Nội dung bài
học
Một số kiểu hành
Khái niệm
Các cách thực hiện
hành động nói động nói thường gặp
hành động nói

Tiết
100

HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)

I- CÁCH THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI
1. Tìm hiểu ví dụ: sgk – trang 70
(?) Xét về mục đích nói, các câu sau thuộc kiểu câu gì?
Xác định mục đích nói cụ thể của từng câu?
(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi được trưng
bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có khi
cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm
cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là
phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần
yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu
nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

2. Nhận xét:

(1) Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý. (2) Có khi
được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. (3) Nhưng cũng có
khi cất giấu kín đáo trong rương, trong hòm. (4) Bổn phận của chúng ta là làm cho
những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày. (5) Nghĩa là phải ra sức giải
thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi
người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta)

Mục đích nói

Cách thực hiện
hành động nói

Trình bày

Trực tiếp
Trực tiếp

Câu 3 Trần thuật
Câu 4 Trần thuật

Trình bày
Trình bày

Trực tiếp

Yêu cầu

Gián tiếp

Câu 5 Trần thuật

Yêu cầu

Gián tiếp

Kiểu câu
Câu 1 Trần thuật
Câu 2 Trần thuật

Tiết
100

HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)

I- CÁCH THỰC HIỆN HÀNH ĐỘNG NÓI
3. Ghi nhớ
Mỗi hành động nói có thể được thực
hiện bằng kiểu câu có chức năng chính
phù hợp với hành động đó (cách dùng
trực tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách
dùng gián tiếp).

HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)

Tiết
101

(?) Lập bảng trình bày quan hệ giữa các kiểu câu nghi vấn, cầu
khiến, cảm thán, trần thuật với những kiểu hành động nói mà
em biết
Kiểu
câu

Kiểu hành
động nói

Hỏi

Trình bày
Điều khiển
Hứa hẹn
Bộc lộ cảm xúc

Nghi vấn Cầu khiến Cảm thán Trần thuật

+
-

+
+

+
-

Tiết
101

HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)

II- LUYỆN TẬP

* Bài tập 1: Hành động nói sau được dùng theo cách trực tiếp
hay gián tiếp. Hãy nêu rõ tác dụng của cách dùng này?

“ Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn
dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu
thanh niên và nhi đồng ….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)

“ Cuối cùng, tôi để lại muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn
Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng ….”
(Di chúc – Hồ Chí Minh)

- Cách dùng gián tiếp (dùng câu trần thuật để thực hiện
mục đích bộc lộ cảm xúc)
- Tác dụng:
+ Lời di chúc được bộc bạch như những lời tâm sự của
Bác với mọi người
+ Giúp ta cảm nhận được tấm lòng yêu nước thương
dân hết mực, đặc biệt tình yêu thương của Bác dành
cho các cháu thiếu niên nhi đồng.

Tiết
101

HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)

* Bài tập 3 (sgk): Tìm các câu có mục đích cầu khiến
DẾ CHOẮT
- Song anh có cho phép em mới
dám nói...
- Anh đã nghĩ thương em như
thế hay là anh đào giúp cho em
một cái ngách sang bên nhà
anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có
đứa nào đến bắt nạt thì em
chạy sang...
Yếu đuối => Lời nói nhã nhặn,
mềm mỏng, khiêm tốn

DẾ MÈN
- Được, chú mình cứ nói thẳng
thừng ra nào.
-Thôi, im cái điệu hát mưa dầm
sùi sụt ấy đi.
Ỷ thế => Giọng điệu ra lệnh,
ngạo mạn, hách dịch.

Tiết
101

HÀNH ĐỘNG NÓI (Tiếp theo)
Cầu khiến, đe dọa, thách thức

Báo tin, kể, tả, nêu ý
kiến, dự đoán

Trì
n

Hỏi

HÀNH
ĐỘNG NÓI

hb
ày

Bộc lộ
cảm xúc

m
ẹn
ả
c
h
lộ
a
c
ứ
ộ
B
H
xúc

Các kiểu hành động nói thường gặp
Trực tiếp

Cách thực hiện
Khái niệm

Gián tiếp

Là hành động được thực hiện bằng
lời nói nhằm mục đích nhất định

TÌNH HUỐNG
Ba người bạn A, B, C ngồi cạnh nhau trong một quán
phở. Có một lọ gia vị đang được đặt ở vị trí giữa B và C.
A hỏi B: - Mày có thấy hôm nay phở nấu nhạt không?
B gật đầu rồi cúi xuống ăn tiếp.
A nói với B: - Mày lấy cho tao lọ gia vị!
B đá: - Tự đi mà lấy.
A nghĩ một hồi, quay sang nói với C: - C ơi, cậu có thể
lấy giúp tớ lọ gia vị được không?
C vui vẻ đưa lọ gia vị cho A.

(?) Khi trả lời A bằng cách gật đầu thì có phải B đã thực hiện một
hành động nói không? Vì sao?
ÞCử chỉ gật đầu không phải là một hành động nói.
(?) Khi A nói B: “Mày lấy cho tao lọ gia vị!” thì hành động nói của A
với B có đạt hiệu quả giao tiếp không? Vì sao?
ÞA thực hiện hành động điều khiển bằng kiểu câu cầu khiến
(Cách dùng trực tiếp), không đạt được hiệu quả giao tiếp (B bất
hợp tác).
(?) Khi A nói với C: “C ơi, cậu có thể lấy giúp tớ lọ gia vị được
không?” thì A có đạt được mục đích giao tiếp không? Vì sao?
ÞA thực hiện hành động điều khiển với C bằng kiểu câu nghi vấn
(Cách dùng gián tiếp), đạt được hiệu quả giao tiếp (C vui vẻ đưa
lọ gia vị cho A)

LƯU Ý

1. Có nhiều cách để thực hiện mục đích nói, trong đó có cách
thực hiện bằng lời nói. Chỉ có cách thực hiện mục đích nói bằng
lời nói mới đươc gọi là hành động nói.
2. Hành động nói có đạt được hiệu quả hay không phụ thuộc
vào hai yếu tố:
- Người nghe có chịu “cộng tác” với người nói hay không.
- Người nghe có vốn hiểu biết và khả năng suy đoán để tiếp
nhận lời của người nói hay không.
3. Trong quá trình giao tiếp, cần xác định rõ đối tượng giao tiếp,
lựa chọn cách thực hiện hành động nói phù hợp nhằm đạt hiệu
quả cao nhất trong giao tiếp.

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP
- Nắm được Ghi nhớ, làm bài tập trong SGK.
- Viết một đoạn hội thoại 8-10 câu (chủ đề tự
chọn) trong đó có sử dụng các kiểu hành động
nói vừa học (chú thích rõ).
- Chuẩn bị bài: Viết đoạn văn trình bày luận
điểm