KIỂM TRA BÀI CŨ
Đọc thuộc một đoạn thơ bất kì trong
bài “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính”
và nêu nội dung chính và đặc sắc nghệ
thuật của đoạn thơ đó.

Tiết 46,47,48

Huy Cận

Tiết 46,47,48

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả:

- Trước cách mạng: Ông nổi tiếng trong
Trình bày
phong trào Thơ mới với tập Lửa thiêng.
những
- Sau cách mạng: Thơ
ông cónét
sự chuyển
kháisống
quát
mình, ấm áp hơi thở cuộc
và dào dạt
về tác giả
niềm vui.
- Phong cách thơ: BútHuy
pháp Cận?
hiện
thực đậm
 
chất lãng mạn. Cảm hứng chính hướng về
thiên nhiên, vũ trụ.
- Được nhận giải thưởng Hồ Chí Minh về
văn học nghệ thuật 1996.

HUY CẬN THỜI TRẺ

- Huy Cận (1919 - 2005) quê Hà Tĩnh.
- Là nhà thơ tiêu biểu của nền thơ hiện
đại Việt Nam.

Huy Cận
HUY CẬN NĂM
2005

2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ: Viết năm 1958, trong 1 chuyến đi thực tế ở vùng mỏ
Quảng Ninh, in trong tập “Trời mỗi ngày lại sáng''.
Hoàn cảnh sáng tác:

Nêu xuất xứ của
tác phẩm?

“Bài thơ đoàn thuyền đánh cá” nằm trong cảm hứng chung của
thơ tôi trong những năm xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tôi viết bài
thơ tương đối nhanh, chỉ vài giờ của 1 buổi chiều trên vùng biển
Hạ Long. Bài thơ được viết  liền mạch, ít phải sửa chữa. Tôi nghĩ
rằng đó cũng không phải là chuyện ngẫu nhiên mà thực sự là cảm
hứng đã được tích tụ trên 1 đề tài quen thuộc của tôi và được viết
ra trong không khí rất vui của những năm đầu xây dựng Chủ
nghĩa xã hội.
Theo Huy Cận- trích trong “Nhà văn nói về tác phẩm”

b. Thể thơ: 7 chữ
c. PTBĐ: Biểu cảm, MT,
TS
* Bố cục: 3 phần:

Bàithể
thơthơ
chiavà
Nêu
Phần 1: 2 khổ đầu: Cảnh đoàn
thành mấy
phần,
phương
thức
biểu
thuyền ra khơi.
nội
đạtdung
của từng
tác
Phần 2: 4 khổ tiếp: Cảnh đoàn
phần?
phẩm?
thuyền đánh cá trên biển.

Phần 3: Khổ cuối: Cảnh đoàn
thuyền đánh cá trở về.

 Theo hành trình một

chuyến ra khơi của đoàn
thuyền đánh cá.

Đêm trăng

ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

 (Huy Cận)

 Cá nhụ cá chim cùng cá đé,
 Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
 Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé,
 Đêm thở: sao lùa nước Hạ Long.
 
Ta hát bài ca gọi cá vào,
 Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao,
Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng,
 Biển cho ta cá như lòng mẹ,
 Cá thu biển Đông như đoàn thoi
 Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
 Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.  
 Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi!
Sao mờ, kéo lưới kịp trời sáng,
 Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng,
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
 Vảy bạc đuôi vàng loé rạng đông,
 Lướt giữa mây cao với biển bằng,
 Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng.
 Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
 
 Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
Câu hát căng buồm với gió khơi,
 
 Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
 Mặt trời đội biển nhô màu mới
 Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.
Mặt trời xuống biển như hòn lửa
 Sóng đã cài then, đêm sập cửa.
 Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi,
 Câu hát căng buồm cùng gió khơi.

Các chú thích khác:

Từ ngữ

Hình ảnh

Giải thích

Cá thu

Loài cá biển sống ở tầng mặt nước, thân dẹt hình thoi.

Cá chim

Loài cá mình dẹt, vẩy lớn, loài cá biển rất ngon

Cá song

Sống ở gần bờ, thân dày và dài, có nhiều vạch dọc thân
hoặc các chấm tròn màu đen và hồng

Cá nhụ

Thân dài, hơi dẹt, loài cá biển rất ngon nổi tiếng

Cá đé

Còn gọi là cá bẹ, cùng họ với cá chích nhưng lớn hơn.

