Tiết 76
VIẾT ĐOẠN VĂN TRONG VĂN BẢN
THUYẾT MINH

a.

Thế giới đang đứng trưước nguy cơ thiếu nước
sạch nghiêm trọng. Nước ngọt chỉ chiếm 3% tổng
lưượng nưước trên trái đất. Lượng nưước ít ỏi ấy
đang ngày càng bị ô nhiễm bởi các chất thải công
nghiệp. Ở các nước thứ ba, hơn một tỉ ngưười phải
uống nước bị ô nhiễm. Đến năm 2025, 2/3 dân số thế
giới sẽ thiếu nưước.
b.
Phạm Văn Đồng (1906- 2000): Nhà cách mạng nổi
tiếng và nhà văn hoá lớn, quê ở xã Đức Tân, huyện Mộ
Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Ông tham gia cách mạng từ năm
1925, đã giữ nhiều cưương vị quan trọng trong bộ máy
lãnh đạo của Đảng và Nhà nưước Việt Nam, từng là Thủ
tưướng Chính phủ trên ba mưươi năm. Ông là học trò
và ngưười cộng sự gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nêu cách sắp
xếp các câu
trong đoạn văn.

I. Đoạn văn trong văn bản thuyết minh.
1. Nhận dạng các đoạn văn thuyết minh.

*Tỡm hiểu vớ dụ:

a. Thế giới đang đứng trưước nguy cơ thiếu nưước sạch nghiêm trọng.(1) Nước

ngọt chỉ chiếm 3% tổng lưượng nưước trên trái đất. (2). Lưượng nưước ít ỏi ấy
đang ngày càng bị ô nhiễm bởi các chất thải công nghiệp. (3) ở các nưước thứ
ba, hơn một tỉ ngưười phải uống nưước bị ô nhiễm. (4) Đến năm 2025, 2/3 dân
số thế giới sẽ thiếu nưước. (5)
( Theo Hoa học trò)
Thuyết minh: Cung cấp thông tin về tình
trạng thiếu nƯớc sạch trên thế giới.

Câu 2 : cung cấp thông tin về lượng nước

Câu1
(câu chủ đề)

Triển
ngọt ớt
ỏi
Đoạn
khai,
làm nưước ấy bị ô
tin lưượng
Câu 3 : thông
văn
rõ
ý
cho
nhiễm.
thuyết
sự thiếu
Câu 4 : nêucâu
chủnưước ở các nưước thứ ba.
minh
đề.
Câu 5 : dự báo việc thiếu nưước trong tưương

I. Đoạn văn trong văn bản thuyết minh.

1. Nhận dạng các đoạn văn thuyết minh.
b. Phạm Văn Đồng (1906- 2000): Nhà cách mạng nổi tiếng và nhà văn hoá lớn,
quê ở xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Ông tham gia cách mạng từ
năm 1925, đã giữ nhiều cưương vị quan trọng trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và
Nhà nưước Việt Nam, từng là Thủ tưướng Chính phủ trên ba mưươi năm. Ông là
học trò và ngưười cộng sự gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. (Ngữ văn 7, tập
hai)
Thuyết minh: Cung cấp thông tin về cố thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Câu 2

Sơ lưượcTrình
quá trình hoạt động cách mạng và
những cưương
lãnh đạo Đảng và nhà nước
bày vị
theo
Đoạn
mà ông đã đảm nhiệm.
cách
văn
thuyết
diễn
minh
dịch`sự của Chủ tịch
Câu 3 Học trò, cộng
Hồ Chí Minh

1. Nhận dạng các đoạn văn thuyết minh
* Tìm hiểu ví dụ
* Ghi nhớ:
- Khi làm bài văn thuyết minh, cần xác định các ý
lớn, mỗi ý viết thành một đoạn văn.
- Đoạn văn thuyết minh:
+ Cấu trúc: câu chủ đề mở đoạn, tiếp sau là những câu
giải thích, bổ sung cho câu chủ đề.
+ Nội dung: mỗi đoạn văn chỉ tập trung làm sáng tỏ
một phần kiến thức về sự vật, hiện tượng phải
thuyết minh.

I. Đoạn văn trong văn bản thuyết minh.

a. Bút bi khác bút mực là do nó có hòn bi nhỏ ở đầu ngòi
bút, khi viết hòn bi lăn làm mực trong ống nhựa chảy ra, ghi
thành chữ. Ngoài ống nhựa có vỏ bút bi. Đầu bút bi có nắp
đậy có thể móc vào túi áo. Loại bút bi không có nắp đậy thì
có lò xo và nút bấm. Khi viết thì ấn đầu cán bút cho ngòi
bút trồi ra, khi thôi viết thì ấn nút bấm cho ngòi bút thụt
vào.

