Kiểm tra bài cũ
Tại sao nói cuộc khởi
nghĩa Hương Khê là
cuộc khởi
nghĩa
tiêu khởi
Đây
là cuộc
biểu nhất trong phong
nghĩa nào?
trào Cần Vương?

-

Quy mô, địa bàn hoạt động: rộng lớn
Tổ chức chặt chẽ, chỉ huy thống nhất
Lãnh đạo là văn thân, các sĩ phu yêu nước
Thời gian tồn tại: 12 năm từ năm (1885 -1896)
Phương thức tác chiến: chiến tranh du kích nhưng hình thức
phong phú, linh hoạt. Nghĩa quân đã tự chế tạo được súng
trường.
- Khởi nghĩa thất bại đánh dấu mốc kết thúc của phong trào đấu
tranh chống Pháp dưới ngọn cờ Cần vương.

Bài 27
KHỞI NGHĨA YÊN THẾ VÀ
PHONG TRÀO CHỐNG PHÁP
CỦA ĐỒNG BÀO MIỀN NÚI
CUỐI THẾ KỈ XIX

I/Mục tiêu bài học
1/ Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
- Phong trào nông dân Yên Thế: thời gian tồn tại, diễn biến, nguyên nhân thất bại, ý
nghĩa.
b. Kỹ năng
- Dùng tư liệu lịch sử và bản đồ miêu tả những sự kiện lịch sử. Đối chiếu, so sánh,
phân tích, tổng hợp các sự kiện lịch sử và nhân vật lịch sử.
c. Tư tưởng
- Giáo dục cho các em lòng biết ơn những anh hùng dân tộc.
-Nhận thấy rõ khả năng cách mạng to lớn, có hiệu quả của nông dân Việt Nam.
GD MÔI TRƯỜNG: xây dựng ở vùng rừng núi, có địa thế hiểm trở, không xa nơi
cư trú của nhân dân, mở rộng dần địa bàn hoạt động…

II/ Chuẩn bị về tài liệu và phương tiện dạy học
1. GV
- Lược đồ khởi nghĩa Yên Thế.
- Tranh ảnh về thủ lĩnh phong trào nông dân Yên Thế và các dân tộc thiểu số chống Pháp.
2. HS Tranh ảnh, liên quan.
III/ Tổ chức hoạt động học cho học sinh
-Ổn định
-Kiểm tra bài cũ
Trình bày diễn biến cuộc khởi nghĩa Hương Khê. Tại sao nói KN Hương Khê là cuộc KN tiêu biểu
nhất trong phong trào Cần Vương?
1/Hoạt động dẫn dắt vào bài:
Khởi động: Cùng với phong trào Cần Vương cuối thế kỉ XIX, phong trào tự vệ vũ trang kháng Pháp
của nhân dân ta cuối thế kỉ XIX đã gây cho thực dân Pháp không ít khó khăn, điển hình nhất là cuộc
khởi nghĩa Yên Thế (tồn tại gần 30 năm) và phong trào đấu tranh của các dân tộc miền núi. Hôm nay,
chúng ta tìm hiểu về khởi nghĩa Yên Thế và phong trào chống Pháp của đồng bào miền núi cuối thế kỉ
XIX.
2/Hoạt động hình thành kiến thức:

I. KHỞI NGHĨA YÊN THẾ (1884-1913)
1. Nguyên nhân
2. Diễn biến
3. Nguyên nhân thất bại- Ý nghĩa

LƯỢC ĐỒ CĂN CỨ YÊN THẾ
Tại sao nghĩa quân lại
chọn
Yên Thế làm căn
Vùng đất Yên Thế
cứ cho cuộc khởi
nghĩa?

