Tại sao đế giày đá bóng
phải có gai cao su còn đế
giày trượt băng thì không
có?

Tại sao mặt lốp xe
không làm nhẵn?

Trục bánh xe bò

Trục bánh xe đạp

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự khác biệt giữa hai loại
trục bánh xe. Đó là sự phát minh ra ổ bi.

Bài 40: LỰC MA SÁT

Hoạt động cá nhân

Thời gian: 1 phút

Hãy chỉ ra các lực tiếp xúc với tủ?
Các lực đó các tác dụng gì đối với tủ?
 Lực đẩy của người và lực sàn nhà tác dụng vào tủ. Lực đẩy có
tác dụng làm cho tủ di chuyển về phía trước người đó; còn lực
mà sàn nhà tác dụng vào tủ có tác dụng cản trở sự di chuyển của
tủ.

1/ Khái niệm lực ma sát

Thảo luận cặp đôi – Phiếu học tập 02

Thực hiện thí nghiệm tương tự như hình 40.1
và 40.2

Quan sát hình ảnh 40.1, 40.2 trong SGK hoạt động
cặp đôi để trả lời các câu hỏi:
+Lực cản trở khi tủ chuyển động tên mặt bàn là lực
tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
+ Khi kéo khối gỗ trượt đều trong hình 40.1, 40.2
tại sao giá trị lực kế lại khác nhau?
+Dựa vào kết quả hình 40.1, 40.2, giải thích về
nguyên nhân xuất hiện lực ma sát?
Hoàn thành phiếu học tập số 2

Kết luận:
Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt tiếp xúc giữa
hai vật.
Nguyên nhân xuất hiện của lực ma sát đó là sự tương tác
giữa bề mặt của hai vật

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 2 phút

2/ Lực ma sát trượt

Khi nào xuất hiện lực ma sát trượt?

Quan sát hình ảnh 40.3 trong SGK tiến hành thí nghiệm để hoàn
thành phiếu học tập số 3
+ Yêu cầu học sinh cho biết để làm thí nghiệm cần có những dụng
cụ gì?
+ Cách tiến hành thí nghiệm?
+ Yêu cầu đại diện từng nhóm lên nhận dụng cụ thí nghiệm.
+ Hai bàn có bốn bạn sẽ ghép thành một nhóm, tiến hành thí
nghiệm và cho biết sau khi rời tay khỏi khối gỗ, khối gỗ chuyển
động như thế nào?
+ Hoàn thành phiếu học tập số 3.
Sau khi thảo luận, hoàn thành xong phiếu học tập
+ Yêu cầu các nhóm chấm chéo nhau.

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Kết luận:
Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề mặt
của vật khác

3. Lực ma sát nghỉ:

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 3 phút

Khi nào xuất hiện lực ma sát nghỉ?
+ Kéo từ từ khối gỗ trên mặt bàn, quan sát số chỉ của lực kế khi vật chưa
chuyển động.
+ Số chỉ lực kế khi vật chưa di chuyển cho biết lực cản trở chuyển động của vật lúc này là
bao nhiêu?
+ Lực cản xuất hiện ở đâu khiến vật chưa thể di chuyển dưới tác dụng của lực kéo?

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 3 phút

Quan sát hình ảnh 40.4 trong SGK tiến hành thí nghiệm để
hoàn thành phiếu học tập số 4
+ Yêu cầu học sinh cho biết để làm thí nghiệm cần có những dụng
cụ gì?
+ Cách tiến hành thí nghiệm?
+ Yêu cầu đại diện từng nhóm lên nhận dụng cụ thí nghiệm.
+ Hai bàn có bốn bạn sẽ ghép thành một nhóm, tiến hành thí
nghiệm và cho biết vì sao khi kéo khối gỗ bằng một lực mà nó vẫn
nằm yên trên mặt bàn?
+ Hoàn thành phiếu học tập số 4.

Kết luận:
Lực ma sát nghỉ xuất hiện ngăn cản sự chuyển động của
một vật khi nó tiếp xúc với bề mặt của một vật khác và có xu
hướng chuyển động trên đó.

Lực nào đã giữ quạt trần và
các bức tranh không bị rơi
xuống khi chịu tác dụng của
trọng lực

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát

Lực mà mặt đất tác dụng lên
bàn chân

Phanh xe

4.1. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực
ma sát
Quan sát hình ảnh 40.5, 40.6 trong SGK tiến hành thí nghiệm
để hoàn thành phiếu học tập số 5.
* Hai bàn có bốn bạn sẽ ghép thành một nhóm, quan sát và thảo
luận trả lời các câu hỏi sau:
+ Lực ma sát có tác dụng như thế nào khi vật chuyển động?
+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều gì sẽ xảy ra?
+ Khi người lái xe bóp phanh, điề gì xảy ra nếu má phanh bị
mòn?
+ Hoàn thành phiếu học tập số 5.

