TIẾT 35,36: BÀI 28:
TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT
I. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT

I. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA TẬP TÍNH Ở ĐỘNG VẬT

? Tập tính là gì?
? Cho ví dụ tập tính ở động vật mà
em biết?

- Khái niệm: Tập tính là một chuỗi phản ứng của động vật
trả lời kích thích của môi trường. Tập tính của động vật rất
đa dạng và phong phú.

Chim làm tổ.

Nhện giăng tơ.

Thú con bú sữa mẹ.

Kiến sống
từng đàn

thành

Ong bắp cày cái con
đẻ trứng vào rệp
vừng như Ong bắp
cày mẹ

Chim Cánh cụt ở Bắc
cực sống thành đàn để
sưởi ấm lẫn nhau,
chống lại giá rét

- Ví dụ: Chim làm tổ, Nhện giăng

tơ, Thú con bú sữa mẹ, Kiến sống
thành từng đàn, Ong bắp cày cái
con đẻ trứng vào rệp vừng như Ong
bắp cày mẹ, Chim Cánh cụt sống
thành đàn để sưởi ấm lẫn nhau,
chống
lại
giá
rét.

? Nêu vai trò của tập tính đối với động vật?
- Có vai trò quan trọng vì liên quan mật
thiết đến sự tồn tại và phát triển nòi
giống.
- Các tập tính đảm bảo cho động vật thích
nghi với môi trường.

? Em hãy phân biệt tập tính bẩm sinh và tập tính
học được của động vật theo bảng mẫu sau:

 
 
 

Tập tính bẩm sinh

 
 
 

Tập tính học được

Tập tính bẩm sinh

Tập tính học được

Tập tính học được hình thành
Tập tính bẩm sinh ngay từ khi
trong quá trình sống của cá thể,
sinh ra đã có
do học tập, rèn luyện mà có
Mang tính bản năng.

Không mang tính bản năng

Được di truyền từ bố mẹ, được Không bị chi phối bởi nhân tố di
quyết định bởi nhân tố di truyền truyền
Không thay đổi, không chịu ảnh
Dễ thay đổi và chịu ảnh hưởng
hưởng của điều kiện và hoàn cảnh
của điều kiện và hoàn cảnh sống
sống

Tập tính bẩm sinh

Tập tính học được

Các tác động và hoạt động cơ thể
xảy ra liên tục theo một trình tự
nhất định tương ứng với kích
thích

Các hoạt động xảy ra có thể khác
nhau tùy theo điều kiện tập luyện
và biểu hiện thay đổi trước cùng
một kích thích

Có cả ở động vật bậc thấp và động Chỉ có ở những nhóm động vật
vật bậc cao
bậc cao
Ví dụ: Động vật chạy trốn khi bị
Ví dụ: Nhện giăng tơ, thú con bú đổi bắt, Khỉ trèo lên ghế lấy thức
sữa mẹ, ...
ăn trên cao hoặc dùng đá đập hạt
cứng để ăn.

qq _.'

'.w

Hình a: Nhện giăng tơ để bắt mồi
bằng mạng nhện.

Hình b: Khỉ dùng đá đập hạt cứng
để ăn.

Hình c: Chim làm tổ.

Hình d: Người đi đường dừng lại
khi đèn đỏ.

- Tập tính bảo vệ lãnh thổ:
Một số loài động vật (hổ, chó sói,...) có
tập tính dùng mùi, nước tiểu, phân, ...
để đánh dấu lãnh thổ của mình và
cảnh báo các loài khác không được
xâm nhập. Khi có đối tượng xâm nhập
lãnh thổ, chúng có thể chiến đấu
quyết liệt để bảo vệ.

Tập tính
bẩm sinh

Tập tính
học được

Ý nghĩa

Chim, cá di cư

?

?

?

Ong, Kiến sống thành đàn

?

?

?

Chó tiết nước bọt khi ngửi thức
ăn

?

?

?

Mèo rình bắt Chuột

?

?

?

Chim ấp trứng

?

?

?

Tiêu chí so sánh

Tập tính
Tập tính
Tiêu chí so sánh bẩm
Ý nghĩa
học được
sinh
 
Thay đổi nơi sống theo mùa, tránh
được các điều kiện bất lợi của môi
Chim, cá di cư
x
trường sống, tìm đến nơi có điều
kiện sống tốt hơn.

Ong, Kiến sống
thành đàn
Chó tiết nước bọt
khi ngửi thức ăn

x
 

 

x

Đem lại lợi ích trong việc tìm mồi,
tìm nơi ở và chống lại kẻ thù hiệu
quả hơn
Mùi vị trong thức ăn khiến chó bị
đau rát, chúng tiết ra nhiều nước bọt
bể đẩy mùi vị đi khỏi miệng.

Tiêu chí so
sánh
Mèo rình
Chuột

bắt

Chim ấp trứng

Tập tính
Tập tính
bẩm
học được
sinh
x

x

x
 

Ý nghĩa
Kiếm mồi, đuổi bắt, thách
thức
Giúp cho phôi bên trong phát
triển, nếu phôi bên trong trứng
đã được thụ tinh thì sau một
thời gian ấp phôi sẻ phát triển
và nở thành con non.

II. ỨNG DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO THỰC TIỄN
? Nêu một số ứng dụng hiểu biết về tập tính của động vật
vào thực tiễn?