Tỉnh Bắc Giang

Đất rừng Yên Thế

NghÜa qu©n Yªn ThÕ

Nghĩa quân tham gia Yên Thế

CĂN CỨ YÊN THẾ

1/Nguyên nhân khởi nghĩa:
• “Tình hình suy sụp của nông nghiệp Việt Nam dưới thời
Nguyễn đã làm cho nông dân nhiều vùng đồng bằng miền
Bắc buộc phải bỏ làng mạc đi nơi khác kiếm sống. Trong
đó, một số người đã lên Yên Thế. Từ giữa thế kỷ XIX, họ
bắt đầu lập ra một số làng mạc và tổ chức làm ăn, chống
lại các thế lực đe dọa từ bên ngoài tới.”
• “Khi thực dân Pháp mở rộng phạm vi chiếm đóng ra Bắc
Kỳ, Yên Thế trở thành đối tượng bình định đầu tiên của
chúng. Để bảo vệ cuộc sống của mình, nông dân Yên Thế
đã nổi dậy chống Pháp.”

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
1/ Nguyên nhân
•Thực dân Pháp cướp đất nông dân, họ vùng lên đấu tranh.

I. Khởi nghĩa Yên Thế (1884-1892)
2/ Diễn biến
Thảo luận 3 phút: trình bày diễn biến cuộc khởi
nghĩa Yên Thế?(theo mẫu phiếu học tập)
+ Nhóm 1: giai đoạn 1
+ Nhóm 2: giai đoạn 2
+ Nhóm 3: giai đoạn 3

I/ Khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1913)
1/ Nguyên nhân
2/Diễn biến
+ Giai đoạn 1 (1884-1892)
- Nhiều toán nghĩa quân hoạt động riêng lẻ thủ lĩnh là Đề
Nắm.

I/ Khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1913)

1.Nguyên nhân
2. Diễn biến

Giai đoạn 1 (1884-1892)

BÁ PHỨC
TỔNG TÀI
ĐỀ NẮM
ĐỀ THUẬT
ĐỀ CHUNG

Lược đồ Khởi nghĩa Yên Thế:

GIAI ĐOẠN 1: 1884-1892

LẠNG SƠN

TUYÊN QUANG
THÁI NGUYÊN
HỐ CHUỐI

BỐ HẠ
VĨNH YÊN
NHÃ NAM
KÉP
BẮC GIANG
ĐÁP CẦU
SƠN TÂY
BẮC NINH
CHÚ THÍCH
Pháp tấn công
HẢI PHÒNG
Quân ta chống trả

BIỂN ĐÔNG

LƯỢC ĐỒ CĂN CỨ YÊN THẾ

Hoàng Hoa Thám hồi còn bé tên là Trương Văn
Nghĩa, quê ở làng Dị Chế, huyện Tiên Lữ, tỉnh
Hưng Yên; sau di cư lên Sơn Tây (Hà Tây), rồi đến
Yên Thế (Bắc Giang). Sinh trưởng trong một gia
đình trọng nghĩa khí; cả hai ông bà đều tham gia
kháng Pháp ở Sơn Tây.
Hoàng Hoa Thám (1858- 1913)

Từ năm 16 tuổi, ông tham gia nhiều cuộc khởi nghĩa chống pháp Sau này, Ông
đứng dưới cờ nghĩa Lương Văn Nắm (tức Đề Nắm) và trở thành một tướng lĩnh có
tài.
Tháng 4 năm 1892, Đề Nắm bị thủ hạ Đề Sặt sát hại và Hoàng Hoa Thám trở thành thủ lĩnh
tối cao của phong trào Yên Thế. Ông tiếp tục hoạt động, lập căn cứ ở Yên Thế và trở thành
thủ lĩnh danh tiếng nhất của phong trào nông dân chống Pháp với biệt danh "Hùm xám Yên
Thế". Ông tổ chức đánh nhiều trận, tiêu biểu ở thung lũng Hố Chuối (tháng 12 năm 1890)
và Đồng Hom (tháng 2 năm 1892).

ANH HÙNG BA BIỀU- CÁNH TAY PHẢI ĐẮC LỰC CỦA ĐỀ THÁM

NGHĨA QUÂN YÊN THẾ

LÍNH PHÁP BỊ THƯƠNG

I.KHỞI NGHĨA YÊN THẾ ( 1884 – 1913)

1.Nguyên nhân
2. Diễn biến
+Giai

đoạn 1(1884-1892)

+ Giai đoạn 2(1893-1908)
-Thời kì nghĩa quân vừa chiến đấu vừa xây dựng cơ sở.
Dưới sự chỉ huy của Đề Thám.
-

LƯỢC ĐỒ KHỞI NGHĨA YÊN THẾ (GIAI ĐOẠN
2)

Tại sao nghĩa quân
và Pháp tiếp tục
giảng hòa lần 2?
Căn cứ chính
Nơi diễn ra trận
đánh.