Kết luận:
Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc cản trở chuyển động của
các vật

4.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn
giao thông

4.2. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao
thông
Quan sát hình ảnh 40.7 trong SGK tiến hành thí nghiệm để hoàn
thành phiếu học tập số 6.
+ Hai bạn cùng bàn sẽ ghép thành một nhóm, tiến hành quan sát và
thảo luận để trả lời các câu hỏi sau:
- Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì chúng đều
bị mòn?
- Hãy nêu hai ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại của ma sát
trong giao thông?
+ Hoàn thành phiếu học tập số 6.

Kết luận:
Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao
thông đường bộ

5. Lực cản của không khí

5. Lực cản của không khí
5.1. Tìm hiểu về lực cản của không khí
Quan sát hình ảnh 40.9 trong
SGK để trả lời câu hỏi:
+ Hai bàn có bốn bạn sẽ ghép
thành một nhóm, quan sát và thảo
luận trả lời các câu hỏi sau:
+Vì sao các vận động viên đua xe
thường cúi khom thân người gần
như song song với mặt đường?

5.2. Thực hiện thí nghiệm.
Các nhóm là thí nghiệm 3 trong SGK để trả lời câu hỏi
SGK
+ Hai bàn bốn bạn sẽ ghép thành một nhóm, tiến hành
quan sát và thảo luận để trả lời các câu hỏi sau:
+ Tờ giấy nào rơi chạm đất trước? Tại sao?
+ Chọn đại diện một nhóm lên bảng trình bày kết quả

Kết luận:
Khi vật chuyển động trong không khí sẽ có lực cản của
không khí tác dụng lên vật

Lực ma
sát trượt
Lực ma
sát nghỉ

Tìm hiểu về
lực cản của
không khí

Tìm hiểu ảnh hưởng của lực
ma sát trong an
toàn giao thông

Tìm hiểu tác dụng
cản trở
và thúc đẩy
chuyển động của
lực ma sát

Luyện tập
Câu 1: Phát biểu nào sau đây về lực ma sát là
đúng?
A. Lực ma sát cùng hướng với hướng chuyển động của vật.
B. Khi vật chuyển động nhanh dần, lực ma sát lớn hơn lực
đẩy.
C. Khi vật chuyển động chậm dần, lực ma sát nhỏ hơn lực
đẩy.
D. Lực ma sát cản trở chuyển động trượt của vật này trên
bề mặt vật kia.

Câu 2. Một vật đặt trên mặt bàn nằm ngang. Dùng tay
búng vào vật để nó chuyển động. Vật sau đó chuyển động
chậm dần vì có
A. trọng lực.
B. lực hấp dẫn.
C. lực búng của tay.
D. lực ma sát.

Câu 3. Lực ma sát trượt xuất hiện trong trường hợp nào
sau đây?
A. Ma sát giữa các viên bi với ổ trục xe đạp, xe máy.
B. Ma sát giữa cốc nước đặt trên mặt bàn với mặt bàn.
C. Ma sát giữa lốp xe với mặt đường khi xe đang đứng yên.
D. Ma sát giữa má phanh với vành xe.

Luyện tập
1. Tại sao mặt lốp xe không làm nhẵn?
2. Tại sao cần quy định người lái xe cơ giới (ô tô, xe
máy, …) phải kiểm tra lốp xe thường xuyên và thay lốp khi
đã mòn?
3. Tại sao khi đi dép đế bị mòn thì thường bị trơn
trượt và dễ ngã?
4. Hãy giải thích các hiện tượng sau và cho biết trong
các hiện tượng nàỵ, ma sát có lợi hay có hại: ô tô đi vào
bùn dễ bị sa lầỵ.

Vận dụng
1. Tại sao mặt dưới của dép lại gồ ghề?
2. Hãy chỉ ra sự xuất hiện của lực ma sát khi đang đi
xe phanh gấp bánh xe trượt trên mặt đường.
3. Tại sao khi đi dép đế bị mòn thì thường bị trơn
trượt và dễ ngã?
4. Tại sao dùng tay kéo một chiếc bàn nhưng bàn vẫn
đúng yên?

Nhiệm vụ học tập tại nhà:
+ Vào những ngày thời tiết nồm, nền nhà thường bị
trơn trượt. Em hãy tìm cách giải quyết vấn đề trên.
+ Hãy chụp ảnh, quay video minh chứng cho cách giải
quyết của em.
+ Báo cáo trước lớp tiết học sau.
+ Làm bài tập về nhà: phần bài tập trang 176 Sgk.