Giáo viên: Võ Thị Lệ Hằng

Câu hỏi kiểm tra bài cũ
? Đọc thuộc lòng hai khổ thơ đầu trong bài thơ
“ Viếng lăng Bác”(Viễn Phương). Qua bài thơ
em cảm nhận được gì về tấm lòng chân thành
của nhà thơ đối với Bác?
Trả lời:
Nhà thơ theå hieän loøng thaønh kính vaø nieàm
xuùc ñoäng saâu saéc, öôùc nguyeän chaân thaønh khi
vào viếng lăng Bác .

2

Với Đỗ Phủ:

Khóm cúc chen ngang dòng lệ cũ
Con thuyền buộc chặt mối tình già

Với Nguyễn Khuyến:
.

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Với Xuân Diệu:

Đây mùa thu tới mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng

Với Lưu Trọng Lư:

Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô

Tiết
Tuần
thứ

Tên bài
CHỦ ĐỀ 5: THƠ VIỆT NAM SAU NĂM 1945

26,
27

111 - MÙA XUÂN NHO NHỎ
- - VIẾNG LĂNG BÁC
118 - SANG THU
- NÓI VỚI CON
- NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ
BÀI THƠ
- CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ
MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
- LUYỆN NÓI: NGHỊ LUẬN VỀ MỘT
ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ

Tiết 114, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh I. Tìm hiểu chung:
1. Taùc giaû:
-Hữu Thỉnh (1942), quê Vĩnh
Phúc.
- 1963 vào quân đội và sáng
tác thơ.
- Phong cách thơ tha thiết,
nhỏ nhẹ, sâu lắng.
- Viết về con người, cuộc
sống ở nông thôn, đặc biệt
về mùa thu.

.Moät soá taäp thô noåi tieáng:
Thư mùa đông (1984)

Từ chiến hào đến thành phố (1985)

Trường ca biển …

Tiết 114, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
-Hữu Thỉnh (1942), quê Vĩnh
Phúc.
- 1963 vào quân đội và sáng
tác thơ.
- Phong cách thơ tha thiết,
nhỏ nhẹ, sâu lắng.
- Viết về con người, cuộc
sống ở nông thôn, đặc biệt
về mùa thu.
2. Tác phẩm:

Bài thơ được sáng tác
trong thời gian nào?

Tiết 114, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
- Bài thơ được sáng tác năm
1977.
- Hoàn cảnh sáng tác:
+ Đất nước vừa hoà bình.
+ Thiên nhiên sang thu.

Tiết 114, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm:
3. Đọc - chú thích- bố cục:
- Đoạn 1 (khổ1): Tín hiệu mùa
thu về.

Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về

- Đoạn 2 (khổ 2): Bức tranh
thiên nhiên sang thu.

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

Vẫn còn bao nhiêu nắng
- Đoạn 3 (khổ 3):Suy tư, chiêm Đã vơi dần cơn mưa
nghiệm của nhà thơ.
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi.

Tiết 114, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:
Bỗng nhận ra hương ổi
Phả vào trong gió se
Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
“Bçng nhËn ra h­¬ng æi
Ph¶ vµo trong giã se
S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ
H×nh nh­thu ®· vÒ…”

Nhà thơ đã cảm nhận thu về lúc giao mùa qua
những giác quan nào?

Tiết 114, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh 1. Tín hiệu mùa thu về: (khổ 1)
- Cảm nhận bằng khứu giác:hương ổi – hương thơm
mộc mạc của làng quê đang lan tỏa trong ko gian =>
từ “phả” giàu sức gợi cảm =>gợi hương thơm của ổi
đang ở độ đậm nhất => Hương thơm như sánh lại,
luồn vào trong gió=> Với từ cách dùng từ này, câu
thơ vừa gợi hình dung cụ thể hương ổi chín và sự vận
động nhẹ nhàng của gió đưa hương
=>Bỗng: ngạc nhiên, bất ngờ, thú vị khi nhận ra mùi hương
quen thuộc

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh 1. Tín hiệu mùa thu về: (khổ 1)
- Cảm nhận bằng xúc giác qua hình ảnh “gió se”- là gió
heo may lành lạnh đầu thu -> Cơn gió heo may đang
nhẹ nhàng đưa hương ổi lan tỏa khắp đường thôn,
ngõ xóm.

