BÀI 26- PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN
CHỐNG PHÁP TRONG NHỮNG NĂM CUỐI
THẾ KỶ XIX
T41. II- NHỮNG CUỘC KHỞI NGHĨA LỚN TRONG
PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG

LỊCH SỬ 8
BÀI 26-T41
II- NHỮNG CUỘC KHỞI
NGHĨA LỚN TRONG
PHONG TRÀO CẦN
VƯƠNG

Khởi nghĩa Bãi Sậy

Khởi nghĩa Ba Đình
Khởi nghĩa
Hương Khê

BÀI 26- PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG
PHÁP TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỶ XIX
T40. I- CUỘC PHẢN CÔNG CỦA PHÁI CHỦ CHIẾN TẠI
KINH THÀNH HUẾ.
VUA HÀM NGHI RA “CHIẾU CẦN VƯƠNG”

Bài 26: PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG
NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX

II. Những cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào Cần Vương

Bài 26

PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP
TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỶ XIX
Tiết 41

II. NHỮNG CUỘC KHỞI NGHĨA LỚN
TRONG PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG
1. Khởi nghĩa Ba Đình (1886-1887)
2. Khởi nghĩa Bãi Sậy (1883-1892)
3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
- Lãnh đạo:
Phan Đình Phùng

Phan Đình Phùng (1847-1895)

Năm 1877, ông thi đậu đình nguyên đồng tiến sĩ, được bổ làm Tri
huyện Yên Khánh (tỉnh Ninh Bình). Năm 1883, do bất đồng quan
điểm với Tôn Thất Thuyết về việc phế vua Dục Đức, lập Hiệp Hòa
ông bị cách chức, về quê lập trại cày, tự hiệu là "Châu Phong".
Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, Phan
Đình Phùng đã đứng ra chiêu tập lực lượng chống Pháp, từ các tỉnh
Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Nghĩa quân đã xây dựng
căn cứ tại Hương Sơn, Hương Khê, Hà Tĩnh. Đến năm 1889, ông
được làm Bình Trung tướng quân.
Trong lúc cuộc chiến đấu còn tiếp diễn, ngày 28 tháng 12 năm 1895,
do mắc bệnh lỵ nặng, Phan Đình Phùng đã qua đời tại bản doanh (núi
Quạt), thọ 49 tuổi.Không lâu sau cái chết của ông, cuộc khởi nghĩa do
ông phát động hoàn toàn bị trấn áp.Nguyên trước đó,Hoàng Cao Khải
có viết thư dụ ông về hàng triều đình nhưng bị thẳng thừng từ
chối,nên sau khi mất,mộ táng của ông bị Hoàng Cao Khải quật lên,tán
thi hài của ông với thuốc súng và bắn xuống sông Lam.

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
- Lãnh đạo: Phan Đình Phùng, “Khen thay Cao Thắng tài to
Cao Thắng
Lấy ngay súng giặc về cho thợ rèn
Đêm ngày tỉ mỉ mở xem
Lại thêm có cả đội Quyên cúng tài
Xưởng trong cho chí xưởng ngoài
Thợ rèn cao tỉnh đều mời hội công
Súng ta chế tạo vừa xong
Đem ra mà bắn nức lòng thắm
thay
Bắn cho tiệt giống quân Tây
Cậy nhiều súng ống phen này hết
khoe.”

Cao Thắng (1864-1893)

Cao Thắng (1864-1893)
Năm 1887 khi Phan Đình Phùng ra Bắc liên lạc với các lực lượng kháng
Pháp, Cao Thắng được giao quyền chỉ huy nghĩa quân. Trong một trận
đánh thắng đội quân của ông đã thu được 17 khẩu súng và 60 viên đạn.
Ông cùng với Lê Phần, Lê Quyên tháo súng ra nghiên cứu để chế tạo súng
cho nghĩa quân. Ông tổ chức mở xưởng đúc vũ khí theo kiểu châu Âu ở
chiến khu Vũ Quang và sản xuất được 500 khẩu súng theo mẫu 1874 của
Pháp. Ngoài chế tạo vũ khí, ông còn xây dựng được một đội quân có tính
chiến đấu cao, kỷ luật nghiêm.
Tháng 9 năm 1889, Phan Đình Phùng trở về căn cứ, cử Cao Thắng làm tổng
chỉ huy nghĩa quân và thu được nhiều thắng lợi trong những năm 1890 1891.
Năm 1893, trong trận đánh Đồn Nu (Thanh Xuân - Thanh Chương - Nghệ
An), ông bị trúng đạn và hy sinh lúc mới 29 tuổi.
Cái chết của Cao Thắng là tổn thất lớn cho quân khởi nghĩa Phan Đình
Phùng. Sau khi ông mất, quân Phan Đình Phùng chỉ thắng thêm được 1 trận
Vụ Quang năm 1894 và không lâu sau khi Phan Đình Phùng mất (1895),
cuộc khởi nghĩa bị trấn áp hẳn.

