuật :

II. LUYỆN TẬP
ĐỀ 1: Mở đầu bài thơ Mùa xuân nho nhỏ là những câu thơ:
«Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng»
Và khổ thơ thứ tư, nhà thơ Thanh Hải có viết:
«Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến»
(Trích SGK Ngữ văn 9, tập hai, trâng 55 – 56, NXB Giáo dục 2018)
Câu hỏi:
1. Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ. Hoàn cảnh đó có ý nghĩa như thế nào trong việc bày tỏ cảm
xúc của nhà thơ?
2. Theo em, việc chuyển đổi đại từ nhân xưng trong hai khổ thơ trên có ý nghĩa gì?
3. Trong bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" có những hình ảnh mùa xuân nào? Em hãy nêu mối quan hệ
giữa các mùa xuân ấy với nhau.
4. Khát vọng sống là được cống hiến hết mình cho cộng đồng của Thanh Hải không phải chỉ là khát
vọng của một thế hệ những con người đã sống và đi qua chiến tranh. Nó còn là khát vọng chung
của rất nhiều người dân Việt Nam trong mọi thời đại, trên mọi lĩnh vực. Từ bài thơ Mùa xuân nho
nhỏ và những hiểu biết về xã hội, em hãy viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 2/3 trang giấy thi)
trình bày suy nghĩ về mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể.

Gợi dẫn:
1. Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ. Hoàn cảnh đó
có ý nghĩa như thế nào trong việc bày tỏ cảm xúc
của nhà thơ?
=> – Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được viết vào tháng 11/1980,
không bao lâu trước khi nhà thơ qua đời, thể hiện niềm yêu
mến cuộc sống đất nước thiết tha và ước nguyện của tác giả.
– Ý nghĩa: Nằm trên giường bệnh trong những ngày mùa đông
lạnh giá nhưng tác giả vẫn có những cảm nhận đẹp về mùa
xuân thiên nhiên đất nước, vẫn có những ước nguyện cống
hiến chân thành thiết tha. Từ đó thể hiện chủ đề cùa tác phẩm:
tiếng lòng thiết tha yêu mến thiên nhiên và đất nước, yêu cuộc
sống, khao khát mãnh liệt được gắn bó với cuộc đời, ước
nguyện được cống hiến cho đất nước của tác giả.

2. Theo em, việc chuyển đổi đại từ nhân xưng trong
hai khổ thơ trên có ý nghĩa gì?

=>Giữa hai phần của bài thơ có sự chuyển đổi đại từ nhân
xưng của chủ thể trữ tình từ “tôi” sang “ta
– “Tôi”: vừa biểu hiện một cái tôi cụ thể rất riêng của nhà
thơ, vừa thể hiện được sự nâng niu, trân trọng với vẻ đẹp
và sự sống của mùa xuân.
– “Ta”:
+ Tạo được sắc thái trang trọng, thiêng liêng của một lời
ước nguyện.
+ Cái tôi của tác giả đã nói thay cho nhiều cái tôi khác, nó
hoá thân thành cái ta.
+ Cái “tôi” đã hòa vào cái “ta” chung. Trong cái “Ta”
chung vẫn có cái “tôi” riêng.

3. Trong bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" có những hình ảnh
mùa xuân nào? Em hãy nêu mối quan hệ giữa các mùa
xuân ấy với nhau.
=>

- Trong bài có hình ảnh của 3 mùa xuân:
 + Mùa xuân của thiên nhiên.
+ Mùa xuân của đất nước.
+ Mùa xuân của tác giả.
Mùa xuân của thiên nhiên được tác giả tái hiện qua những
hình ảnh nổi bật, đặc trưng nhất của thiên nhiên xứ Huế,
cũng là mùa xuân trong tưởng tượng của tác giả.
Mùa xuân của đất nước bằng những hình ảnh “lộc” của
người ra đồng và người cầm súng với không khí “hối hả”,
“xôn xao” khiến người ta nghĩ tới những âm thanh liên tiếp

4. Khát vọng sống là được cống hiến hết mình cho
cộng đồng của Thanh Hải không phải chỉ là khát
vọng của một thế hệ những con người đã sống và đi
qua chiến tranh. Nó còn là khát vọng chung của rất
nhiều người dân Việt Nam trong mọi thời đại, trên
mọi lĩnh vực. Từ bài thơ Mùa xuân nho nhỏ và những
hiểu biết về xã hội, em hãy viết một đoạn văn nghị
luận (khoảng 2/3 trang giấy thi) trình bày suy nghĩ về
mối quan hệ giữa cá nhân với tập thể.
=>