PHÁP CHUẨN BỊ TẤN CÔNG VÀO YÊN THẾ

Phan Bội Châu
(1867-1940)

Phan Châu Trinh
(1872-1926)

Những nhà yêu nước này đã từng tìm đến Yên Thế, bắt liên
lạc với Đề Thám.

I.KHỞI NGHĨA YÊN THẾ ( 1884 – 1913)

1.Nguyên nhân
2. Diễn biến
+Giai

đoạn 1(1884-1892)

+ Giai đoạn 2(1893-1908)
+ Giai đoạn 3 (1909-1913)
-

Kết quả: Pháp tập trung lực lượng tấn công lên Yên Thế, lực
lượng nghĩa quân hao mòn dần. Ngày 10/2/1913, Đề Thám bị sát
hại, phong trào tan rã..

c) GIAI ĐOẠN 3: 1909-1913

TUYÊN QUANG

Giữa
năm
1908,
xảy sao
ra vụthực
đầu độc
Câu
hỏi:
“Tại
dânlính
Pháp ở Hà Nội có sự tham gia của Đề
Pháp Nhân
mở cuộc
quyPháp
mô
Thám.
cơ hộitấn
này,công
thực dân
Yêntiêu
Thế?
tập trung lựclên
lượng
diệt nghĩa quân
LẠNG SƠN

THÁI NGUYÊN

HỐ CHUỐI

BỐ HẠ
VĨNH YÊN
NHÃ NAM
KÉP
BẮC GIANG
ĐÁP CẦU
SƠN TÂY
BẮC NINH
CHÚ THÍCH
Pháp tấn công
Quân ta chống trả

HẢI PHÒNG

Quân ta rút lui

BIỂN ĐÔNG

LƯỢC ĐỒ CĂN CỨ YÊN THẾ

CẢ GIA ĐÌNH ĐỀ THÁM BỊ BẮT

Những anh hùng của nhóm Ðề-Thám bị xử tử

Nhận xét về phong trào
nông dân Yên Thế?
(thời gian tồn tại, lực
lượng tham gia,tính
chất)

• Thời gian tồn tại 30 năm
(1884-1913)
• Lực lượng tham gia: đều là
những người nông dân cần cù,
chất phác, yêu cuộc sống.
• Tính chất: là một phong trào
yêu nước, không nằm trong
phong trào Cần Vương

3. Nguyên nhân thất bại – Ý nghĩa:

Câu hỏi: “Nguyên nhân thất bại của khởi nghĩa
Yên Thế?”
“Cuộc khởi nghĩa thất bại do so sánh lực lượng
giữa ta và địch quá chênh lệch, khởi nghĩa nổ ra
trong một vùng rừng núi hẻo lánh, ít liên hệ với
phong trào chung. Thực dân Pháp đã cấu kết với
quan lại, địa chủ phong kiến đàn áp phong trào.”

NHỮNG NGHĨA QUÂN BỊ XỬ TỬ

3. Nguyên nhân thất bại – Ý nghĩa:

a. Nguyên nhân thất bại:
- Pháp còn mạnh, câu kết với phong kiến đàn áp phong trào.
- Lực lượng nghĩa quân còn mỏng và yếu. Tổ chức, lãnh đạo còn
Ý nghĩa cuộc khởi
nhiều hạn chế.
nghĩa yên thế?
b. Ý nghĩa lịch sử:
- Thể hiện tinh thần yêu nước chống Pháp của giai cấp nông dân.
- Góp phần làm chậm quá trình bình định của Pháp.

