TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TÔ HIỆU-LÊ CHÂN-HẢI PHÒNG

TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI
NHÓM NGỮ VĂN

VĂN BẢN

MÙA XUÂN NHO NHỎ
(Thanh Hải)

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả:

- Thanh Hải (1930-1980), tên thật là Phạm Bá Ngoãn,
quê Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế.
- Là nhà thơ cách mạng, có công xây dựng nền Văn
học cách mạng miền Nam từ những ngày đầu.
- Thơ ông trong sáng, giàu hình ảnh, nhạc điệu, cảm
xúc thiết tha, chân thành, đằm thắm và lắng đọng.
- Tác phẩm: Tập thơ “Người đồng chí trung kiên”,
“Huế mùa xuân”, “Dấu võng Trường Sơn”…

- C¸c t¸c phÈm chÝnh:
+) Nh÷ng ®ång chÝ trung
kiªn (1962).
+) HuÕ mïa xu©n -2 tËp
(1970-1975).
+) DÊu vâng tr­êng s¬n
(1977).
+) M­a xu©n ®Êt nµy (1982).
+) Th¬ Thanh H¶i (1982).

Nguyễn Bá Ngoãn
(1930-1980)
Quê: Phong Điền- Thừa
Thiên Huế

I. TÌM HIỂU CHUNG

2 . Tác phẩm
*. Đọc

Mọc giữa dòng sông xanh 
Một bông hoa tím biếc 
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 
Từng giọt long lanh rơi 
Tôi đưa tay tôi hứng. 
Mùa xuân người cầm súng 
Lộc giắt đầy quanh lưng 
Mùa xuân người ra đồng 
Lộc trải dài nương mạ 
Tất cả như hối hả 
Tất cả như xôn xao 
Ðất nước bốn nghìn năm 
Vất vả và gian lao 
Ðất nước như vì sao 
Cứ đi lên phía trước. 

Ta làm con chim hót 
Ta làm một cành hoa 
Ta nhập vào hoà ca 
Một nốt trầm xao xuyến. 
Một mùa xuân nho nhỏ 
Lặng lẽ dâng cho đời 
Dù là tuổi hai mươi 
Dù là khi tóc bạc. 
Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...

2 . Tác phẩm
Hoàn cảnh sáng
tác:
Sáng tác

tháng 11
năm 1980

Đất nước
còn nhiều
khó khăn
Nhà thơ
đang nằm
trên giường
bệnh

“... T«i lu«n cã c¸i ¸m ¶nh cña mét ng­ưêi ®au bÖnh hiÓm
nghÌo, r»ng kh«ng biÕt m×nh sÏ n»m xuèng vµo lóc nµo, n»m
xuèng ®Ó råi kh«ng dËy ®ư­îc n÷a. Lóc ®ã ®Ó l¹i bao nhiªu
chuyÖn dë dang, trong ®ã cã nh÷ng t¸c phÈm... Khi cã ®iÒu
kiÖn, ng­ừêi c¶m thÊy tho¶i m¸i ®«i chót lµ t«i liÒn ngåi vµo
bµn. T«i tù nhñ: Ph¶i sèng nh÷ng ngµy th¸ng cuèi cã Ých ®Ó
khi mÊt ®i m×nh vÉn cã thÓ lµm viÖc ®Õn giê chãt. ”

2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác: 11/1980, khi Thanh Hải đang nằm trên
giường bệnh, không bao lâu trước khi nhà thơ qua đời.
* Thể thơ: 5 chữ

Mạch cảm xúc

Vẻ đẹp
mùa xuân
thiên nhiên

Mùa xuân
đất nước

Suy ngẫm
và ước
nguyện

Câu hát ngợi
ca quê hương,
đất nước

1. Cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên
Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng.
* Hình ảnh: - Bình dị, đặc trưng của mùa xuân
- Đảo ngữ
* Âm thanh:- Trong trẻo, tươi vui, rộn rã
- Nhân hóa, ẩn dụ.
Bức tranh thiên nhiên mùa xuân khoáng
đạt, nên thơ, căng tràn sức sống, ấm áp
tình người.

Ngỡ ngàng,
ngạc nhiên
Trìu mến,
thân thương
Say mê, ngây ngất;
trân trọng nâng niu

2. Cảm xúc về mùa xuân đất nước
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ

Hình ảnh con người

người
cầm súng

Hoán dụ

người chiến sĩ
bảo vệ quê hương.

người
ra đồng
người nông dân
lao động sản xuất

Hai lực lượng tiêu biểu, hai nhiệm vụ quan trọng nhất
Lá ngụy
trang, lá
mạ non

Lộc

Thành
quả trong
chiến
đấu, lao
động

Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao…
- Nghệ thuật: Điệp ngữ, so sánh, từ láy tạo nhịp điệu thơ tươi vui, rộn rã.
Con người
Tinh thần

Phấn chấn, hồ hởi

Khí thế

Khẩn trương, hăng say

Đất nước bốn ngàn năm
Vất vả và gian lao
Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước.

Đất nước

óa
h
n
â
Nh

Trong quá khứ

Vất vả,
gian lao

So sá
n

h

Trong hiện tại và
tương lai

Niềm tin yêu, hi vọng, tự hào

Đẹp đẽ,
mạnh mẽ,
trường
tồn

3. Suy ngẫm và ước nguyện chân thành của tác giả
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến.

Ta
Đại từ 'Tôi”
khổ trênthay bằng
“Ta”

Điệp ngữ
Ta làm

con chim hót
một cành hoa
một nốt trầm

Khao khát hòa
nhập, cống hiến
tha thiết, mãnh liệt,
cháy bỏng

Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc.