? Câu hỏi thảo luận:

Chỉ ra lỗi của đoạn
văn và cách sửa?

I. Đoạn văn trong văn bản thuyết minh.
1. Nhận dạng các đoạn văn thuyết minh.
2. Sửa lại các đoạn văn thuyết minh chưa chuẩn.

*Ví dụ:

a. Bút bi khác bút mực là do nó có hòn bi nhỏ ở đầu ngòi bút,
khi viết hòn bi lăn làm mực trong ống nhựa chảy ra, ghi thành
chữ. Ngoài ống nhựa có vỏ bút bi. Đầu bút bi có nắp đậy có thể
móc vào túi áo. Loại bút bi không có nắp đậy thì có lò xo và nút
bấm. Khi viết thì ấn đầu cán bút cho ngòi bút trồi ra, khi thôi
viết thì ấn nút bấm cho ngòi bút thụt vào.

- Lỗi: Không rõ câu chủ
đề, các ý lộn xộn…

- Cách sửa: thêm câu chủ đề,
trình bày cấu tạo của bút: vỏ, ống
nhựa, ngòi bút… (từ ngoài vào
trong, từ khái quát đến chi tiết)

Sửa lại:
Bút bi có nhiều bộ phận. Bên ngoài là vỏ bút. Bên trong
là ống nhựa. Đầu bút có nắp đậy, có móc thẳng để cài vào
túi áo. Loại bút không có nắp đậy thì có lò xo và nút bấm.
Bút bi khác bút mực ở chỗ là đầu bút có hòn bi nhỏ xíu. Khi
viết, hòn bi lăn làm mực trong ống nhựa chảy ra, ghi thành
chữ. Muốn viết, ngưười ta ấn đầu cán bút cho ngòi bi trồi
ra, khi thôi viết thì ấn nút bấm cho ngòi bi thụt vào bên
trong vỏ bút. Dùng bút bi rất nhẹ nhàng tiện lợi.

2. Sửa lại các đoạn văn thuyết minh chưa chuẩn
* Tìm hiểu ví dụ:

Nhà em có chiếc đèn bàn. Đèn bàn
có một ống thép không gỉ thẳng đứng,
trên gắn một cái đui đèn, trên đó lắp
một bóng đèn 25 oát. Dưưới ống thép
là đế đèn, đưược làm bằng một khối
thủy tinh vững chãi. Trên bóng đèn có
chao đèn làm bằng vải lụa, có khung
sắt ở trong và có vòng thép gắn vào
bóng đèn. Ống thép rỗng, dây điện
luồn ở trong đó, trên đế đèn có công
tắc để bật đèn hoặc tắt đèn rất tiện lợi.

Chỉ ra lỗi
của
đoạn văn và cách
sửa?

I. Đoạn văn trong văn bản thuyết minh.
1. Nhận dạng các đoạn văn thuyết minh.

2. Sửa lại các đoạn văn thuyết minh chưưa chuẩn.

*Vídụ:

b. Nhà em có chiếc đèn bàn. Đèn bàn có một ống thép không gỉ
thẳng đứng, trên gắn một cái đui đèn, trên đó lắp một bóng đèn
25 oát. Dưưới ống thép là đế đèn, được làm bằng một khối thủy
tinh vững chãi. Trên bóng đèn có chao đèn làm bằng vải lụa, có
khung sắt ở trong và có vòng thép gắn vào bóng đèn. ống thép
rỗng, dây điện luồn ở trong đó, trên đế đèn có công tắc để bật
đèn hoặc tắt đèn rất tiện lợi.
- Lỗi: Không rõ câu chủ đề, các ý
lộn xộn, diễn đạt lủng củng, các
câu chưa có sự liên kết chặt chẽ.

- Cách sửa: Thêm câu chủ đề, sắp
xếp các ý theo trình tự hợp lý,
tách ý theo cấu tạo của đèn: đế
đèn- thân đèn- chao đèn.

Sửa lại:
Đèn bàn có câu tạo rất đơn giản. Dưới cùng là đế đèn có
gắn công tắc để bật hoặc tắt theo ý ngưười sử dụng. Công
tắc có tác dụng nhưư vậy là nhờ đưược nối với dây dẫn
điện. Dây dẫn điện không chỉ nối với công tắc mà còn nối
với nguồn điện và đèn. Bóng đèn bàn có công suất 25 đến
27 oát. Để tập trung nguồn sáng, trên bóng đèn có chao đèn
làm bằng đồng, sắt hay hợp kim...