Vũ khí của nghĩa quân Phan Đình Phùng

Súng trường do Cao Thắng chế tạoSúng trường của Pháp
(năm1874)

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
- Lãnh đạo:
- Địa bàn : Huyện Hương Khê và
Hương Sơn ( Hà Tĩnh)
- Căn cứ chính: Ngàn Trươi
(Hương Khê- Hà Tĩnh)
- Diễn biến:
+ Giai đoạn 1: 1885-1888: thời
kỳ tổ chức, huấn luyện, xây
dựng công sự, rèn đúc vũ khí.
+ Giai đoạn 2: 1888-1895: thời kỳ
chiến đấu mạnh mẽ đẩy lùi
HƯƠNG KHÊ
nhiều cuộc càn quét của địch.

Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

Ngàn Trươi
Hương
Khê

Lược đồ căn cứ Hương Khê

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
- Lãnh đạo:
- Địa bàn : Huyện Hương Khê và
Hương Sơn ( Hà Tĩnh)
- Căn cứ chính: Ngàn Trươi
(Hương Khê- Hà Tĩnh)
- Diễn biến:
+ Giai đoạn 1: 1885-1888: thời
kỳ tổ chức, huấn luyện, xây
dựng công sự, rèn đúc vũ khí.
+ Giai đoạn 2: 1888-1895: thời kỳ
chiến đấu mạnh mẽ đẩy lùi
HƯƠNG KHÊ
nhiều cuộc càn quét của địch.
-> Ngày 28/12/1895: Phan Đình
Phùng hi sinh -> khởi nghĩa
thất bại.
Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

10-1893

Ngàn Trươi
Vụ Quang

17-10-1894

Ngàn Trươi

Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)

THANH CHƯƠNG

Phan Đình Phùng khóc thương người anh hùng trẻ tuổi
CaoThắng, hi sinh khi mới 29 tuổi (1893).
“Có chí không thành, anh hùng đã mất.
Chưa thắng đã chết, ý trời ra sao?
Công muốn lập nên, gõ mái * nặng thề trừ giặc nước
Việc khôn tính trước, lên yên ** nay thấy vắng người.”

HƯƠNG KHÊ

THÀNH HÀ TĨNH

* Điển tích “gõ mái”.
** Điển tích “lên yên”

Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)

THANH CHƯƠNG

VỤ QUANG

HƯƠNG KHÊ

Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

THÀNH HÀ TĨNH

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
Bài thơ tuyệt mệnh của của Phan Đình Phùng
“Nhung trường vâng mệnh đã mười đông
Vũ lược còn chưa lập được công
Dân đói kêu trời, xao xác nhạn,
Quân gian chật đất, rộn ràng ong
Chín lần xa giá non sông cách
Bốn bể nhân dân nước lửa hồng
Trách nhiệm càng cao càng nặng gánh
Tướng môn riêng thẹn mặt anh hùng”
Bản dịch của Trần Huy Liệu
Thơ văn yêu nước thế kỷ XIX

Phan Đình Phùng (1847-1895)
“Ông chết rồi, nhưng bọn Pháp vẫn không tha, chúng quật mộ ông lên, đốt xác và
cho đem vứt đi. Người ta báo thù cả người đã nằm yên dưới mộ”. (Trần Dân Tiên)

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
- Lãnh đạo:
Phan Đình Phùng, Cao Thắng Nhận xét về cuộc khởi
nghĩa Hương Khê?
- Địa bàn hoạt động: 4 tỉnh
Thanh Hóa, nghệ An,
Hà Tĩnh, Quảng Bình
- Cuộc khởi nghĩa Hương Khê
- Căn cứ chính: Ngàn Trươi
đánh dấu bước phát triển cao
(Hương Khê- Hà Tĩnh)
nhất của phong trào Cần
- Chiến thuật đánh giặc:
vương dưới sự lãnh đạo của
Du kích, vận động chiến
các văn thân, sĩ phu yêu
nước.
- Diễn biến:
+ 1885-1888:
- Cuộc khởi nghĩa Hương Khê
+ 1888-1895:
thất bại cũng đánh dấu phong
trào Cần vương kết thúc trong
cả nước.

3. Khởi nghĩa Hương Khê (1885-1895)
- Lãnh đạo:
- Địa bàn :
- Căn cứ chính:
- Diễn biến:
- Ý nghĩa: Là cuộc khởi nghĩa
tiêu biểu, có qui mô lớn nhất,
trình độ tổ chức cao và chiến
đấu bền bỉ.
HƯƠNG KHÊ

Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

- Tại sao nói cuộc khởi nghĩa Hương Khê là cuộc
khởi nghĩa điển hình nhất trong phong trào Cần
vương?.
( Lãnh đạo, địa bàn, qui mô, trình độ tổ chức, thời
gian, tính chất)
- Lãnh đạo: tài giỏi, có uy tín, lập được nhiều chiến
công, chế tạo được vũ khí.
- Địa bàn: rộng khắp trên bốn tỉnh.
- Quy mô: lớn nhất.
-Trình độ tổ chức: cao, chặt chẽ, chiến đấu bền bỉ.
-Thời gian: kéo dài 10 năm.
-Tính chất : quyết liệt đầy cam go.