II. Tìm hiểu văn bản

1. Cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi.
a. Cảnh thiên nhiên:

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa”

Thời gian: “buổi chiều” hoàng
hôn
-> Hình ảnh so sánh, nhân hóa,
liên tưởng thú vị.
=> Thiên nhiên hùng vĩ, mênh
mông, rực rỡ, tráng lệ vừa
gẫn gũi với con người vừa đi
vào trạng thái nghỉ ngơi, thư
giãn

Tác giả đã sử dụng những
Cảnh thiên nhiên được
biện pháp nghệ thuật nào?
miêu tả vào thời gian nào?
Tác dụng?

b. Con người
''Đoàn thuyền đánh cá lại ra
khơi”
Từ “lại”: Công
việc ra khơi vẫn

lặp đi lặp lại hằng ngày

-> Không khí lao động khẩn trương
diễn ra cả ngày lẫn đêm.
“Câu hát căng buồm cùng gió khơi”
- Ẩn dụ -> Niềm vui, sự phấn chấn,
hào hứng của người lao động.
Sự hoà hợp giữa sức mạnh của con
người và thiên nhiên.

Biện pháp nghệ thuật nào
Nhận xét ý nghĩa của từ “
được sử dụng trong câu
lại” trong câu thơ trên?
thơ trên?

c. Câu hát của người lao động:
Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng
Cá thu biển Đông như đoàn thoi
Đêm ngày dệt biển muôn luồng sáng.
- Liệt kê, so sánh, nhân hoá -> Sự phong
phú của các loài cá và tự hào về sự giàu
có của biển cả.
Đến dệt lưới ta, đoàn cá ơi !
- Nhân hoá: lời mời gọi các loài cá
-> Ước mơ đánh bắt được nhiều hải sản.
Thể hiện khát khao chinh phục thiên
nhiên.
=> Miêu tả chân thực cảnh đoàn thuyền
ra khơi đánh cá làm nổi bật khí thế,
quyết tâm, tinh thần lao động hăng say
của những con người làm chủ thiên
nhiên, làm chủ cuộc đời.

2. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển:
* Cảnh đoàn thuyền:
Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.

Thuyền ta lái gió với buồm trăng
Lướt giữa mây cao với biển bằng,
Ra đậu dặm xa dò bụng biển,
Dàn đan thế trận lưới vây giăng.

- NT: Động từ, nhân hóa, nói
quá, cảm hứng lãng mạn:
-> Con thuyền trở nên khổng
lồ, kì vĩ, hòa nhập vào sự
rộng lớn của vũ trụ
=>Thể hiện sự hòa nhập của
những con người làm chủ
thiên nhiên.

? Khổ tiếp theo tác
giả miêu tả những
gì? Gợi cho em cảm
xúc gì?

* Hình ảnh biển cả

-> Liệt kê, nhân hóa, so sánh,
Nghệ thuật phối sắc đặc biệt,
tài tình.

Cá nhụ, cá chim cùng cá đé,
Cá song lấp lánh đuốc đen hồng,
Cái đuôi em quẫy trăng vàng choé.
Vẩy bạc đuôi vàng loé rạng đông,

-> Vẻ đẹp lộng lẫy, rực rỡ của
các loài cá trên biển

=>Ca ngợi biển cả thanh bình, giàu có. Biển là một
kho hải sản phong phú.
Cá chim
Cá thu

Cá song

Cá nhụ

Cá đé

Ngày nay môi trường
biển của chúng ta ra sao?
Việc khai thác và đánh bắt
nguồn tài nguyên cá ở các
ao, hồ sông suối như thế
nào?

? Hai câu thơ sau sử dụng biện pháp tu từ gì? Nêu tác dụng của
biện pháp tu từ đó?
Biển cho ta cá như lòng mẹ
Nuôi lớn đời ta tự buổi nào.
NT: So sánh, nhân hóa
→ Biển hiền hoà, bao dung, hào phóng, nuôi sống
con người.

“Ta hát bài ca gọi cá vào
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao”

? Suy nghĩ gì của em về tiếng hát ở trong câu thơ trên?
- Ta hát bài ca gọi cá->“Tiếng hát” được nhắc đi nhắc lại
nhiều lần trong quá trình lao động, tiếng hát say mê ngợi ca
biển cả ân tình, thể hiện niềm vui phơi phới.
?Gõ
Ở câu
thơ thứtrăng
2 táccao->
giả sửnhân
dụnghóa.
biệnGõ
pháp
nghệlàthuật
thuyền-có
thuyền
cônggì?
Tác
việcdụng?
của con người. Nhưng đêm nay trăng sáng, vầng trăng
in xuống mặt nước, sóng xô bóng trăng dưới nước gõ vào
mạn thuyền. Đây là hình ảnh lãng mạn đầy chất thơ, thiên
nhiên và con người cùng hòa hợp trong lao động.

