_Lý Công Uẩn_

I. TÌM HIỂU
CHUNG

1.Tác giả
Lí Công Uẩn (974 – 1028) tức vua Lí
Thái Tổ (lên ngôi lấy hiệu là Thuận
Thiên)
Quê: Đình Bảng – Từ Sơn – Bắc Ninh
Là người thông minh, nhân ái, chí lớn
và lập được nhiều chiến công

Khi mới 20 tuổi, Lý
Công Uẩn được đưa
vào triều làm một chức
quan võ. Vốn là người
thông minh, có sức
khoẻ và chí lớn, Công
Uẩn từ đó ngày càng
được tin cậy trong
triều, về sau làm tới Tả
thân vệ Điện tiền chỉ
huy sứ và trở thành trụ
cột của nhà tiền Lê.

Vì vậy ngay sau khi Lê Long
Đĩnh mất, mọi triều thần mà
người chủ xướng là quan Chi
Hậu Đào Cam Mộc nhận thấy
Lý Công Uẩn là người khoan
hòa, nhân thứ và được lòng
muôn dân nên đã tôn ông lên
làm vua. Lý Công Uẩn lên
ngôi vua, lấy niên hiệu là
Thuận Thiên, triều Lý được
thành lập. Cuộc chuyển giao
triều đại từ họ Lê sang họ Lý
đã diễn ra một cách hoà bình
êm thấm.

Lý
Công
Uẩn

Đền Đô
(Bắc Ninh)
– Ngôi
Đền Của
Các Bậc
Đế
Vương
Nhà Lý

2.Tác phẩm

Xuất xứ:

Ra đời năm Canh Tuất (1010) khi Lí
Công Uẩn bày tỏ ý định dời đô từ Hoa Lư
(Ninh Bình) ra thành Đại La (Hà Nội).

Thể loại: Chiếu
Hình thức:

Viết bằng văn xuôi, văn vần hoặc văn biền
ngẫu

Mục đích:

Là thể văn do vua dùng ban bố mệnh lệnh

Nội dung:

Thường thể hiện tư tưởng chính trị lớn, ảnh
hưởng đến vận mệnh triều đại, đất nước.

II. Bố
cục:

3 phần

- P1: Từ đầu … “không thể không dời
đổi”: Những tiền đề lịch sử và thực tiễn
của việc dời đô
- P2: Tiếp … “muôn đời”: Những lí do
để chọn thành Đại La làm kinh đô mới.
- P3: Còn lại: Thông báo quyết định dời
đô (Kết luận)

II. Phân
tích văn
bản

遷都詔
昔商家至盤庚五遷。周室迨成王三徙。豈三代之數君徇于
己私。妄自遷徙。以其圖大宅中。爲億萬世子孫之。上謹天命。
下因民志。苟有便輒改。故國祚延長。風俗富阜。而丁黎二家。
乃徇己私。忽天命。罔蹈商周之迹。常安厥邑于茲。致世代弗
長。算數短促。百姓耗損。萬物失宜。朕甚痛之。不得不徙。
况高王故都大羅城。宅天地區域之中。得龍蟠虎踞之勢。
正南北東西之位。便江山向背之宜。其地廣而坦平。厥土高而
爽塏。民居蔑昏墊之困。萬物極繁阜之。遍覽越邦。斯爲勝
地。誠四方輻輳之要会。爲萬世帝王之上都。
朕欲因此地利以定厥居。卿等如何。

Chiếu dời đô
Xưa nhà Thương đến đời Bàn Canh năm lần dời đô, nhà Chu đến
đời Thành Vương ba lần dời đô, há phải các vua thời Tam Đại ấy theo
ý riêng tự tiện dời đô. Làm như thế cốt để mưu nghiệp lớn, chọn ở chỗ
giữa, làm kế cho con cháu muôn vạn đời, trên kính mệnh trời, dưới
theo ý dân, nếu có chỗ tiện thì dời đổi, cho nên vận nước lâu dài,
phong tục giàu thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng, coi
thường mệnh trời, không noi theo việc cũ Thương Chu, cứ chịu yên
đóng đô nơi đây, đến nỗi thế đại không dài, vận số ngắn ngủi, trăm họ
tổn hao, muôn vật không hợp. Trẫm rất đau đớn, không thể không
dời.
Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương, ở vào nơi
trung tâm trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam bắc
đông tây, tiện nghi núi sông sau trước. Vùng này mặt đất rộng mà
bằng phẳng, thế đất cao mà sáng sủa, dân cư không khổ thấp trũng
tối tăm, muôn vật hết sức tươi tốt phồn thịnh. Xem khắp nước Việt đó
là nơi thắng địa, thực là chỗ tụ hội quan yếu của bốn phương, đúng là
nơi thượng đô kinh sư mãi muôn đời.