Phần NLXH các em có thể trình bày và diễn đạt khác nhau miễn sao phù hợp và có tính thuyết phục. Dưới đây là
gợi ý cách làm:
(1) Giải thích: Cá nhân là một con người cụ thể, một cá thể riêng biệt trong một môi trường xã hội, một tổ chức,
một tập thể. Còn tập thể chính là một tổ hợp, tập hợp những cá nhân ghép lại, tụ tập lại, cùng nhau tham gia vào
một hoạt động, một công việc chung nào đó
(2) Phân tích mối quan hệ: Trong cuộc sống này, các cá nhân, tập thể luôn luôn có mối quan hệ qua lại với nhau,
bổ trợ, hỗ trợ cho nhau để cùng phát triển.
*Mặt tích cực:
– Tác động của cá nhân tới tập thể:
+ Mỗi cá nhân khi thực hiện tốt mọi việc, mọi quy định sẽ xây dựng, tạo dựng và phát triển nên thành một tập
thể tốt.
+ Cá nhân đồng lòng tạo nên sức mạnh lớn lao của tập thể.
(+ Dẫn chứng)
-Tác động của tập thể tới cá nhân:
+ Ngược lại một tập thể tốt là khi các cá nhân trong tập thể đó luôn có sự tôn trọng, bình đẳng, cùng quan tâm
giúp đỡ nhau thực hiện vì một mục đích, một lợi ích chung.
+ Chính tập thể sẽ là điều kiện để cho các cá nhân có thể phát triển hơn, có sự trao đổi, trau dồi. Là nơi để cá
nhân phải phấn đấu, phải nổ lực, hoàn thiện, cũng là nơi để cá nhân sẽ chia, cảm nhận được sự tồn tại cũng như
lợi ích của mình. (+ Dẫn chứng)
*Mặt trái:
– Cá nhân có thể làm ảnh hưởng xấu đến cả tập thể: Một bạn đua đòi, ăn chơi, không lo học hành, đến kì thi thì
quay cóp, gian lận, lại hay chửi tục chửi bậy….làm cho nhiều người khó chịu, nhưng cũng khiến nhiều bạn học
sinh khác noi theo.
– Tập thể cũng có trường hợp ảnh hưởng xấu tới cá nhân: nhiều trường hợp, tập thể lại không biết tạo điều kiện
cho cá nhân phát triển đồng đều, hoặc có nhiều trường hợp còn lấy đi lợi ích cá nhân, khiến cho nhiều người bất
mãn
(3) Lời khuyên, liên hệ bản thân
 

Đề 2:
Câu 1. Chép lại chính xác hai khổ thơ thể hiện cảm xúc của tác giả
trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất nước trong bài thơ "Mùa
xuân nho nhỏ" của Thanh Hải. Nêu chủ đề của bài thơ.
Câu 2. Từ "lao xao " có thể thay thế cho từ “xôn xao” trong đoạn thơ
được không? Vì sao? Trong câu thơ: Đất nước như vì sao/ Cứ đi lên
phía trước ". nhà thơ đã sử dụng phép tu từ gì? Nêu rõ hiệu quả nghệ
thuật của biện pháp tu từ ấy.
Câu 3 : Nêu ý nghĩa nhan đề bài thơ, từ đó liên hệ tới mối quan hệ với
tác phẩm.
Câu 4: Em biết những bài thơ nào về mùa xuân trong thơ ca Việt
Nam ? Hãy ghi lại một số câu thơ hay trong những bài thơ ấy. Nhận
xét về sự sáng tạo của Thanh Hải trong hình ảnh Mùa xuân nhơ nhỏ.
Câu 5. Dựa vào hai khổ thơ đã chép, hãy viết một đoạn văn (khoảng
15-20 câu) theo cách diễn dịch. Trong đó có sử dụng phép nối và một
câu có thành phần cảm thán để làm rõ cảm xúc của tác giả trước vẻ
đẹp và sức sống của mùa xuân đất nước (Gạch dưới thành phần cảm
thán và từ ngữ dùng làm phép nối)

Câu 1. Chép lại chính xác hai khổ thơ thể hiện cảm xúc
của tác giả trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất
nước trong bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" của Thanh Hải.
Nêu chủ đề của bài thơ.
=>Câu 1 : - Chép chính xác khổ thơ 2 và 3 bài thơ "Mùa
xuân nho nhỏ". Nêu chủ đề bài thơ: bài thơ thể hiện tình
yêu thiên nhiên, yêu đất nước, yêu cuộc sống tha thiết của
nhà thơ và ước nguyện chân thành góp mùa xuân nho nhỏ
của đời mình vào cuộc đời chung, cho đất nước.
Câu 2. Từ "lao xao " có thể thay thế cho từ “xôn xao”
trong đoạn thơ được không? Vì sao? Trong câu thơ: Đất
nước như vì sao/ Cứ đi lên phía trước ". nhà thơ đã sử
dụng phép tu từ gì? Nêu rõ hiệu quả nghệ thuật của biện
pháp tu từ ấy.