2. Sửa lại các đoạn văn thuyết minh chưa chuẩn
* Tìm hiểu ví dụ
* Ghi nhớ:
Các ý trong đoạn văn nên sắp xếp theo trình tự cấu
tạo của sự vật hoặc theo trình tự nhận thức về sự vật hiện
tượng, (từ tổng thể đến bộ phận, từ ngoài vào trong, từ xa
đến gần), trình tự diễn biến sự việc trong thời gian trước
sau, trình tự chính phụ (cái chính nói trước, cái phụ nói
sau).

Bài tập 1
Gợi ý:
a. Đoạn văn mở bài:
Giới thiệu chung
- Tên gọi.
- Loại hình (Tiểu học, THCS…)
- Địa điểm, vị trí.
- Cảm xúc chung về trường hoặc
đánh giá khái quát về trường.
b. Đoạn văn kết bài:
- Nêu tình cảm dành cho trường.
- Đánh giá vai trò, ý nghĩa của
trường đối với học sinh.

Viết đoạn văn mở
bài và kết bài cho đề
văn:
“Giới thiệu trường
em”

Bài tập 2
Gợi ý:

- Thông tin cá nhân:
+ Năm sinh, năm mất.
+ Quê quán.
+ Gia đình.
- Quá trình hoạt động cách mạng:
+ Ra đi tìm đường cứu nước.
+ Thành lập Mặt trận Việt Minh, thành lập
Đảng…
+ Lãnh đạo toàn dân, toàn quân làm cuộc
Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Cuộc
kháng chiến chống Pháp, Cuộc kháng
chiến chống Mĩ.
- Cống hiến, vai trò to lớn của Bác với
Đảng, với nhân dân, với dân tộc và với
thế giới.

Cho chủ đề: “Hồ Chí
Minh, lãnh tụ vĩ đại
của nhân dân Việt
Nam”. Hãy viết
thành một đoạn văn
thuyết minh.

Hồ Chí Minh lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt
Nam. Bác sinh 1890, quê ở Làng Sen, xã Kim Liên,
huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An - một mảnh đất giàu
truyền thống văn hoá và sản sinh ra nhiều bậc danh
nhân khoa bảng, anh hùng dân tộc. Bác sinh ra trong
một gia đình nghèo nhưưng hiếu học.Thuở nhỏ,
Ngưười ham học, thông minh, sớm có lòng yêu nưước,
thưương dân. Năm 1911, từ bến cảng nhà Rồng,
Ngưười ra đi tìm đường cứu nưước. Sau 30 năm bôn
ba hoạt động ở nưước ngoài, năm 1941 Ngưười về
nưước trực tiếp đạo phong trào cách mạng Việt Nam.
Năm 1945, Ngưười là chủ tịch lâm thời, đọc “ Tuyên
ngôn độc lập” khai sinh ra nưước Việt Nam Dân Chủ
Cộng Hoà. Những năm sau 1945, Người tiếp tục lãnh
đạo cuộc kháng chiến chống Pháp thắng lợi đưưa
miền Bắc tiến lên Chủ nghĩa xã hội. Năm 1969,
Ngưười qua đời. Cuộc đời của Bác gắn liền với lịch sử
dân tộc Việt Nam và là ngưười lãnh đạo mọi thắng lợi
cách mạng : " Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất
nưước ta đã sinh ra Hồ Chủ Tịch và chính Ngưười
cũng làm rạng rỡ dân tộc ta.”.

Hồ Chí Minh
(1890-1969)

*Củng cố - luyện tập
Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh.

Khi làm
bài văn
thuyết
minh, cần
xác định
các ý lớn,
mỗi ý viết
thành một
đoạn văn

Khi viết
đoạn văn,
cần trình
bày rõ ý
chủ đề của
đoạn,
tránh lẫn ý
của đoạn
văn khác

Các ý trong đoạn văn nên sắp xếp
theo trình tự cấu tạo của sự vật,
trình tự nhận thức (từ tổng thể đến
bộ phận, từ ngoài vào trong, từ xa
đến gần), trình tự diễn biến sự việc
trong thời gian trước sau hay theo
trình tự chính phụ (cái chính nói
trước, cái phụ nói sau)

HƯỚNG DẪN HỌC SINH HOẠT ĐỘNG Ở NHÀ

-Học thuộc ghi nhớ.
-Làm bài tập 3.
-Chuẩn bị bài : Quê hương (Tế Hanh)