Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Nêu đặc điểm hình thức, chức năng của
câu phủ định? Cho ví dụ?

- Câu phủ định là câu có những từ phủ định:
không, chẳng, chả, chưa, không phải (là),
chẳng phải (là) đâu có phải (là), đâu có, ...
- Câu phủ định dùng để:
+ Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự
việc, tính chất, quan hệ nào đó (câu phủ định
miêu tả).
VD : Hôm nay tôi không đi học.
+ Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu
phủ định bác bỏ).
VD : Không phải ! Hôm đó tôi đi học.

TIẾT 106 HÀNH ĐỘNG NÓI

I. Hành động nói là gì?

1.Xét ví dụ SGK trang/62

•Đọc đoạn trích sau:
Mẹ con Lý Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn oan
của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít. Khi Thạch
Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng mới hoàn hồn.
Nhưng Lý Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói :
Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không khỏi bị
tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi. Có
chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lý
Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
(Thạch Sanh)

1.Xét ví dụ SGK trang/62
? Lí Thông nói với Thạch Sanh nhằm mục đích chính là gì ?
+ Mục đích: Đẩy TS đi, để lại con chằn tinh cho mình hưởng lợi.
? Câu nào thể hiện rõ nhất mục đích ấy ?
+ Câu thể hiện rõ nhất mục đích: ''Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn
ngay đi''.
? Lí Thông có đạt được mục đích của mình không ?? Chi tiết nào nói lên điều đó ?
+ Có, vì nghe Lí Thông nói, Thạch Sanh vội vàng từ giã mẹ con Lí Thông ra đi.
  ? Lí Thông đã thực hiện mục đích của mình bằng phương tiện gì ?
+ Phương tiện Lời nói:''Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay đi''
Lời nói của Lí Thông là một hành động vì nó có tính mục đích. Vậy hành động thực
hiện có tính mục đích được thể hiện bằng lời nói người ta gọi là hành động nói.

2- Ghi nhớ: SGK T 62
Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời
nói nhằm mục đích nhất định.

II.Một số kiểu hành động nói thường gặp:
1- Tìm hiểu ví dụ:
a- Ví dụ 1:

Mẹ con Lý Thông đang ngủ, bỗng nghe tiếng gọi cửa. Ngỡ là hồn
oan của Thạch Sanh hiện về, mẹ con hắn hoảng sợ, van lạy rối rít.
Khi Thạch Sanh vào nhà kể cho nghe chuyện giết chằn tinh, chúng
mới hoàn hồn. Nhưng Lý Thông bỗng nảy ra kế khác. Hắn nói :
-Con trăn ấy là của vua nuôi đã lâu. Nay em giết nó, tất không
khỏi bị tội chết. Thôi, bây giờ nhân trời chưa sáng em hãy trốn ngay
đi. Có chuyện gì để anh ở nhà lo liệu.
Thạch Sanh lại thật thà tin ngay. Chàng vội vã từ giã mẹ con Lý
Thông, trở về túp lều cũ dưới gốc đa, kiếm củi nuôi thân.
Câu
Câu 1: Con trăn….lâu.
Câu 2: Nay em… chết.
Câu 3: Thôi…đi
Câu 4: Có chuyện…liệu

Mục đích- HĐN
Trình bày
Đe dọa
Điều khiển
Hứa hẹn

b- Ví dụ 2 -T63: Chỉ ra hành động nói, cho biết mục đích của mỗi hành động

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng
giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị Thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ
khoai vào rổ và òa lên khóc.
[…] Chừng như lúc nãy thấy bắt cả chó lớn, chó con, cái Tí vẫn
tưởng những con vật ấy sẽ đi thế mạng cho mình, cho nên nó đã vững
dạ ngồi im. Bây giờ nghe mẹ nó giục phải đi, nó lại nhếch nhác, mếu
khóc:
-U nhất định bán con đấy ư ? U không cho con ở nhà nữa ư ? Khốn
nạn thân con thế này ! Trời ơi !..

( Ngô Tất Tố, tắt đèn)

LỜI NÓI

MỤC ĐÍCH NÓI

• Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?

Hỏi , bộc lộ cảm xúc

• Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài .

Thông báo ( báo tin )

•U

nhất định bán con đấy ư ?
• U không cho con ở nhà nữa ư ?

Hỏi, bộc lộ cảm xúc

• Khốn nạn thân con thế này ! Trời ơi !...

Cảm thán(bộc lộ
cảm xúc

Hỏi, bộc lộ cảm xúc

• 2- Kết luận:
• Hành động nói thường gặp gồm có:
• + Hành động hỏi
• + Hành động trình bày
• + Hành động điều khiển
• + Hành động hứa hẹn.
• + Hành động bộc lộ cảm xúc.
• * Ghi nhớ 2: SGK-Tr. 63.

2. Ghi nhớ 2 SGK/ Trang 63
NgƯ­êi ta dùa theo môc ®Ých cña hµnh ®éng nãi mµ
®Æt tªn cho nã. Nh÷ng kiÓu hµnh ®éng nãi thƯ­êng gÆp
lµ hái, tr×nh bµy (b¸o tin, kÓ, t¶, nªu ý kiÕn , dù
®o¸n,...), ®iÒu khiÓn (cÇu khiÕn, ®e däa, th¸ch thøc,...),
høa hÑn, béc lé c¶m xóc.