=>- Mùa xuân nho nhỏ là một sáng tác độc đáo, một
phát hiện mới mẻ của nhà thơ.
- Hình ảnh “mùa xuân nho nhỏ” là biểu tượng cho
những gì tinh túy, đẹp đẽ nhất của sự sống và cuộc
đời mỗi con người.
- Sự hòa quyện giữa cái chung và cái riêng, giữa
mối quan hệ cá nhân và cộng đồng.
- Bài thơ thể hiện nguyện ước của nhà thơ, muốn
làm một mùa xuân, nghĩa là sống đẹp sống với tất
cả sức sống tươi trẻ của mình rất khiêm nhường.
Mong ước nhỏ nhoi, giản dị được cống hiến cho
cuộc đời, cho đất nước. Đó là chủ đề mà bài thơ mà
nhà thơ muốn gửi gắm.

Câu 4: Em biết những bài thơ nào về mùa xuân trong thơ ca Việt Nam ?
Hãy ghi lại một số câu thơ hay trong những bài thơ ấy. Nhận xét về sự sáng
tạo của Thanh Hải trong hình ảnh Mùa xuân nhơ nhỏ?
=>Câu 4 : Ví dụ những bài thơ về mùa xuân : Mộ xuân tức sự (Nguyễn
Trãi), Mưa xuân, Mùa xuân xanh (Nguyễn Bính), Mùa xuân chín (Hàn
Mặc Tứ). Em tìm đọc những bài thơ nêu trên và tìm thêm những bài thơ
khác về mùa xuân trong các tuyển tập thơ Việt Nam. Chép lại một số câu
đặc sắc.
Mùa xuân nho nhỏ là một sáng tạo độc đáo của Thanh Hải, góp vào các
hình ảnh mùa xuân trong thơ ca. Các nhà thơ từ xưa tới nay đã viết nhiều
về mùa xuân với nhiều cảm hứng và những phát hiện riêng khác nhau
nhưng tựu trung thường khai thác hai phương diện : mùa xuân của thiên
nhiên và mùa xuân của con người. Thanh Hải cũng không đi ra ngoài hai
phương diện ấy của thi đề mùa xuân. Cái đặc sắc ở đây chính là hình ảnh
Mùa xuân nho nhỏ. Đó là biểu tượng cho những gì tinh tuý, đẹp đẽ nhất
của sự sống và cuộc đời mỗi con người. Mùa xuân nho nhỏ ấy góp vào để
làm nên mùa xuân lớn của cuộc đời, của đất nước. Hình ảnh này thể hiện
quan niệm về sự thông nhát giữa cái riêng và cái chung, giữa cá nhân yà
cộng đồng.

Câu 5. Dựa vào hai khổ thơ đã chép, hãy viết một
đoạn văn (khoảng 15-20 câu) theo cách diễn dịch.
Trong đó có sử dụng phép nối và một câu có thành
phần cảm thán để làm rõ cảm xúc của tác giả trước vẻ
đẹp và sức sống của mùa xuân đất nước (Gạch dưới
thành phần cảm thán và từ ngữ dùng làm phép nối)

=>Viết đoạn văn diễn dịch, câu chủ đề đủ ý ở vị trí đầu đoạn
Có sử dụng: + Phép nối để liên kết câu+ Câu có thành phần
biệt lập cảm thán
- Nội dung: Các câu văn đúng ngữ pháp, không mắc lỗi diễn
đạt thông thường (lỗi chính ta, viết tắt, dùng từ. . . ), các câu
văn liên kết chặt chẽ, đủ lí lẽ và dẫn chứng đểlàm rõ ý khái
quát: cảm xúc trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất
nước của nhàthơ Thanh Hải