Dạy chó đi săn, bắt kẻ gian, phát
hiện ma túy

Làm bù nhìn ở ruộng nương để
đuổi chim phá hại mùa màng

II. ỨNG DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO THỰC TIỄN

Sử dụng các loài thiên địch
để tiêu diệt các nhóm sâu
hại cây trồng.

Dùng bẫy đèn ban đêm
diệt côn trùng có hại

Huấn luyện chó chăn
cừu

- Các ứng dụng hiểu biết về tập tính của động vật
vào thực tiễn:
+ Dạy chó đi săn, bắt kẻ gian, phát hiện ma túy.
+ Làm bù nhìn ở ruộng nương để đuổi chim phá hại
mùa màng.
+ Dùng bẫy đèn ban đêm diệt côn trùng có hại.
+ Sử dụng các loài thiên địch để tiêu diệt các nhóm sâu
hại cây trồng.

II. ỨNG DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO THỰC TIỄN

? Nêu cơ sở của việc ghi âm tiếng mèo
để đuổi chuột?
 ? Vì sao người ta có thể dùng biện
pháp bẫy đèn ban đêm diệt côn trùng
có hại?
 ? Vì sao người dân miền biển thường
câu Mực vào ban đêm?
 ? Người ta dạy Chó nghiệp vụ dựa
trên cơ sở khoa học nào?

II. ỨNG DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO THỰC TIỄN

II. ỨNG DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO THỰC TIỄN

- Người dân miền biển thường
câu Mực vào ban đêm vì: Mực
bị thu hút bởi nguồn sáng do
ngư dân tạo ra. Chiếu ánh sáng
xuống mặt nước, ánh đèn sẽ
thu hút động vật phù du, con
mồi nhỏ, các loài cá nhỏ, theo
đó mực cũng sẽ bị thu hút đến
tìm thức ăn.

II. ỨNG DỤNG HIỂU BIẾT VỀ TẬP TÍNH VÀO THỰC TIỄN

- Người ta dạy Chó
nghiệp vụ dựa trên cơ
sở khoa học phát triển
các phản xạ có điều
kiện bẩm sinh và mới
được hình thành, các
thói quen phục tùng.
Kết luận chung là sự
vâng lời.

- Con người đã vận dụng những hiểu biết về tập tính
của động vật vào thực tiễn để có những ứng dụng
trong đời sống.
Hiện tượng cảm ứng

Ứng dụng của con người

Tính hướng sáng của côn trùng gây hại
Tính hướng sáng của cá

Dùng đèn để bẫy côn
trùng
Dùng đèn để thu hút cá trong đánh bắt

Chim di cư về phương nam tránh rét

Nhận biết sự thay đổi về thời tiết

Chim yến cư trú và làm tổ ở những nơi
ánh sáng yếu

Làm nhà nuôi có ánh sáng rất yếu để
chim yến cư trú và làm tổ

Câu 1: Ghép các ứng dụng hiểu biết về tập tính của vật
nuôi vào thực tiễn (ở cột A) với lợi ích đối với con
người (ở cột B) cho phù hợp:
B. Lợi ích đối với con người

Đáp án

1. Ăn ngủ đúng giờ
 

a. Giảm công sức kêu gọi, tránh lãng phí và
quản lý được nuồn thức ăn.

1-b

2. Đi vệ sinh đúng chỗ

b. Giúp vật nuôi hình thành thói quen tốt,
nhờ đó chúng sinh trưởng và phát triển tốt
hơn

2-c

3. Nghe hiệu lệnh là về c. Hạn chế sự mất vệ sinh và giảm công sức
chuồng
vệ sinh chuồng trại

3-d

4. Nghe hiệu lệnh là đến d. Giúp người chăn nuôi giảm công sức lùa
ăn.
vật nuôi về chồng

4-a

A. Hiện tượng cảm ứng

VẬN DỤNG

? Đọc sách là một thói quen tốt, đây là tập
tính học được ở người. Em hãy vận dụng
kiến thức về cảm ứng ở sinh vật, xây dựng
các bước để hình thành thói quen này cho
bản thân?

VẬN DỤNG
- Để hình thành thói quen đọc sách, cần lặp
đi lặp lại các bước sau:
+ Bước 1: Chọn sách mình yêu thích.
+ Bước 2: Chọn thời gian đọc phù hợp.
+ Bước 3: Đọc hằng ngày vào thời gian đã
chọn.
+ Bước 4: Tự đánh giá thói quen đọc sách
của cá nhân.

VẬN DỤNG

? Khi nuôi gà, vịt người nông dân chỉ cần
dùng tiếng gọi quen thuộc là gà, vịt từ xa
đã chạy về ăn. Tập tính này của vật nuôi
có lợi cho sinh vật và cả người người
chăn nuôi. Em hãy nêu cách thức hình
thành tập tính trên cho vật nuôi?

VẬN DỤNG
- Để hình thành tập tính nghe hiệu lệnh về ăn, người
chăn nuôi nên làm như sau:
+ Gọi vật nuôi vào những thời điểm nhất định (mỗi
lần gọi bằng tiếng gọi giống nhau), khi vật nuôi đến
thì cho ăn.
+ Vào những ngày sau, cũng gọi và cho ăn vào thời
điểm đó và chi cho ăn khi gọi.
+ Sau nhiều ngày được cho ăn khi được gọi (bằng
một âm thanh quen thuộc), vật nuôi sẻ có tập tính
nghe tiếng gọi là chạy về ăn.