1. Mục đích rời đô

1. Mục đích của bài chiếu
- Chiếu dời đô được viết trong hoàn cảnh đất nước thái bình, nhà Lí muốn dời
kinh đô từ thành Hoa Lư nhỏ hẹp ra nơi Đại La rộng lớn, thuận tiện cho việc mở
mang và củng cố, bảo vệ đất nước.

2. Lí do dời đô

Đọc đoạn 1
(sgk tr48) và
phần Chú thích
(sgk - tr50)

Trả lời
những câu
hỏi sau:

Lý Công Uẩn đã lấy dẫn chứng những triều đại nào liên
quan đến việc dời đô trong lịch sử?
Kết quả của những lần dời/ không dời đô là gì?

Cách lập luận của tác giả có gì đặc sắc?
Vì sao cần đưa dẫn chứng về
việc rời đô?

Nhà Thương hay nhà Ân, Ân Thương là
triều đại đầu tiên được công nhận về mặt lịch
sử ở Trung Quốc. Triều đại này được tồn tại
từ khoảng thế kỉ XVII đến thế kỉ XI TCN.
Nhà Chu là một triều đại lịch sử Trung Quốc,
triều đại này nối tiếp sau nhà Thương, trước
nhà Tần, tồn tại trong khoảng thế kỉ XI đến
năm 256, TCN.

2. Lí do dời đô
a. Lịch sử Trung Quốc :
- Nhà Thương : năm lần dời đô.
- Nhà Chu : ba lần dời đô.
- Lí do dời đô: Mưu toan việc lớn,
tính kế muôn đời cho con cháu.

 Vận nước lâu dài,
phong tục phồn thịnh.

 Dẫn chứng cụ thể, lập luận chặt chẽ.

Nhà Đinh là một triều đại
quân chủ phong kiến trong
lịch sử Việt Nam, bắt đầu vào
năm 968, sau khi Đinh Tiên
Hoàng dẹp xong loạn 12 xứ
quân thống nhất đất nước và
kết thúc vào năm 980, khi
con của Đinh Tiên hoàng là
Đinh Phế Đế nhường ngôi
cho Lê Hoàn. Quốc hiệu giai
đoạn này là Đại Cồ Việt.

Nhà Lê (Tiền Lê) là một
triều đại quân chủ trong
lịch sử Việt Nam, bắt đầu
khi Đinh Phế Đế nhường
ngôi cho Lê Hoàn vào năm
980, trải qua ba đời quân
chủ và chấm dứt khi Lê
Long Đĩnh qua đời. Quốc
hiệu vẫn là Đại Cồ Việt.

1. Lí do dời đô
b. Tình hình nước ta :
- Dẫn chứng: Hai nhà Đinh Lê theo ý
riêng mình, khinh thường mệnh trời.
- Kết quả: Triều đại không lâu bền, số
vận ngắn ngủi, trăm họ hao tốn . . .

 Lý lẽ + cảm xúc
 Tăng sức thuyết phục

- “Trẫm rất đau xót”

 Khẳng định việc dời đô khỏi Hoa Lư là cần thiết.

