Tiết 86:
Câu cảm
thán

CÂU TRẦN
THUẬT
I/ Đặc
điểm hình thức và
Tiết 89

chức năng:

1. Phân tích ngữ liệu:
Thảo luận nhóm bàn:
Đọc ví dụ a, b (sgk-tr43)

Tìm câu cảm thán?
Đặc điểm hình thức nào cho biết
đó là câu cảm thán?

a) Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể
làm liều như ai hết... Một người như thế ấy!... Một người
đã khóc vì trót lừa một con chó!... Một người nhịn ăn để
tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm
láng giềng... Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo
gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày
một thêm đáng buồn...

 Dấu hiệu nhận biết: + Từ cảm thán: “Hỡi ơi”.
+ Kết thúc bằng dấu chấm than (!)

b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
 Dấu hiệu nhận biết: + Từ cảm thán: “Than ôi!”
Kết thúc bằng dấu chấm than (!)

Khi viết đơn, biên
bản, hợp đồng hay
trình bày kết quả
giải một bài toán,…
có thể dùng câu
cảm thán không? Vì
sao?

Câu cản thán dùng để bộc lộ
trực tiếp cảm xúc của người
nói (người viết).
Ngôn ngữ trong các văn bản hành
chính – công vụ nói chung và trong
trình bày kết quả các văn bản khoa
học là ngôn ngữ của tư duy lô-gíc
cần độ chính xác và khách quan
cao, vì thế không được phép dùng
kèm các câu cảm thán.

a. Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!
 Tự hào
b. Bỗng lòe chớp đỏ
 Thương xót
Thôi rồi , Lượm ơi!
c. Ha ha! Một lưỡi gươm!  Vui mừng
 Câu cảm thán bộc lộ cảm xúc rất đa dạng: tự hào, sung sướng,
vui mừng, thán phục; đau đớn, hối hận, nuối tiếc, trách móc ….
->Việc xác định cảm xúc cho câu cảm thán phải căn cứ vào từ ngữ
cảm thán và ngữ cảnh cụ thể.

2. Ghi nhớ:

Câu cảm thán là câu dùng để bộc lộ
trực tiếp tình cảm, cảm xúc của
người nói, người viết đối với người,
sự vật, sự việc được nói tới.
Câu cảm thán được cấu tạo nhờ
những từ ngữ cảm thán như: ôi, than
ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay,
biết bao, xiết bao, biết chừng nào,…
Khi viết, câu cảm thán
thường kết thúc bằng dấu
chấm than.

Lưu ý
Có trường hợp câu cảm thán được kết thúc
bằng dấu chấm hoặc dấu chấm lửng.
VD: Ôi, con đã cho bố bất ngờ quá lớn.

Không phải câu nào chứa dấu chấm than/ từ
cảm thán/ bộc lộ cảm xúc cũng là câu cảm
thán.
VD: - Một
người như thế ấy!

- Có biết bao người đã ra trận và mãi mãi không trở về.

Bài tập nhanh
Hãy thêm các từ ngữ
cảm thán và dấu chấm
than để chuyển đổi các
câu sau thành câu cảm
thán:

a. Anh đến muộn quá.
 Trời ơi, anh đến muộn quá!

b. Trăng đêm nay đẹp.

Trăng đêm nay đẹp biết bao!

c. Chân tôi đau quá.
 Ôi, chân tôi đau quá!

II. Luyện tập

Bài tập 1: Những câu sau đây có
phải đều là câu cảm
thán không? Vì sao?
a) Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không sao cự
lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.
b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
c) Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà
trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như
thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

Những câu câu cảm thán có chứa từ
ngữ cảm thán là:
a) Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời!
Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay!
Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.
b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
c) Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách
láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu
dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát
nạn rồi, mà còn ân hận quá, …

Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
Anh mà chết là chỉ tại cái tội
ngông cuồng dại dột của tôi. Tôi
biết làm thế nào bây giờ?

Bài 2: Phân tích
tình cảm, cảm xúc
được thể hiện
trong những câu
sau đây. Có thể xếp
những câu này vào
kiểu câu cảm thán
được không? Vì
sao?

Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?

 Lời than thở của người nông dân
dưới chế độ phong kiến.

Xanh kia thăm thẳm từng trên  Lời than thở của người chinh phụ
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này? trước nỗi truân chuyên do chiến tranh
gây ra.
Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu

 Tâm trạng bế tắc của nhà thơ trước
cuộc sống (trước CMT8)

Anh mà chết là chỉ tại cái tội
ngông cuồng dại dột của tôi. Tôi biết
làm thế nào bây giờ?

 Sự ân hận của Dế Mèn trước
cái chết thảm thương, oan ức
của Dế Choắt.

Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
Anh mà chết là chỉ tại cái tội
ngông cuồng dại dột của tôi. Tôi
biết làm thế nào bây giờ?

 Đều bộc lộ tình
cảm, cảm xúc,
nhưng không phải
là câu cảm thán,
vì không có hình
thức đặc trưng
của kiểu câu cảm
thán (từ ngữ cảm
thán và dấu chấm
than).

THANK YOU
CREDITS: This presentation template was created by
Slidesgo, including icons by Flaticon and infographics
& images by Freepik