* Hình ảnh ngư dân đánh cá trên biển
Ta hát bài ca gọi cá vào,
Gõ thuyền đã có nhịp trăng cao
* Nghệ thuật nhân hóa, hình ảnh lãng mạn đầy chất thơ-> Công việc
lao động tràn ngập niềm vui, lạc quan, yêu đời, yêu lao động nhịp
nhàng cùng thiên nhiên.

"Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng
Vẩy bạc đuôi vàng loé rạng đông
Lưới xếp, buồm lên đón nắng hồng"
Cho
thời
điểm
côngđêm
việctàn,
đánh
lúcsáng->
này? Họ
Và phải
công
- Thờibiết
gian:
Sao
đã mờ,
trờicá
gần
việc
đánhthâu
cá diễn
làm việc
đêm.ra như thế nào?
- Công việc hết sức nặng nhọc. Họ kéo xoăn tay có nghĩa
phải dùng hết sức, tay căng phồng cuộn cuộn với nhau >không khí làm việc sôi nổi, khẩn trương
- Hình ảnh ẩn dụ: “ Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng” → nét
tạo hình gân guốc, chắc khỏe, vẻ đẹp khỏe khoắn của người
dân chài dân chài; “ chùm cá nặng”: thành quả lao động.

* Khung cảnh lao động hăng say trên biển
- Thời gian: gần sáng
- Công việc: “ Kéo xoăn tay”, “ xếp lưới”→ miêu tả cụ
thể công việc của những người ngư dân
- Hình ảnh ẩn dụ: “ Ta kéo
xoăn tay chùm cá nặng” → nét
tạo hình gân guốc, chắc khỏe,
vẻ đẹp khỏe khoắn của người
dân chài.

Khổ cuối bài thơ có gì đặc sắc về nghệ
thuật? Qua đó em có cảm nhận gì về cảnh
đoàn thuyền đánh cá trở về?

3. Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về.
-Câu hát căng buồm với gió khơi
→ Ẩn dụ: gợi niềm vui phơi phới khi họ được trở về trên
những con thuyền đầy ắp cá
-Tạo nên kết cấu đầu cuối tương ứng ( sự lặp lại của câu
hát, hình ảnh mặt trời, đoàn thuyền) → gợi cho ta thấy điệp
khúc của khúc ca lao động .
-NT: nhân hóa : đoàn thuyền – chạy đua→ hình ảnh đoàn
thuyền như một sinh thể sống, chạy đua với thiên nhiên
+ Gợi được sự khẩn trương, hào hứng để giành lấy tg lao
động.
- H/ả: Mắt cá huy hoàng → Hoán dụ-đây là ánh sáng của
thành quả lao động

3. Cảnh đoàn thuyền đánh
cá trở về:
- Hình ảnh ẩn dụ, nhân hóa,
hoán dụ, kết cấu đầu cuối
tương ứng
→ Đoàn thuyền trở về trong
bình minh rực rỡ, khí thế
khẩn trương, sức mạnh dồi
dào, tầm vóc sánh ngang vũ
trụ và niềm vui thắng lợi.
Thiên nhiên làm cho thành
quả lao động của con người
đẹp, huy hoàng.

Câu hát căng buồm với gió khơi,
Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
Mặt trời đội biển nhô màu mới,
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi.

Sơ đồ tư duy

Biển rất giàu và đẹp như thế nhưng
hiện nay môi trường biển ở nước ta
như thế nào? Theo các em ta phải làm
gì để bảo vệ môi trường biển cũng
như các nguồn lợi thủy hải sản từ
biển?

Trong những năm gần đây 1 số vùng biển nước ta xảy
ra tình trạng ô nhiễm và suy thoái môi trường biển rất
nhiều do những nguyên nhân như hiện tượng trái đất nóng
dần, băng tan, bão biển, nước dâng, sự ô nhiễm không khí,
tràn dầu, rác thải nhựa và ni lông…. Đặc biệt là do con
người vứt, xả rác trên bãi biển, cùng các chất thải khác từ
tàu thuyền (1,5 triệu tấn động vật chết mỗi năm vì ăn phải
rác; 2,4 triệu tấn dầu loang mỗi năm trên biển) gây thiệt hại
cho một số vùng kinh tế, ảnh hưởng đến đời sống của nhân
dân: sản lượng cá đánh bắt gần bờ giảm, nhiều loài thuỷ
hải sản nuôi trồng chết hàng loạt ảnh hưởng xấu đến du
lịch Biển là tài nguyên vô cùng quí giá đối với con người.
Biển cho ta cá tôm, cho ta khóang sản và là nguồn kinh
tế du lịch vô tận. Vì thế chúng ta phải biết yêu biển bảo vệ
biển như bảo vệ chính mình. Bảo vệ với ý thức cao và bằng
hành động cụ thể. Mỗi người dân phải nâng cao ý thức giữ
gìn và bảo vệ môi trường, không được xả rác bừa bãi…