Gợi ý cụ thể : - Đoạn thơ mở đầu bằng hai hình ảnh tương ứng với hai nhiệm vụ + Người cầm súng,
những người chiến sĩ đang ngày đêm chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, mùa xuân như tiếp thêm sức mạnh cho
họ, hiện lên qua những cành lộc hái trên mũ, giắt trên lưng. Họ ra đi đem theo cả mùa xuân ra trận hay
họ đang chiến đấu để bảo vệ mùa xuân của Tổ quốc.
+ Người nông dân, những người lao động, sức xuân như đang hiện diện trong tâm hồn, trong cơ thể họ,
tiếp thêm cho họ trong công cuộc xây dựng đất nước.
Mùa xuân đến với họ qua những cây mạ xanh tươi non như hứa hẹn một vụ mùa bội thu. Họ như mang
sự hồi sinh cho mảnh đất còn khét khói bom, khói đạn, còn xác những mảnh gang, mảnh thép. Họ chính
là những con người đã mang đến mùa xuân cho đất nước.
> Tác giả sử dụng biện pháp lặp cấu trúc câu, giúp câu thơ có nhịp điệu sôi động của ngày hội mùa
xuân. Từ "lộc" thể hiện trời, sức xuân như bao phủ lên đất nước.
- Hai câu thơ tiếp:
+ Biện pháp lặp cấu trúc câu "tất cả như", hai từ láy tượng hình, tượng thanh "xôn xao, hối hả" tô đậm
thêm không khí khẩn trương, bận rộn của cả nước trong những ngày đầu giành được độc lập, nhịp sống
lao động diễn ra không ngừng nghỉ.
- Bốn câu thơ cuối: Từ những con người cụ thể, nhà thơ nghĩ về đất nước trong cảm nhận khái quát với
bao tình cảm vừa thương xót vừa tự hào
+ Chặng đường của đất nước với 4000 năm trường tồn, lúc suy vong, lúc hưng thịnh với bao thử thách
vất vả và gian lao. Trong thời gian đó, nhân dân ta từ thế hệ này qua thế hệ khác đã đem xương máu, mồ
hôi, lòng quả cảm và tinh thần yêu nước để xây dựng và bảo vệ đất nước.
+ “Đất nước như vì sao " là một hình ảnh so sánh đẹp và đầy ý nghĩa: Sao là nguồn sáng lấp lánh, là vẻ
đẹp bầu trời, vĩnh hằng trong không gian thời gian. So sánh đất nước với vì sao là biểu lộ niềm tự hào
với đất nước Việt nam anh hùng, giàu đẹp, khẳng định sự trường tồn của dân tộc.
+ "Cứ đi lên phía trước” là cách nói nhân hoá khẳng định hành trang đi tới tương lai của dân tộc ta
không một thế lực nào có thể ngăn cản được. Ba tiếng "cứ đi lên " thể hiện chí khí, quyết tâm và niềm
tin sắt đá của dân tộc để xây dựng một đất nước giàu mạnh.
• 

ĐỀ 3: Cho khổ thơ:
«Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước»
                                        (Trích “Mùa xuân nho nhỏ” – Thanh Hải )
Câu hỏi:
1. Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ và cho biết hoàn cảnh ấy gắn bó như
thế nào với quan niệm sống của tác giả ?
2. Mạch cảm xúc của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được triển khai như
thế nào?
3. Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được kết thúc bằng một khổ thơ –
khúc ca rộn ràng ngợi ca quê hương đất nước. Chép chính xác khổ thơ
ấy và qua đó em hiểu được vẻ đẹp gì trong tâm hồn tác giả ?
4. Hãy viết đoạn văn quy nạp khoảng 12 câu phân tích khổ thơ trên.
Trong đoạn văn có sử dụng câu ghép và phép nối để liên kết ( gạch
chân dưới câu ghép đó và từ ngữ dùng làm phép nối )

1. Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ và cho biết hoàn cảnh ấy
gắn bó như thế nào với quan niệm sống của tác giả ?
=>1. - HCST: 11/1980, khi tác giả đang nằm trên giường
bệnh (hoặc tác giả đang ở trong những ngày cuối đời)
- HCST gắn bó chặt chẽ với quan niệm sống của tác giả:
Trên giường bệnh, t/g vẫn nghĩ đến dân tộc, đất nước thể
hiện quan niệm sống phải được cống hiến cho đất nước,
góp sức nhỏ của  mình vào cái chung của cả dân tộc.
2. Mạch cảm xúc của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được
triển khai như thế nào?
=>2. - Mạch cảm xúc: từ ngợi ca mùa xuân thiên nhiên, mở
rộng ra mùa xuân quê hương đất nước, lắng sâu vào suy tư
ước nguyện và kết thúc trong khúc ca rộn ràng ca ngợi quê
hương

3. Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” được kết thúc bằng
một khổ thơ – khúc ca rộn ràng ngợi ca quê hương
đất nước. Chép chính xác khổ thơ ấy và qua đó em
hiểu được vẻ đẹp gì trong tâm hồn tác giả ?
=>3- Chép chính xác khổ thơ kết thúc
- Vẻ đẹp tâm hồn tác giả: Lạc quan, tha thiết yêu
cuộc sống, yêu quê hương.
4. Hãy viết đoạn văn quy nạp khoảng 12 câu phân
tích khổ thơ trên. Trong đoạn văn có sử dụng câu
ghép và phép nối để liên kết ( gạch chân dưới câu
ghép đó và từ ngữ dùng làm phép nối )

4. Nội dung:
- Khổ thơ mở đầu với hình ảnh “Đất nước bốn nghìn năm”,
với số từ cụ thể “bốn nghìn” đã nhấn mạnh quãng thời gian
phát triển lâu dài của đất nước
-  Nghệ thuật nhân hóa với hình ảnh đất nước “vất vả và gian
lao” gợi sự khó khăn, thử thách nhưng vẫn mãi trường tồn của
đất nước
- Hình ảnh so sánh “Đất nước như vì sao”
+ Sao là thiên nhiên, nguồn sáng lấp lánh, vẻ đẹp vĩnh  hằng
của vũ trụ
+ Hình ảnh rạng ngời của lá cờ Tổ quốc
 Niềm tự hào của tác giả về đất nước, về tương lai tươi sáng
- Phụ từ “cứ” kết hợp động từ “đi lên”: quyết tâm cao độ, hiên
ngang, tiến lên mọi thử thách của nhân dân, đất nước
 Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân của đất nước

ĐỀ 4: Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi
"Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hoà ca
Một nốt trầm xao xuyến.
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc".
(Ngữ văn 9, tập 2)
Câu hỏi:
Câu 1:  Đoạn thơ trên được trích từ tác phẩm nào? Tác giả của đoạn thơ trên là
ai?
Câu 2:  Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên.
Câu 3: Các hình ảnh "con chim", "một cành hoa", "một nốt trầm" có những đặc
điểm gì giống nhau?
Câu 4: Hãy xác định 2 biện pháp tu từ chính được tác giả sử dụng trong đoạn thơ
và phân tích hiệu quả nghệ thuật của chúng.
Câu 5: Từ ngữ liệu trên, hãy viết đoạn văn ngắn khoảng 200 từ về lẽ sống của
thanh niên trong trong thời đại ngày nay.

Câu 1:  Đoạn thơ trên được trích từ tác phẩm nào? Tác giả của đoạn
thơ trên là ai?
=>Đoạn thơ trên được trích từ tác phẩm: «Mùa xuân nho nhỏ»,Tác giả
Thanh Hải.
Câu 2:  Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên.
=> Nội dung chính của đoạn thơ là khát vọng mãnh liệt của nhà thơ khi
muốn hóa thân mình thành một “mùa xuân nho nhỏ” lặng lẽ tỏa hương
cho đời để cống hiến cho đất nước, nhân dân những điều cao đẹp.
Câu 3: Các hình ảnh "con chim", "một cành hoa", "một nốt trầm" có
những đặc điểm gì giống nhau?
=>Các hình ảnh con chim, một cành hoa, một nốt trầm có những đặc
điểm giống nhau:
-Là những hình ảnh bình dị, khiêm nhường của thiên nhiên, cuộc sống
mang lại niềm vui, vẻ đẹp cho đời một cách tự nhiên.
-Là những hình ảnh mang ước nguyện chân thành, tha thiết của nhà
thơ: được cống hiến những gì tốt đẹp, dù nhỏ bé, đơn sơ cho cuộc đời
chung.

