CHỦ ĐỀ 10
NĂNG LƯỢNG VÀ CUỘC SỐNG
BÀI 41: NĂNG LƯỢNG

Hằng ngày, em thường thực hiện rất nhiều các
hoạt động như: Kéo đẩy đồ vật, đi bộ, đi xe đạp,…
Tất cả các hoạt động này đều cần có năng lượng. Mặt
khác, khi thực hiện các hoạt động đó em đã tác dụng
lực lên các vật. Vậy, giữa năng lượng và lực tác dụng
lên các vật có liên hệ với nhau như thế nào?
TL: Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác
dụng lực.

1. CÁC DẠNG NĂNG LƯỢNG.
a. Tìm hiểu một số dạng năng lượng.

Hoạt động nào có năng lượng?
Quan sát các bức ảnh ghi lại các hoạt động trong đời sống hằng
ngày, theo em hoạt động nào cần có năng lượng?
(hình ảnh ở trang sau)

1. Chạy bộ

4. Ấm nước đang sôi

2. Chơi cầu trượt

5. Điện mặt trời

3. Bóng điện sáng

6. Nước chảy

Động năng

Nhiệt năng
NĂNG LƯỢNG

Năng lượng
ánh sáng

Thế năng
hấp dẫn

Điện năng

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Chia lớp thành 8 nhóm và tìm hiểu các nội dung trong 5 phút:
Nhóm 1: Động năng
Nhóm 2: Hóa năng
Nhóm 3: Thế năng hấp dẫn
Nhóm 4: Điện năng
Nhóm 5: Thế năng đàn hồi
Nhóm 6: Nhiệt năng
Nhóm 7: Quang năng
Nhóm 8: Quang năng
Trả lời các câu hỏi:
1. Năng lượng nhóm bạn đang tìm hiểu có được khi nào?
2. Lấy ví dụ về dạng năng lượng đó.

BÁO CÁO HOẠT ĐỘNG NHÓM
a. Động năng
Động năng là năng lượng có được khi vật chuyển
động
Ví dụ: Xe đạp đang chạy, máy bay đang bay, con
chim bay,...

b. Thế năng hấp dẫn
Thế năng hấp dẫn là năng lượng có được khi vật ở
trên cao so với mặt đất.
Ví dụ: Quả bóng bay, bóng đèn trên trần nhà, nhảy
dù,....

c. Thế năng đàn hồi
Thế năng đàn hồi là năng lượng có được khi vật bị
biến dạng
Ví dụ: Nệm bị lún, dây thun bị kéo dãn, bắn
cung,...

d. Quang năng
Quang năng là năng lượng có được khi vật phát ra
ánh sáng
Ví dụ: Bóng đèn đang sáng, đom đóm, mặt trời ban
ngày,...

e. Nhiệt năng
Nhiệt năng là năng lượng có được khi vật nóng
lên.
Ví dụ: Nước nóng, nấu cơm, bóng đèn nóng lên,...

f. Điện năng
Điện năng là năng lượng có được khi vật tạo ra
dòng điện
Ví dụ: nhà máy thủy điện, điện gió, Ăc-quy,...

g. Hóa năng
Hóa năng là năng lượng do quá trình biến đổi hóa
học tạo ra.
Ví dụ: Pin, thực phẩm, xăng dầu,...

?1. Hãy nêu các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày của em
có sử dụng các dạng năng lượng như động năng, quang năng,
nhiệt năng, điện năng, hóa năng.
TL: - Động năng: các phương tiện giao thông chạy trên
đường, con chim đang bay, …
- Quang năng: Ngọn lửa phát ra ánh sáng, mặt trời phát ra
ánh sáng, bóng đèn, …
- Nhiệt năng: bàn là là quần áo, máy sưởi,…
- Điện năng: trạm phát điện gió, thủy điện,…
- Hóa năng: than - phản ứng cháy chuyển hóa năng lượng
hóa học thành ánh sáng và nhiệt...

Kể tên dạng năng lượng có liên quan đến hoạt động
được mô tả trong hình sau:
TL: Dạng năng lượng

có liên quan đến hoạt
động được mô tả ở
hình là động năng và
thế năng đàn hồi.