? Tháng 5/2014, Trung Quốc hạ đặt giàn khoan trái phép lên vùng
đặc quyền kinh tế của nước ta hồi, những ngư dân đã làm gì để bảo
vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam? Bản thân em đã đang và sẽ làm gì
để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ nước ta?
Khi chủ quyền quốc gia bị xâm phạm, Trung Quốc hạ đặt giàn
khoan Hải Dương 981 hồi tháng 5/2014, ngư dân cùng nhau hợp sức
lại, đoàn kết làm lễ vươn khơi bám biển tạo nên một thành trì vững
chắc để góp phần bảo vệ vùng đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Dù tàu
Trung Quốc có ngang tàng, bạo ngược đến đâu nhưng ngư dân Việt
Nam vẫn không hề nao núng, vẫn luôn chuyên tâm bám biển, sát cánh
bên cảnh sát biển quyết bảo vệ ngư trường Trường Sa, Hoàng Sa của
cha ông để lại. Đối với họ những chuyến ra khơi vào thời điểm này
không chỉ đơn thuần là đánh bắt hải sản làm giàu cho gia đình, cho đất
nước mà còn vì chủ quyền quốc gia. Cho dù họ gặp rất nhiều gian khổ,
thậm chí có thể hi sinh cả tính mạng họ cũng không sờn lòng
Chúng ta ngoài ca ngợi những ngư dân dũng cảm, yêu nước, thì cần
chung tay cùng họ giữ vững chủ quyền biển đảo của dân tộc. Hãy ủng
hộ ngư dân bằng những hành động thiết thực cụ thể.

BÀI TẬP

Câu 1: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” ra đời trong hoàn
cảnh nào?
A Trước Cách mạng tháng 8.
B Trong chuyến đi thực tế của Huy Cận về vùng mỏ Quảng Ninh
năm 1958.
C Trong thời kì kháng chiến chống Mĩ.
D Sau năm 1975 khi đất nước được giải phóng.
Câu 2: Bài thơ "Đoàn thuyền đánh cá" sử dụng phương thức
biểu đạt chính nào?
A. Miêu tả
B. Tự sự
C. Biểu cảm
D. Nghị luận

Câu 3: Câu thơ nào cho thấy việc đánh cá là công
việc thường xuyên của người dân làng chài?
A. Đêm ngày dệt biển muôn luồn sáng.
B. Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi.
C. Dàn đan thế trận lưới vây giăng.
D. Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời.
Câu 4: Nội dung của hai khổ thơ đầu bài thơ Đoàn
thuyền đánh cá là?
A. Miêu tả sự phong phú của các loài cá biển.
B. Miêu tả cảnh hoàng hôn trên biển.
C. Miêu tả cảnh đoàn thuyền ra khơi.
D. Miêu tả cảnh kéo lưới trên biển.

Câu 5:

Câu hát trong bài thơ có ý nghĩa như thế nào ?

A

Biểu hiện sức sống căng tràn của thiên nhiên.

B

Thể hiện sức mạnh vô địch của người lao động
.

C

D

Biểu hiện niềm vui, sự phấn chấn của người lao
động
Thể hiện sự bao la, hùng vĩ của biển cả

Bài 6: Viết đoạn văn trình bày cảm nhận của em
về khổ thơ đầu của bài “Đoàn thuyền đánh cá”.

“Câu hát căng buồm”, hình ảnh thơ mộng,
khỏe khoắn và đẹp lãng mạn. Tiếng hát
vang khỏe, vang xa, bay cao hòa cùng
gió, thổi căng buồm. Đó lá tiếng hát chan
chứa niềm vui của người dân lao động
làm chủ thiên nhiên đất nước. Tiếng hát
ngợi ca sự giàu có của biển cả, thể hiện
mơ ước một chuyến ra khơi đánh bắt
được nhiều hải sản

Hướng dẫn về nhà

- Học thuộc lòng bài thơ “ Đoàn thuyền đánh cá”
- Phân tích cảnh thiên nhiên và cảnh lao động của
người dân chài trên biển.
- Hoàn thiện sơ đồ bài học
- Soạn bài: Tổng kết từ vựng (TT)