Câu 4: Hãy xác định 2 biện pháp tu từ chính được
tác giả sử dụng trong đoạn thơ và phân tích hiệu quả
nghệ thuật của chúng.
=>Phép điệp ngữ: “ta làm”, “dù là”.
- Tác dụng: góp phần khẳng định tình cảm và trách
nhiệm của nhà thơ đối với đất nước, nhân dân.
Phép ẩn dụ “mùa xuân nho nhỏ” là khát vọng
dâng hiến, cống hiến cho đời.
Câu 5: Từ ngữ liệu trên, hãy viết đoạn văn ngắn
khoảng 200 từ về lẽ sống của thanh niên trong trong
thời đại ngày nay.
=>

Câu 5.
1. Yêu cầu về kĩ năng và hình thức: Yêu câu viết được đoạn
văn khoảng 200 từ, diễn đạt lưu loát, văn phong trong sáng, có
cảm xúc, không mắc lỗi chính tả, chữ
viết đẹp, dùng từ, đặt câu đúng.
2. Yêu cầu về nội dung: Chấp nhận những suy nghĩ khác nhau
miễn là có sức thuyết phục. Dưới đây là một số gợi ý cơ bản
-Dâng cho đời là lẽ sống biết cống hiến một cách tự nguyện, chân
thành những gì tốt đẹp nhất cho cuộc đời chung.
-Đó là lẽ sống có ý nghĩa tích cực, mang lại niềm hạnh phúc cho
chính mình, cho xã hội, xuất phát từ ý thức trách nhiệm, từ tình
yêu với cuộc đời. Nhiều bạn trẻ ngày nay có lối sống đẹp đẽ ấy.
(nêu một vài dẫn chứng)
-Xác định nhận thức, hành động đúng cho mọi người. Sống cho
đời nhưng không cần ồn ào, phô trương; không nên làm mất đi
bản sắc riêng của mình thì mới thực sự có ý nghĩa

Đề 4
Hình ảnh mùa xuân được khắc hoạ thật đẹp trong đoạn thơ sau:
“Mọc giữa dòng sông xanh
….Tôi đưa tay tôi hứng.”
Câu 1: Đoạn thơ trên nằm trong tác phẩm nào, của ai? Nêu hoàn cảnh ra đời tác
phẩm ấy?
Câu 2: Dựa vào đoạn thơ trên, em hãy viết một đoạn văn khoảng 10 - 12 câu theo
cách lập luận tổng hợp - phân tích - tổng hợp, trong đó có sử dụng phép nối và một
câu chứa thành phần tình thái với chủ đề: vẻ đẹp của mùa xuân, thiên nhiên và cảm
xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp ấy (gạch dưới thành phần tình thái và những từ ngữ
dùng làm phép nối).
Câu 3: Cũng trong bài thơ trên có câu:
“Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng”
Trong câu thơ trên từ “lộc” được hiểu như thế nào? Theo em, vì sao hình ảnh “người
cầm súng” lại được tác giả miêu tả “Lộc giắt đầy trên lưng”?

Câu 1: Đoạn thơ trên nằm trong
tác phẩm nào, của ai? Nêu hoàn
cảnh ra đời tác phẩm ấy?
Câu 1: Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác:
- Đoạn thơ trên nằm trong tác phầm "Mùa
xuân nho nhỏ" của nhà thơ Thanh Hải.
- Bài thơ được Thanh Hải viết tháng 11 1980 khi tác giả đang nằm trên giường
bệnh tại Thành phố Hồ Chí Minh - một
tháng trước khi nhà thơ qua đời.

Câu 2: Dựa vào
đoạn thơ trên, em
hãy viết một đoạn
văn khoảng 10 - 12
câu theo cách lập
luận tổng hợp phân tích - tổng
hợp, trong đó có
sử dụng phép nối
và một câu chứa
thành phần tình
thái với chủ đề: vẻ
đẹp của mùa xuân,
thiên nhiên và cảm
xúc của nhà thơ

Câu 2: Viết đoạn văn nêu cảm nhận vẻ đẹp
của mùa xuân, thiên nhiên và cảm xúc của
nhà thơ trước vẻ đẹp ấy:
- Ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên của mùa xuân
xứ Huế và cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp
ấy.
- Mùa xuân thiên nhiên xứ Huế được miêu
tả qua vài nét khắc hoạ: Dòng sông xanh,
bông hoa tím biếc, tiếng chim chiền chiện
hót vang trời.
- Qua vài nét khắc hoạ nhưng tác giả vẽ ra
được cả không gian mênh mông, cao rộng
của dòng sông xanh, hoa tím biếc - màu tím
đặc trưng cho xứ Huế; cả âm thanh rộn rã