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh 1. Tín hiệu mùa thu về: (khổ 1)
- Cảm nhận bằng thị giác qua hình ảnh “Sương chùng
chình qua ngõ”:
+ Từ láy “chùng chình” kết hợp với hình ảnh nhân hóa
=> gợi liên tưởng hạt sương sớm nhỏ li ti như có tâm
hồn, có cảm nhận riêng cũng nhẹ nhàng thong thả
vướng vít như cố ý đi chậm lại khi bước chân qua ngõ
xóm cũng như bước chân qua con ngõ thông giữa 2
mùa hạ -thu ( “ngõ” vừa mang nghĩa thực vừa mang
nghĩa ẩn dụ)

? Trước những tín hiệu sang thu còn chưa rõ
ràng, nhà thơ đã có cảm xúc gì?

* Cảm xúc của nhà thơ:Lòng người trong phút giao
mùa, khi đi qua con ngõ của thời gian từ hạ sang thu
vừa háo hức, vừa bâng khuâng => Thốt lên:
“ Hình như thu đã về”:những dấu hiệu thu về mong
manh, chưa thật rõ ràng, mang đến niềm bâng
khuâng, xao xuyến. Câu thơ vang lên như một tiếng
reo vui.
=> Những dấu hiệu của khoảnh khắc giao mùa được
cảm nhận thật tinh tế với nhiều giác quan, với cả tình
yêu thiên nhiên và tâm hồn nhạy cảm

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh -

II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:

- “Hương ổi, gió se, phả, sương”
là hình ảnh giản dị, quen thuộc
của mùa thu miền Bắc-> khoảng
khắc giao mùa xuất hiện.
- “Bỗng” sự đột ngột, bất ngờ.
-“Hình như” ngỡ ngàng, ngạc “Bçng nhËn ra h­¬ng æi
Ph¶ vµo trong giã se
nhiên chợt phát hiện ra.
=> Khổ thơ thể hiện cảm nhận tinh
tế và tâm trạng ngỡ ngàng, cảm
xúc bâng khuâng của nhà thơ khi
chợt nhận ra những tín hiệu báo
thu sang.

S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ
H×nh nh­thu ®· vÒ…”

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh 2. Bức tranh thiên nhiên sang thu: ( khổ 2)
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu
Bức tranh sang thu được cảm nhận qua
những hình ảnh nào?

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh 2. Bức tranh thiên nhiên
sang thu: ( khổ 2)

Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ
Vắt nửa mình sang thu

?Tác giả đã sử dụng những biện pháp tu từ nào ở
hai câu thơ:
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
?Em hình dung được bức tranh sang thu ntn
trong 2 câu thơ trên?

2. Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên sang thu
Sông được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Đánh dấu một sự thay đổi của thiên nhiên, vũ trụ. Dường như thu
sang đã đem đến một nhịp sống mới, một vẻ đẹp mới
Hai câu thơ tạo thành 1 cặp đối hoàn chỉnh kết hợp với nghệ thuật nhân hóa đã gợi liên tưởng:

Sông dềnh dàng:
Dòng sông lúc sang thu như cạn hơn, nước
chảy chậm lại, thong thả, thảnh thơi chứ
không ào ạt như lũ cuốn mùa hạ nữa.

Chim vội vã:
Sang thu trời se lạnh nên chim sải cánh bay về
phương Nam tránh rét hối hả, khẩn trương

Bức tranh thiên nhiên phóng khoáng có sự kết hợp hài hòa giữa cao và thấp, giữa động và tĩnh. Bình yên và nhịp nhàng uyển
chuyển => Tác giả rất khéo léo trong việc sử dụng hai từ “được lúc” và “bắt đầu” để miêu tả sự vận động ngược chiều của sự vật
trong cùng 1 thời điểm => Giúp người đọc thấy được bước chân của mùa thu trở nên rõ nét, sinh động hơn.

? Bức tranh sang thu còn được cảm nhận qua
hình ảnh “đám mây mùa hạ”. Em hình dung
đám mây ấy trong cách viết của tác giả như
thế nào?

2. Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên sang thu
Với phép nhân hóa, Hữu Thỉnh điểm vào bức tranh thu 2 nửa
đám mây thuộc về 2 mùa: 1 nửa thuộc về mùa hạ, 1 nửa thuộc về
mùa thu. Mây như còn lưu luyến mùa hạ đầy nắng, gió nên mới
chỉ vắt nửa mình sang thu => Động từ “vắt” diễn tả đám mây có
dáng hình mềm mại như dải lụa đang vắt ngang bầu trời hạ-thu
Với ngôn ngữ giàu chất tạo hình, câu thơ gợi liên tưởng: đám
mây trở thành nhịp cầu duyên dáng nối 2 bờ của không gian và
thời gian giữa 2 mùa hạ- thu => Ranh giới giữa hạ và thu được
thể hiện sinh động và cụ thể
*Câu thơ còn gợi liên tưởng tâm trạng của con người trong
khoảnh khắc giao mùa: háo hức sang thu nhưng vẫn còn lưu
luyến với hạ
Bằng tình yêu thiên nhiên, sự cảm nhận qua nhiều giác quan, sự
liên tưởng thú vị, bất ngờ và tâm hồn nhạy cảm tinh tế của tác giả
mà ta thấy tất cả ko gian cảnh vật như đang chuyển mình từ từ
điềm tĩnh bước sang thu .

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh -

II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:
2. Bức tranh thiên nhiên
sang thu: ( khổ 2)

- Sông: Dềnh dàng-> Chậm chạm,
thong thả, duyên dáng hơn.
- Chim: Vội vã đang tránh rét.
- Đám mây: Vắt nửa mình sang thu
( Nhân hóa)-> Không gian gợi mùa “Bçng nhËn ra h­¬ng æi
Ph¶ vµo trong giã se
đẹp, gợi cảm.
S­¬ng chïng ch×nh qua ngâ
=> Sự đa dạng phong phú muôn màu, H×nh nh­thu ®· vÒ…”
muôn vẻ của thiên nhiên trong thời
khắc sang thu  rất đúng với tính
chất từng cảnh vật  tương phản
nhưng lại rất thống nhất trong bức
tranh cảnh.

3. Suy tư, chiêm nghiệm của nhà thơ: ( khổ 3)

VÉn cßn bao nhiªu n¾ng

§· v¬i dÇn c¬n m­ưa

SÊm còng bít bÊt ngê

Trªn hµng c©y ®øng tuæi

Nêu cảm nhận của em khi đọc khổ
thơ cuối này?

3. Suy tư, chiêm nghiệm của nhà thơ: ( khổ 3)
* miêu tả thời tiết, cảnh vật lúc sang thu:
- Nắng, mưa,

Những yếu tố thiên nhiên quen thuộc, đặc trưng của mùa hạ

sấm

- Nắng vẫn còn nhưng đã nhạt hơn
- Mưa cũng đã vơi dần
- Sấm cũng bớt rền vang, ko đủ sức làm lay động những hàng cây cổ
thụ đã bao mùa thay lá( Nghệ thuật nhân hóa.

Hạ ngày càng nhạt
dần, thu ngày càng
đậm hơn.

* Suy ngẫm của tác giả được thể hiện qua 2 câu thơ:
Sấm cũng bớt bất ngờ
Trên hàng cây đứng tuổi
Hình ảnh ẩn dụ
- Hàng cây đứng tuổi ẩn dụ cho con người tuổi trung
niên, bước sang mùa thu của cuộc đời
- Sấm ẩn dụ cho những biến động, khó khăn của cuộc
đời
Khi con người đã từng trải sẽ vững vàng hơn, điềm tĩnh
hơn trước những sóng gió của cuộc đời
=> Đất nước đi qua những năm tháng gian khó của 2 cuộc
kháng chiến cũng đang vững vàng hơn, đối diện với thử
thách mới..

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh -

II. Đọc-hiểu văn bản:
1. Tín hiệu mùa thu về:
2. Bức tranh thiên nhiên
sang thu: ( khổ 2)

3. Suy tư, chiêm nghiệm của nhà thơ: ( khổ 3)

- Nắng: Vẫn còn nồng, còn sáng nhưng
nhạt dần.
- Mưa: Thưa dần và ít đi.
- Sấm: Bớt bất ngờ.
- Sấm (ẩn dụ): Ngoại cảnh cuộc đời.
- Hàng cây đứng tuổi: Con người đã từng
trải.
=> Những suy ngẫm sâu sắc mang tính
triết lí về con người và cuộc đời của tác giả
lúc sang thu làm nên đặc điểm của cái tôi
trữ tình sâu sắc trong bài thơ.