ĩa

Thanh Hóa, Nghệ An, Hà
Tĩnh, Quảng Bình

bàn

Địa

Cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
của phong trào Cần vương

h
ý ng

Cao Thắng

người lãnh đạo

Phan Đình Phùng

Căn cứ chính:Ngàn Trươi

n
Diễn biế

uả
kết q

Khởi nghĩa
Hương Khê

1885-1888 Chuẩn bị lương thực, vũ

khí, xây dựng lực lượng,

Khởi nghĩa thất bại
Thời kỳ chiến đấu

1888-1895

* KÕt qu¶ cña c¸c cuéc khëi nghÜa:
- §Òu thÊt b¹i.
* Nguyªn nh©n thÊt b¹i:
- ThiÕu mét lùc l­îng l·nh ®¹o cã ®ñ n¨ng lùc.
- Khñng ho¶ng ®­êng lèi.
- ThiÕu sù liªn hÖ chÆt chÏ víi nhau.

Trận Vụ Quang (ngày 17 tháng 10 năm 1894)
“Biết được Phan Đình Phùng cùng đại bộ phận nghĩa quân đóng ở
Vụ Quang, địch chủ trương tập kích tiêu diệt toàn bộ lực lượng và
bắt lãnh tụ. Nhưng được báo trước, Phan Đình Phùng cùng các
tướng lĩnh chuẩn bị đối phó. Lợi dụng thế nước xiết qua trước mặt
khu trại, Phan Đình Phùng dùng kế “sa nang úng thủy” của Hàn Tín
đánh Sở ngày xưa để giết giặc. Ông cho nghĩa quân lên tận nguồn
sông, chặt gỗ to làm kè chặn nước và dẫn nhiều khúc gỗ thả sẵn
trên nguồn. Giặc đến, nghĩa quân để cho địch yên ổn đi qua chỗ
sông cạn nước, chờ lúc địch đến đúng giữa dòng, Phan Đình
Phùng ra lệnh phá kè trên nguồn. Nước bị dồn ứ từ lâu, đến lúc
được tháo, ào ào chảy xuống, kéo theo những khúc gỗ chặt để sẵn,
vun vút lao xuống. Quân địch, phần bị nước cuốn bất ngờ, phần bị
gỗ to lao vào người, phần lại bị nghĩa quân mai phục hai bên bờ bắn
ra, nên bị chết rất nhiều”.
( Trích tư liệu Lịch sử lớp 8 trang 125 – Nhà xuất bản giáo dục)

KHỞI NGHĨA HƯƠNG KHÊ (1885-1895)

Thanh Thứ

Anh Thứ

Diễn Thứ

Nghi Thứ
Diệm Thứ

Lễ Thứ
Hương Thứ
Lai Thứ

Can Thứ
Thạch Thứ
Cẩm Thứ

Khê Thứ
Kì Thứ

Bình Thứ

Lệ Thứ

Danh sách 15 quân thứ
1. Khê Thứ (huyện Hương Khê, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Nguyễn Toại.
2. Can Thứ(huyện Can Lộc, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Nguyễn Chanh, Nguyễn Trạch.
3. Hương Thứ (huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh- chỉ huy: Nguyễn Giao.
4. Nghi Thứ (huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh- chỉ huy: Ngô Quảng, Hà Văn Mỹ.
5. Lai Thứ ( tổng Lai Thạch, Can Lộc, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Phan Đình Nghinh.
6. Cẩm Thứ (huyện Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Hoàng Bá Xuyên.
7. Thạch Thứ (huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Nguyễn Huy Thuận.
8. Kỳ Thứ ( huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Võ Phát.
9. Diệm Thứ (làng Tình Diệm, Hương Sơn, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Cao Đạt.
10. Lễ Thứ (làng Trung Lễ, Đức Thọ, Hà Tĩnh) - chỉ huy: Nguyễn Cấp.
11. Anh Thứ (huyện Anh Sơn, Nghệ An) – chỉ huy: Nguyễn Mậu.
12. Diễn Thứ (huyện Diễn Châu, Nghệ An)- chỉ huy: Lê Trọng Vinh
13. Bình Thứ (tỉnh Quảng Bình) – chỉ huy: Nguyễn Thụ.
14. Lệ Thứ (huyện Lệ Thủy, Quảng Bình)- chỉ huy: Nguyễn Bí.
15. Thanh Thứ (Thanh Hóa) - chỉ huy: Cầm Bá Thước.

CỦNG CỐ BÀI HỌC
Em có nhận xét gì về phong trào vũ trang chống Pháp cuối
thế kỷ XIX?
Lãnh đạo:

Tầng lớp văn thân, sĩ phu yêu nước

Thời gian

1885-1896

Lực lượng tham gia

Đông đảo quần chúng nhân dân

Tính chất

Yêu nước chống xâm lược, mang màu
sắc phong kiến

Kết quả

Thất bại (do ý thức hệ, lãnh đạo, so sánh
lực lượng...)

Ý nghĩa

Có vị trí lớn trong sự nghiệp đấu tranh
chống đế quốc, để lại nhiều tấm gương, bài
học kinh nghiệm quý báu.