? Với mỗi kiểu hành động nói, hãy đặt một ví dụ ?
- Một đêm nọ Thận thả lưới ở suối vắng như thường lệ -> h/đ kể.
- Bà đỡ Trần là người huyện Đông Triều-> h/đ giới thiệu.
-Con nhà người ta 7,8 tuổi đã đi ở chăn bò. Còn mày chẳng được
tích sự gì?-> h/đ Than phiền.
- Đứa nào lấy được bưởi lên tao sẽ thưởng -> h/đ thách đố.
- Hãy vẽ ngay cho ta một chiếc thuyền- > h/đ y/cầu, ra lệnh
-Thế thì phải giục anh ấy ăn mau đi k nữa người ta sắp vào rồi đấy.
-> h/đ khuyên bảo
- Hức! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ -> h/đ mắng mỏ.
- Cháu cảm ơn ông! Cảm ơn ông! -> h/đ cảm ơn.
=> Các h/đ nói trg thực tế vô cùng đa dạng và phong phú.

III- LUYỆN TẬP
1. Bài tập1
Trần Quốc Tuấn viết Hịch tướng Sĩ nhằm mục đích gì?Hãy xác định mục đích
của hành động nói thể hiện ở một câu trong bài hịch và vai trò của câu ấy đối với
việc thực hiện mục đích chung.
LÀM BÀI
- Viết bài “ Hịch tướng sĩ” nhằm mục đích khích lệ tướng sĩ học tập
“Binh thư yếu lược và lòng yêu nước của tướng sĩ”.

- “ Nay ta bảo thật các ngươi…làm rữa thịt Vân Nam Vương ở Cảo Nhai”.

- Khích lệ lòng yêu nước của tướng sĩ trong việc bảo vệ đất nước.

Bài tập 2- T 63: Chỉ ra các hành động nói và mục
đích của mỗi hành động nói.

a. Tiếng chó sủa vang các xóm.
Bà lão láng giềng lại lật đật chạy sang:
- Bác trai đã khá rồi chứ ?
- Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng xem ý hãy còn lề
bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
- Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn. Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ
vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như
thế nếu lại phải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.
- Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà
cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì.
- Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo
vào rồi đấy !
Rồi bà lão lật đật trở về với vẻ mặt băn khoăn.
Ngô Tất Tố - Tắt đèn )

(1) Bác trai đã khá rồi chứ ?
=> Hỏi

(2) Cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường. Nhưng
xem ý hãy còn lề bề lệt bệt chừng như vẫn mỏi mệt lắm.
=> Cảm ơn, trình bày

(3) Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn.
=> Cầu khiến ( khuyên bảo )

(4) Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào thúc sưu, không có, họ lại
đánh trói thì khổ. Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải một trận
đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn.

=> Trình bày ( dự đoán tình hình )
(5) Vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ. Nhưng để cháo nguội, cháu
cho nhà cháu ăn lấy vài húp cái đã. Nhịn suông từ sáng hôm qua
tới giờ còn gì.

=> Trình bày.
(6) Thế thì phải giục anh ấy ăn mau lên đi, kẻo nữa người ta sắp
sửa kéo vào rồi đấy !

=> Điều khiển ( thúc giục, khuyên bảo )

b. “Lê Thận nâng gươm lên ngang
đầu nói với Lê Lợi:
- Đây là trời phó thác cho minh
công làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem
xương thịt của mình theo minh công,
cùng với thanh gươm thần này để báo
đền Tổ quốc!”
(Sự tích Hồ Gươm)

Hµnh ®éng nãi

Môc ®Ých

§©y lµ trêi cã ý...lµm viÖc lín.

Trình bày

Chóng t«i nguyÖn...tæ quèc!

Hứa hẹn

c.
H«m sau l·o H¹c sang nhµ. Võa thÊy t«i, l ·o b¸o ngay:
- CËu Vµng ®i ®êi råi, «ng gi¸o ¹!
- Cô b¸n råi ?
- B¸n råi ! Hä võa b¾t xong. ( ... )
- ThÕ nã cho b¾t µ ?
MÆt l·o ®ét nhiªn co róm l¹i. Nh÷ng vÕt nh¨n x« l¹i víi
nhau, Ðp cho n­íc m¾t ch¶y ra. C¸i ®Çu l·o ngoÑo vÒ mét
bªn vµ c¸i miÖng mãm mÐm cña l·o mÕu nh­con nÝt. L·o hu
hu khãc …
- Khèn n¹n ... ¤ng gi¸o ¬i ! ... Nã cã biÕt g× ®©u ! Nã thÊy t«i
gäi th× ch¹y ngay vÒ, vÉy ®u«i mõng. T«i cho nã ¨n c¬m.
Nã ®ang ¨n th× th»ng Môc nÊp trong nhµ, ngay ®»ng sau
nã, tãm lÊy hai c¼ng sau nã dèc ng­îc nã lªn.
(Nam Cao – L·o H¹c)

- Cậu Vàng đi đời rồi, ông giáo ạ !
- Cụ bán rồi ?
- Bán rồi !
Họ vừa bắt xong.
- Thế nó cho bắt à ?
- Khốn nạn...
Ông giáo ơi !
Nó có biết gì đâu!
Nó thấy tôi,….....mừng.

Trình bày (Báo tin)

Tôi cho nó ăn cơm.
Nó đang ăn thì thằng Mục nấp trong nhà,
…, dốc ngược nó lên.

Trình bày (Kể)

Hỏi
Trình bày (Xác nhận)
Trình bày (Báo tin)

Hỏi
Bộc Lộ Cảm Xúc
Bộc lộ cảm xúc(than thở)
Trình bày (Nhận định)

Trình bày (Tả)
Trình bày (Kể, tả)

C. HƯỚNG DẪN Về nhà
- Học bài, học thuộc ghi nhớ.
- Làm bài tập còn lại
-Soạn bài: “ Hành động nói ” Tiếp theo
- Soạn bài: ước Đại Việt ta.