Ẩn dụ

Ước nguyện
cống hiến

Nhỏ bé, khiêm nhường

Mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ , dâng
Điệp ngữ: dù là
Liệt kê, hoán dụ: tuổi hai
mươi, khi tóc bạc

Âm thầm, tự nguyện
Suốt cả cuộc đời

4. Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất nước
Mùa xuân ta xin hát 
Câu Nam ai, Nam bình 
Nước non ngàn dặm mình 
Nước non ngàn dặm tình 
Nhịp phách tiền đất Huế...

1. Tình cảm của nhà thơ và hình
ảnh quê hương xứ Huế được thể
hiện qua các chi tiết nào?
2. Nêu các BPNT được dùng trong
khổ thơ cuối và cho biết tác dụng

Mùa xuân – ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế.
- Âm hưởng dân ca Huế ngọt ngào, tha thiết.
Tinh thần lạc quan, yêu đời, yêu quê hương, đất nước sâu nặng.

GHI NHỚ
- Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” là tiếng lòng tha thiết yêu
mến và gắn bó với đất nước, với cuộc đời; thể hiện ước
nguyện chân thành của nhà thơ được cống hiến cho đất
nước, góp một “mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa
xuân lớn của dân tộc.
- Bài thơ được làm theo thể thơ năm tiếng, có nhạc điệu
trong sáng, tha thiết, gần gũi với dân ca, nhiều hình ảnh
đẹp, giản dị, gợi cảm, những so sánh và ẩn dụ sáng tạo.

IV. LUYỆN TẬP
Bài 1: Viết một đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em về khổ thơ:
Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc
(Trích Mùa xuân nho nhỏ, Thanh Hải,
Ngữ văn 9 tập II, trang 56)

YÊU CẦU CỤ THỂ

Hình
thức:
Đoạn văn

Phương
thức biểu
đạt:
Nghị luận

Nội dung:
Cảm nhận
khổ thơ (Lẽ
sống cống
hiến của
Thanh Hải)

Phạm vi:
Khổ thơ thứ
năm bài
Mùa xuân
nho nhỏ

Gợi ý:
1. Yêu cầu về hình thức: Đúng hình thức đoạn văn,, diễn
đạt mạch lạc, ngôn ngữ trong sáng, không mắc lỗi chính
tả…
2. Yêu cầu về nội dung:

YÊU CẦU CỤ THỂ

Hình
thức:
Đoạn văn

Phương
thức biểu
đạt:
Nghị luận

Nội dung:
Lẽ sống
cống hiến
của Thanh
Hải

Phạm vi:
Khổ thơ thứ
năm bài
Mùa xuân
nho nhỏ

ĐOẠN VĂN
Dẫn dắt và nêu
vấn đề nghị luận

- Giới thiệu thông tin về tác giả, tác phẩm
- Giới thiệu khổ thơ
- Nêu vấn đề nghị luận: Lẽ sống cống hiến
của nhà thơ Thanh Hải.

ĐOẠN VĂN
Dẫn dắt và nên
vấn đề nghị luận

* Nghệ thuật: hình ảnh ẩn dụ,
nghệ thuật đảo ngữ, sử dụng tính
từ, động từ.
* Nội dung: Biết lặng lẽ dâng
đời, biết sống vì mọi người là một
lẽ sống đẹp, đáng trân quý.

Cảm nhận về lẽ sống
cống hiến giản dị, khiêm nhường
mà cao đẹp của tác giả.

ĐOẠN VĂN
* Nghệ thuật: Điệp ngữ,
hoán dụ, liệt kê.
* Nội dung: Khát vọng
cống hiến trọn vẹn, hết
mình.

Dẫn dắt và nên
vấn đề nghị luận
Cảm nhận về lẽ sống
cống hiến giản dị, khiêm nhường
mà cao đẹp của tác giả.

Cảm nhận về lẽ sống cống hiến bền bỉ,
trọn vẹn của nhà thơ.

ĐOẠN VĂN
Dẫn dắt và nên
vấn đề nghị luận
Cảm nhận về lẽ sống cống hiến
giản dị, khiêm nhường
mà cao đẹp của tác giả.

Cảm nhận về lẽ sống cống hiến bền bỉ,
trọn vẹn của nhà thơ.
Liên hệ, mở rộng (các tác phẩm văn học,
thực tế đời sống và bản thân).

Gợi ý:
* Mở đoạn: Giới thiệu tác phẩm, vị trí của đoạn thơ.
* Thân đoạn: Cảm nhận về khổ thơ:
- Ước nguyện cống hiến lớn lao nhưng hiện lên rất nhỏ bé, khiêm nhường qua
hình ảnh ẩn dụ “mùa xuân nho nhỏ”…
- Ước nguyện cống hiến tự nguyện, suốt cuộc đời, âm thầm, không ồn ào, phô
trương…thể hiện qua cách sử dụng từ ngữ và các biện pháp tu từ…
- Ước nguyện cống hiến đã trở thành lẽ sống đẹp, tích cực, tiến bộ, giàu giá trị
nhân văn…
- Liên hệ thực tế:…
* Kết đoạn: Khẳng định ý nghĩa của đoạn thơ, liên hệ bản thân (nhận thức và
hành động).

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1.

Vẽ lại sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức bài học.

2.

Viết bài văn cảm nhận về một khổ thơ mà em thích nhất.

3.

Chuẩn bị bài mới: “Viếng lăng Bác”.

- Tìm hiểu về tác giả Viễn Phương, tác phẩm “Viếng lăng
Bác”.
- Trả lời các câu hỏi phần đọc hiểu trong sách giáo khoa.