3. Nguyên nhân chọn Đại La làm kinh đô

Thiên thời

u
ể
i
b
g
n
ữ
h
n
a
r
ỉ
ch
ố
t
y
ã
u
h
ế
y
m
c
E
á
c
a
ủ
c
hể
g
Nhân
hòa
t
n
ụ
ụ
c
d
n
ử
ệ
s
hi
ổ
T
i
á
h
íT
L
n
â
a
d
u
v
n
â
à
m
nh
c
ụ
h
p
t
ế
y
u
h
t
ô
ể
đ
đ
i
ờ
d
c
ệ
i
v
g
n
o
tr

Địa lợi

“Đại Việt không nơi nào hơn được nơi
này. Núi là vạt áo che, sông là dải đai thắt,
sau lưng là sông nước, trước mặt là biển, địa
thế hùng mạnh mà hiếm, rộng mà dài, có thể
là nơi vua ở hùng tráng, ngôi báu vững bền.”
(Ngô Sĩ Liên – Đại Việt sử kí toàn thư)

Thiên thời

Kinh đô cũ của Cao Vương
Nơi trung tâm của trời đất
Thế rồng cuộn, hổ ngồi
Nơi kinh đô bậc nhất của
đế vương muôn đời

Địa lợi

Chính giữa nam bắc
đông tây
Tiện nghi núi sông sau
trước
Địa thế rộng mà bằng
phẳng, thế đất cao mà
sáng sủa

Nhân hòa
Dân khỏi chịu cảnh
ngập lụt
Muôn vật rất mực
phong phú tốt tươi

3. Nguyên nhân chọn Đại La làm kinh đô

Đại La là nơi
xứng đáng định
đô của nước
Đại Việt.

Cố đô
Hoa Lư

13 năm (968980) là triều đại
Đinh

29 năm tiếp
(980-1009) là
triều Tiền Lê

Đầu tháng 11/1009,
Lí Công Uẩn lên
ngôi vua tại Hoa Lư

Cố đô Hoa Lư

Đia thế của Hoa Lư

Hà Nội ngày nay

VĂN MIẾU XƯA

CHÙA MỘT CỘT

VĂN MIẾU NGÀY NAY

Hồ Gươm Tháp Rùa

LĂNG BÁC

SVĐ Mỹ Đình

Nhà hát lớn Hà Nội

_Lý Công Uẩn_

4. Quyết định dời đô
Tại sao khi
kết thúc bài
chiếu, nhà v
ua kh ôn g ra
lệnh mà lại
hỏi ý kiến
của quần th
ần? Cách kế
t
thúc ấy có tá
c d ụ n g g ì?

Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất
ấy mà định chỗ ở, các khanh nghĩ thế nào?
Kết thúc = câu hỏi tu từ
- Vừa là ban bố quyết định, vừa là lời phủ
dụ yên dân
- Mang tính chất đối thoại, trao đổi tạo sự
đồng cảm giữ mệnh lệnh của nhà vua với
thần dân
 Vị vua thấu tình đạt lí

Nhà vua ban chiếu

Nêu lịch sử (Nhà

Lý do dời đô (Hoa Lư
Khát
vọng dời
đô  Xây
dựng đất
nước hùng
mạnh

không phù hợp)

Thương, Chu dời đô
nên phát triển)

Thực tế nhà Đinh,
Lê (Không dời nên
suy vong)

Lý do chọn Đại La

(Hội đủ mọi điều kiện)

Lợi thế của Đại La
(Lý tưởng về mọi
mặt)

Dấu tích Hoàng Thành Thăng Long xưa

Hoạt cảnh “Lý Công Uẩn ban Chiếu dời đô”

Lễ hội tưởng nhớ vua Lý Thái Tổ

IV.

Tổng
kết

1. Nghệ thuật
- Chiếu dời đô là áng văn chính luận đặc sắc
viết theo lỗi biền ngẫu, các vế đối nhau cân
xứng nhịp nhàng
- Cách lập luận chặt chẽ, lí lẽ sắc sảo rõ ràng
- Dẫn chứng tiêu biểu, giàu sức thuyết phục
- Có sự kết hợp hài hòa giữ tình và lí

2. Nội dung
Bài chiếu phản ánh khát vọng của
nhân dân về một đất nước độc
lập, thống nhất, đồng thời phản
ánh ý chí tự cường của dân tộc
Đại Việt đang trên đà lớn mạnh.

Thảo luận

Vì sao nói việc “Chiếu dời
đô” ra đời phản ánh ý chí
độc lập tự cường và sự
phát triển lớn mạnh của
dân tộc Đại Việt?
THỜI
HẾT
GIỜ
0123 : GIAN
33
59
58
57
56
55
54
53
52
51
50
49
48
47
46
45
44
42
41
40
39
38
37
36
35
34
43
32
31
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00