Ngữ Văn 8 
CÂU PHỦ ĐỊNH

Ví dụ 1/ SGK 52
a) Nam đi Huế.
b) Nam không đi Huế.
c) Nam chưa đi Huế.
d) Nam chẳng đi Huế.

Ví dụ 1/ SGK 52
a) Nam đi Huế.

thông báo, xác nhận sự việc “Nam đi
Huế” có diễn ra.  Câu khẳng định.

b) Nam không đi Huế.
c) Nam chưa đi Huế.
d) Nam chẳng đi Huế.

thông báo, xác nhận không có
sự việc “Nam đi Huế” diễn ra.
Câu phủ định.

Ví dụ 2/ SGK 52
Thầy sờ vòi bảo:
- Tưởng con voi như thế nào, hóa ra nó sun sun như con
đỉa.
Thầy sờ ngà bảo:
- Không phải, nó chần chẫn như cái đòn càn.
Thầy sờ tai bảo:
- Đâu có! Nó bè bè như cái quạt thóc.
=> Câu phủ định bác bỏ

Ghi nhớ

• Câu phủ định là câu có những từ ngữ phủ định như:
không, chẳng, chả, chưa, không phải(là), chẳng
phải(là), đâu có phải(là), đâu(có),…
•  Câu phủ định dùng để:
  - Thông báo, xác nhận không có sự vật, sự việc, tính
chất, quan hệ nào đó (câu phủ định miêu tả).
  - Phản bác một ý kiến, một nhận định (câu phủ định
bác bỏ).

Trong các câu sau đây câu nào là câu phủ định miêu tả,
câu nào câu phủ định bác bỏ? Vì sao?
a. Tất cả quan chức nhà nước vào buổi sáng ngày khai
trường đều chia nhau đến dự lễ khai giảng ở khắp các
trường học lớn nhỏ. Bằng hành động đó, họ muốn cam
kết rằng, không có ưu tiên nào lớn hơn ưu tiên giáo dục
thế hệ trẻ cho tương lai.
( Theo Lí Lan, Cổng trường mở ra)
b.Tôi an ủi Lão:
- Cụ cứ tưởng thế đấy chứ nó chả hiểu gì đâu!

Vả lại ai
nuôi chó mà chả bán hay giết thịt! Ta giết nó chính là ta
hóa kiếp cho nó đấy, hóa kiếp để cho nó làm kiếp khác.

Câu a, ý phủ định thứ hai trong phần
b là câu phủ định miêu tả.
  Câu b: Là câu ông giáo dùng để phản
bác lại suy nghĩ của Lão Hạc “Cái
giống nó cũng khôn! Nó cứ im như
nó trách tôi ...” -> là câu phủ định
bác bỏ.

Bài tập 2.
a. Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường,
song không phải là không có ý nghĩa.
( Hoài Thanh, Ý nghĩa văn chương )

c. Từng qua thời thơ ấu ở Hà Nội, ai chẳng có một lần
nghển cổ nhìn lên tán lá cao vút mà ngắm nghía một cách
ước ao chùm sấu non xanh hay thích thú chia nhau nhấm
nháp món sấu dầm bán trước cổng trường.

( Tạ Việt Anh, Cây sấu Hà Nội )

Cả 2 câu trên đều là câu phủ định. Nhưng không có
ý nghĩa phủ định.
Vì: a. “không phải là không” = có (khẳng định)
c. “ai chẳng” = ai cũng (khẳng định)

a. Câu chuyện có lẽ chỉ là
a. Câu chuyện có lẽ chỉ là một
một câu chuyện hoang
câu chuyện hoang đường, song
đường, song không phải có ý nghĩa.
là không có ý nghĩa.
c. Từng qua thời thơ ấu ở Hà c. Từng qua thời thơ ấu ở Hà
Nội, ai chẳng có một lần Nội, ai cũng có một lần nghển
nghển cổ nhìn lên tán lá cổ nhìn lên tán lá cao vút mà
cao vút mà ngắm nghía ngắm nghía một cách ước ao
chùm sấu non xanh hay thích
một cách ước ao chùm
sấu non xanh hay thích thú chia nhau nhấm nháp món
sấu dầm bán trước cổng trường.
thú chia nhau nhấm
nháp món sấu dầm bán
trước cổng trường.
ÞNhững câu trong bài tập 2a,2c ý nghĩa khẳng định được
nhấn mạnh hơn những câu vừa đặt.

Bài tập 3.
Choắt không dậy được nữa, nằm thoi thóp.
( Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí )

- Nếu thay không bằng chưa thì câu viết lại là:
Choắt chưa dậy được, nằm thoi thóp.
- Ý nghĩa của câu cũng thay đổi:
+ không (dậy được) có nghĩa là vĩnh viễn không dậy được
(phủ định tuyệt đối).
+ chưa (dậy được) có nghĩa là sau đó có thể dậy được (phủ
định tương đối).
- Câu văn của Tô Hoài thích hợp với mạch của câu chuyện
hơn (Vì sau khi bị chị Cốc mổ, Choắt đã nằm thoi thóp không
bao giờ dậy nữa và chết).

Bài tập 4.
a) Đẹp gì mà đẹp!

Không đẹp tí nào!

b) Làm gì có chuyện đó!

Không thể có chuyện đó được!

-

Các câu trên không phải là câu phủ định.
- Những câu này dùng để bác bỏ một ý kiến (a), một
nhận định (b).

Bài tập 5.

- Không thể thay quên bằng không, chưa bằng chẳng được.
- Vì:

- quên có nghĩa vì căm thù giặc và tìm cách trả thù đến mức
không nghĩ đến, không để tâm đến những nhu cầu thiết
yếu hằng ngày.
- không có ý phủ định tuyệt đối, có vẻ nói quá nhưng lại
giảm sức thuyết phục.
- chưa có hàm ý là hiện tại thì chưa nhưng sẽ có lúc làm được
việc xả thịt lột da quân thù.
- chẳng có ý là không khi nào có thể làm được việc đó, thể
hiện sự bất lực  sai lạc với chủ đề của đoạn văn và văn bản.