- Cảm xúc của tác giả sâu sắc, say xưa, ngây ngất trước vẻ
đẹp tươi sáng tràn trề sức sống của mùa xuân được bộc lộ
qua lời gọi, lời gọi chim “Ơi”, “hót chi”; qua sự chuyển
đổi cảm giác, cảm nhận âm thanh tiếng chim từ chỗ: cảm
nhận âm thanh bằng thính giác chuyển thành “từng giọt”,
có hình, khối, cảm nhận bằng thị giác. “Từng giọt long
lanh” ấy có ánh sáng, màu sắc, có thể cảm nhận bằng xúc
giác: “Tôi đưa tay tôi hứng”.
- Hình ảnh mùa xuân được khắc hoạ thật đẹp ở khổ 1 bài
thơ Mùa xuân nho nhỏ, được viết vào tháng 11, thời tiết
lúc đó là mùa đông giá rét. Tác giả đang bị bệnh nặng, chỉ
hơn một tháng ông qua đời. Vì vậy qua khổ thơ, bạn đọc
cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống tha

Câu 3: Cũng trong bài thơ trên có câu:
“Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng”
Trong câu thơ trên từ “lộc” được hiểu như thế nào? Theo em, vì
sao hình ảnh “người cầm súng” lại được tác giả miêu tả “Lộc giắt
đầy trên lưng”?
Câu 3: Từ “lộc” trong câu thơ là từ có tính nhiều
nghĩa:
- Nghĩa chính: là nhưng mầm non nhú lên ở cây khi
mùa xuân đến.
- Nghĩa chuyển: sức sống, sức phát triển cùa đất
nước, với nhiệm vụ bảo vệ đất nước trong những
ngày đầu xuân.
- Hình ảnh "Người cầm súng lại được tác giả miêu tả
“Lộc giắt đầy trên lưng” là vì: Trên đường hành
quân, trên lưng người lính lúc nào cũng có những

Cho hai câu thơ:
PHIẾU SỐ 4
“Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao”
Câu 1: Hai câu thơ trên trích trong bài thơ nào? Của ai? Nêu hoàn
cảnh sáng tác bài thơ.
Câu 2: Chép sáu câu thơ nối tiếp hai câu trên và cho biết ý chính của
những câu thơ đó.
Câu 3: Xác định hai phép tu từ nổi bật được tác giả sử dụng trong
đoạn thơ vừa chép rồi phân tích hiệu quả nghệ thuật của các phép tu
từ này trong việc thể hiện nội dung, ý nghĩa.
Câu 4: Những hình ảnh có trong bốn câu cuối của đoạn thơ vừa chép
gợi nhắc tới một bài thơ đã học trong chương trình Ngữ văn 9. Ghi
lại tên bài thơ, tên tác giả.
Câu 5: Dựa vào nội dung bài thơ trên kết hợp với những hiểu biết của
em, bằng một đoạn văn có độ dài khoảng nửa trang giấy thi, hãy trình
bày suy nghĩ về vấn để sau: sống đẹp với thanh niên, học sinh hiện

Câu 1: Hai câu thơ trên trích trong bài
thơ nào? Của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác
bài thơ.
Câu 1: Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:
- Tên bài thơ và tác giả: Mùa xuân nho nhỏ Thanh Hải
- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được Thanh
Hải viết tháng 11 - 1980 khi tác giả đang
nằm trên giường bệnh tại Thành phố Hồ Chí
Minh - một tháng trước khi nhà thơ qua đời.

Câu 2: Chép sáu câu thơ nối tiếp hai câu trên và cho
biết ý chính của những câu thơ đó.
GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 2: Chép nối tiếp 6 câu thơ:
- Chép tiếp:
Đất nước bốn nghìn năm
…
Một nốt trầm xao xuyến.
- Nêu được 2 ý chính:
+ Sức sống bền bỉ, vững vàng, khí thế đi lên
của đất nước
+ Ước nguyện của nhà thơ - Niềm tin tưởng,

Câu 3: Xác định hai phép tu từ nổi bật được tác giả sử
dụng trong đoạn thơ vừa chép rồi phân tích hiệu quả
nghệ thuật của các phép tu từ này trong việc thể hiện nội
dung,
nghĩa.
Câu 3:ýBiện
pháp nghệ thuật và tác dụng:
- Biện pháp nghệ thuật: 2 phép tu từ nổi bật lá so sánh,
điệp ngữ
- Tác dụng của phép so sanh:
+ “Vì sao” là hình ảnh trường tồn, vĩnh cửu được so sánh
với đất nước. Từ “cứ” chỉ sự tiếp diễn, lặp lại kéo dài mãi.
+ Sự trường tồn, vĩnh cửu, sức sống bền bỉ, mãnh liệt, khí
thế đi lên của dân tộc.
- Tác dụng của phép điệp ngữ: Điệp ngữ “Ta làm” khẳng
định ước nguyện được cống hiến chân thành, tha thiết,