Tiết 113, Văn bản: SANG THU
- Hữu Thỉnh III. Tổng kết
1. Nghệ thuật:
- Khắc hoạ được hình ảnh thơ đẹp, gợi cảm, đặc sắc về thời điểm
giao mùa hạ- thu ở nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ.
- Sáng tạo trong việc sử dụng từ ngữ (bỗng, phả, hình như,...), phép
nhân hoá (sương chùng chình, sông được lúc dềnh dàng,...), phép
ẩn dụ (sấm, hàng cây đứng tuổi)
2. Ý nghĩa văn bản:
Bài thơ thể hiện những cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước vẻ đẹp
của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa.

Khổ đầu

Khổ 2

Khổ 3

Dấu hiệu sang thu

Bức tranh sang thu

Triết lý sang thu

Hương ối, gió se,

Sông dềnh dàng,

Vẫn còn nắng, vơi dần

Sương chùng chình

chim vội vã, mây

mưa, sấm bớt bất ngờ

Nhân hóa, từ láy

Nhân hóa, đối

Nhân hóa, ẩn dụ

Không gian làng quê
gần và hẹp

Không gian
khoáng đạt, bình yên

Liên hệ
hiện tại - quá khứ

Dấu hiệu nhẹ nhàng,
mơ hồ

Hình ảnh lãng mạn,
sinh động

Chiều sâu suy ngẫm

Bâng khuâng,
xao xuyến

Say đắm
Háo hức, lưu luyến

Triết lý về
con người, đất nước

1- Một số đoạn thơ, bài thơ viết về mùa thu:
Tháng tám mùa thu xanh
thắm.
Mây nhởn nhơ bay, hôm
nay ngày đẹp lắm.
(Tố Hữu-Gió lộng)

Em kh«ng nghe rõng thu
L¸ thu r¬i xµo x¹c,
Con nai vµng ng¬ ng¸c
§¹p trªn l¸ vµng kh«?
(L­u träng Lư­, TiÕng thu)

Ao thu lạnh lẽ nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối, buông cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.
(Thu Điếu – Nguyễn Khuyến)

nắng thu đang trải đầy
đã trăng non múi bưởi
bên cầu con nghé đợi
cả chiều thu sang sông.

(Chiều sông thương-Hữu Thỉnh)

Mùa thu tiễn em – Tế Hanh
Em đi, trăng sắp độ tròn
Mùa thu quá nửa, lá giòn khô cây
Tiễn em trong cảnh thu này
Lòng em muôn tiếng, sao đầy
lặng im?
Ta về, giữa khoảng trời đêm
Vành trăng như thể mắt em soi
đường.

Thu rơi từng cánh – Nguyễn Bính
Mùa thu hoa cúc lại tàn
Thuyền ai buộc mãi bên làn cây cong!
Người về để lại phòng không
Thu rời từng cánh cho lòng nhớ thương.
Có người cung nữ họ Vương
Lên lầu nhìn dải sông Hương nhớ nhà.

IV. LUYỆN TẬP:

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Nội dung chính của bài thơ Sang thu là gì?
a. Thể hiện tình yêu quê hương, đất nước.
b. Thể hiện tình yêu tha thiết với mùa thu quê hương.
c. Thể hiện những cảm nhận tinh tế về sự biến đổi của đất trời ở thời
điểm giao mùa.
d. Thể hiện niềm tự hào của tác giả về vẻ đẹp của thiên nhiên lúc sang
thu.

Câu 2: Nhận xét nào sau đây phù hợp với nghệ thuật xây
dựng hình ảnh của tác giả trong hai câu thơ “ Có đám mây
mùa hạ - Vắt nữa mình sang thu”?
a. Hình ảnh chân thực, gợi cảm giàu sức tạo hình.

b. Hình ảnh được xây dựng bằng trí tưởng tượng , phong phú sáng
tạo, khơi gợi nhiều liên tưởng thú vị.
c. Hình ảnh vừa hiện thực, mới lạ vừa giàu sức suy tưởng.

IV. LUYỆN TẬP:

3. Viết 1 đoạn văn diễn dịch khoảng
12 câu, phân tích khổ thơ thứ nhất để
thấy được những cảm nhận tinh tế của
nhà thơ Hữu Thỉnh trước những tín
hiệu sang thu trong không gian gần và
hẹp.Trong đoạn văn có sử dụng cách
dẫn gián tiếp và 1 thành phần biệt lập.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
1.
-

Bài vừa học:
Học thuộc lòng bài thơ.
Năm được nội dung và nghệ thuật
của bài.
- Hoàn thành bài tập 3.
- 2. Bài sặp học: NÓI VỚI CON.