Khởi nghĩa Yên Thế có những đặc điểm gì khác so với
các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương?
PHONG TRÀO NÔNG
DÂN YÊN THẾ
MỤC TIÊU
LÃNH ĐẠO
PHƯƠNG THỨC
TÁC CHIẾN
THỜI GIAN

PHONG TRÀO CẦN
VƯƠNG

PHONG TRÀO NÔNG DÂN
PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG
YÊN THẾ

MỤC TIÊU

LÃNH ĐẠO

- Lòng yêu nước, chống Pháp -Lòng yêu nước, chống Pháp
xâm lược.
xâm lược.
-Bảo vệ ngôi vua, lập lại chế
- Bảo vệ lợi ích trước mắt của
độ phong kiến.
nông dân địa phương.

- Nông dân

- Văn thân, sĩ phu yêu nước

- Gần 30 năm:
1884-1913

- Cuộc khởi nghĩa dài nhất là
12 năm

PHƯƠNG THỨC
TÁC CHIẾN

THỜI GIAN

? Sự khác nhau giữa phong trào Cần vương với khởi
nghĩa Yên Thế thể hiện điều gì?
- Tinh thần yêu nước, lòng dũng cảm, gan dạ và sáng tạo của
nông dân Yên Thế.
- Sự lãnh đạo tài giỏi của Hoàng Hoa Thám.
=> Đây là cuộc khởi nghĩa nông dân lớn nhất, kéo dài
nhất cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX. Đồng thời đây là cuộc khởi
nghĩa duy nhất không chịu ảnh hưởng của phong trào Cần
Vương.

Nhà thờ Đề Thám và nghĩa quân tại Khu di
tích Yên Thế

Lễ hội tại đền thờ Hoàng Hoa Thám diễn ra vào ngày 16 tháng 3
dương lịch tại thị trấn Cầu Gồ ( Yên Thế - Bắc Giang).

Nguyên nhân

G
ia
i

đo

ạn

1

(1884

Diễn
biến
khởi
nghĩa
Yên Thế

m
ắ
N
ề
Đ

)
- 18 9 2

Nghĩa quân hoạt động riêng rẽ

ạo
đ
h
n
lã

Giai đoạn 2 (1893 - 1908) Nghĩa quân vừa chiến đấu vừa xây dựng
cơ sở
Đề Thám lãnh đạo
(Đề Thám 2 lần giảng hòa với Pháp)
Ga
i

Nguyên nhân thất
bại, Ý nghĩa

Đề
Th

đo
ạ

n3

ám

lãnh

đạ o

(1909 – 1913)

Thực dân Pháp tập trung lưc lượng mở
Cuộc tấn công, Lực lượng nghĩa quân
hao mòn dần .Ngày 10/2/1913 Đề Thám
bị sát hại -> phong trào tan rã

ÔN TẬP
• Câu 1: Nông dân Yên Thế đứng lên nhằm mục
đích gì?
A. Giúp vua cứu nước
B. Bảo vệ cuộc sống
C. Giành lại độc lập.
D. Cứu nước, cứu nhà

Câu 2: Vì sao cuộc khởi nghĩa Yên Thế được
xem là cuộc khởi nghĩa nông dân?
A. Cuộc khởi nghĩa có nông dân tham gia dưới
sự chỉ huy của văn thân sĩ phu.
B. Cuộc khởi nghĩa mà mục tiêu chủ yếu là đòi
ruộng đất cho nông dân.
C. Cuộc khởi nghĩa mà lực lượng tham gia chủ
yếu là nông dân.
D. Cuộc khởi nghĩa mà lãnh đạo và lực lượng
tham gia khởi nghĩa đều là nông dân.

DẶN DÒ
• - Học bài cũ
• + Xem lại nội dung bảng so sánh khởi nghĩa Yên Thế với phong trào
Cần Vương
• + Vị trí căn cứ của Yên Thế
• -Chuẩn bị bài 28: Trào lưu cải cách duy tân ở Việt Nam nửa cuối thế kỉ
XIX
• *Chú ý:
• - Bối cảnh ra đời của phong trào duy tân.
• - Những nhà cải cách tiêu biểu.
• - Nội dung và ý nghĩa của những đề nghị cải cách.