Câu 4: Những hình ảnh có trong bốn câu cuối của đoạn thơ
vừa chép gợi nhắc tới một bài thơ đã học trong chương trình
Ngữ văn 9. Ghi lại tên bài thơ, tên tác giả.
GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 4: Bài thơ có hình
ảnh thơ: con chim, cành
hoa...
- Tên bài: Viếng lăng
Bác
- Tác giả: Viễn Phương

Câu 5: Dựa vào nội dung bài thơ
trên kết hợp với những hiểu biết
của em, bằng một đoạn văn có độ
dài khoảng nửa trang giấy thi, hãy
trình bày suy nghĩ về vấn để sau:
sống đẹp với thanh niên, học sinh
hiện nay.

Câu 5: Viết đoạn nghị luận để
thấy được lời ngợỉ ca quê
hương đất nước qua điệu dân ca
xứ Huế:
a. Giải thích khái niệm:
- Sống đẹp là sống tốt, phù hợp
với đạo lý và chuẩn mực xã
hội, sống biết yêu thương, biết
sẻ chia, cống hiến, sống có ý
nghĩa, có ích cho cộng đồng,
quốc gia, dân tộc.
- Sống khẳng định năng lực của
bản thân, giá trị của mỗi cá
nhân, sống khiến người khác
cảm phục, yêu mến, kính trọng,
noi theo. Sống với tâm hồn,

GỢI Ý TRẢ LỜI
b. Biểu hiện:
- Sống có mục tiêu, ước mơ đẹp... phấn đấu để đạt được ước mơ
-Tâm hồn đẹp: Biết yêu thương, sống có ích, có ý nghĩa, có trách nhiệm, với bản
thân, gia đình, cộng đồng...
- Trí tuệ đẹp: sống không ngừng học hỏi, bồi dưỡng tri thức, văn hóa...
- Hành động đẹp: Hành động đi đôi với lời nói, vì mình nhưng cũng vì cộng đồng...
c. Ý nghĩa sống đẹp:
- Đối với bản thân: Giúp cho con người thành công, được mọi người yêu mến, kính
trọng
- Đối với xã hội: Giúp xã hội phồn vinh, ổn định và phát triển
d. Bàn bạc, mở rộng vấn đề:
- Phê phán quan niệm, lối sống không đẹp: ích kỉ, vụ lợi, thờ ơ, đi ngược với luân
lý, gây ra hậu quả xấu...
- Sống đẹp đòi hỏi con người phải có bàn lĩnh, tỉnh táo, biết nhận thức, biết yêu
thương, biết giữ mình khỏi những cám dỗ của xã hội. Sống đẹp phải được nhận
thức và rèn luyện thường xuyên, tạo thành thói quen, lối sống hàng ngày...
e. Bài học nhận thức và hành động;

Câu 6: Viết đoạn văn theo lập
luận diễn dịch khoảng 10 câu nêu
cảm nhận của em về 5 câu thơ
cuối để thấy được lời ngợi ca quê
hương đất nước qua điệu dân ca
xứ Huế. Trong đoạn có sử dụng
một thán từ và thành phàn phụ
chú ( gạch chân, chỉ rõ).
“Mùa xuân - ta xin
hát
Câu Nam ai, Nam
bình
Nước non ngàn dặm

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 6: Lời ngợi ca quê
hương, dất nước qua
điệu dân ca xứ Huế:
- Như một nhịp láy lại
của khúc dân ca dịu
dàng, đằm thắm đem lại
thi vị Huế trìu mến tha
thiết.
- Bài thơ khép lại trong
âm điệu khúc Nam ai,
Nam bình xứ Huế. Đoạn
thơ kết thúc như một

- “Nước non ngàn dặm mình/Nước
non ngàn dặm tình” còn ngân nga
mãi mãi. Phải yêu đời lắm, phải lạc
quan lắm mới có thể hát lên trong
hoàn cảnh nhà thơ lúc đó (đang ốm
nặng và sắp qua đời). Điều đó làm ta
càng yêu quý tiếng hát -và
tấm
lòng
Xuyên suốt bài thơ không chỉ lả
nhà thơ.
hình tượng mùa xuân. Từ tiếng
chim chiền chiện tượng trưng cho
khúc hát của đất trời đến một nốt
nhạc trầm nhập vào bản hoà ca đất
nước, và đến đây là khúc hát tạo ấn
tượng một bài ca không dứt. Một