?3. Theo em, những dạng năng lượng nào trong quá trình khai
thác – sử dụng sẽ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường? Nêu
một số ví dụ.
TL: Những dạng năng lượng trong quá trình khai thác ảnh
hưởng đến môi trường là:
Năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ,
khí tự nhiên.
Ví dụ như: Sự cố tràn dầu khi vận chuyển trên biển, ô
nhiễm từ nhà máy nhiệt điện than, khí tự nhiên gây ra hiệu
ứng nhà kính do lượng cacbon đioxide sinh ra đã thải vào

b. Phân loại năng lượng

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Chia lớp thành 4 nhóm
Thời gian: 5 phút:
1. Tìm hiểu sách giáo khoa và thảo luận về các cách phân loại
năng lượng.
2.Vẽ sơ đồ tư duy về cách phân loại năng lượng vào giấy.

b. Phân loại năng lượng theo tiêu chí:
- Theo nguồn tạo ra năng lượng, được phân loại thành các dạng: cơ năng (động
năng, thế năng), nhiệt năng, điện năng, quang năng, hóa năng, năng lượng hạt
nhân, …
- Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng:
+ Năng lượng chuyển hóa toàn phần: là dạng năng lượng được sinh ra từ nhiên
liệu hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khí tự nhiên.
+ Năng lượng tái tạo: là dạng năng lượng như ánh sáng mặt trời, gió, thủy triều,
hạt nhân,…
- Theo mức độ ô nhiễm môi trường:
+ Năng lượng sạch: năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy
triều.
+ Năng lượng gây ô nhiễm môi trường: năng lượng hóa thạch.

 

Các dạng năng lượng

Nguồn tạo ra
năng lượng

Nguồn gốc của
vật chất

Sự ảnh hưởng
đến môi trường

Cơ năng, quang
- năng, nhiệt năng,
hóa năng, điện
năng,...

- Năng lượng
chuyển hóa toàn
phần: từ than đá,
dầu mỏ,..
- Năng lượng tái
tạo

Năng lượng sạch:
Mặt Trời, gió
- Năng lượng ô
nhiễm môi
trường: Năng
lượng hóa thạch

  
 

Thông thường trong khoa học người ta phân loại theo nguồn
gốc của năng lượng thì ta có các dạng năng lượng là: Cơ – nhiệt
– điện - quang - hóa năng. Trong đời sống ta luôn thấy sự biến
đổi và chuyển hóa giữa các dạng năng lượng này.
Ví dụ: Dòng điên chạy qua ấm nước làm ấm và nước nóng lên:
Điện năng  Nhiệt năng…
Cơ năng

Hóa năng
NĂNG
LƯỢNG

Quan năng

Nhiệt năng

Điện năng

II. Đặc trưng của năng lượng
* Tìm hiểu đặc trưng của năng lượng
- Mọi vật đều cần năng lượng để hoạt động. Sự hoạt
động (thay đổi chuyển động hoặc biến dạng của vật) có
được là do có tác dụng lực giữa các vật.
=> Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.

?4. Quan sát thí nghiệm trong hình 41.2, sau khi buông vật 1,
nó chuyển động xuống phía dưới và va chạm với vật 2, đẩy
vật 2 chuyển động. Hãy cho biết năng lượng ban đầu của vật 1
trong trường hợp nào lớn hơn? Vì sao? Lực do vật 1 tác dụng
lên vật 2 khi va chạm trong trường hợp nào lớn hơn?

TL: Năng lượng ban đầu của vật 1 trong trường hợp a
lớn hơn vì ở trường hợp a, vật 1 ở trên cao hơn.
Lực do vật 1 tác dụng lên vật 2 khi va chạm trong
trường hợp a lớn hơn.

?5. Năng lượng gió có thể làm cây bị cong hoặc gãy. Năng
lượng gió càng lớn thì tác dụng lực lên cây càng lớn. Từ thảo
luận 4 và minh họa hình 41.3, em có nhận xét gì về mối liên hệ
giữa năng lượng của vật và khả năng tác dụng lực của nó?
TL: Mối liên hệ giữa năng lượng của vật và khả năng tác
dụng lực của nó là: Năng lượng của vật đặc trưng cho khả
năng tác dụng lực.

Trong hình 41.1c, khi lò xo bị nén nhiều hơn thì năng lượng
của nó sẽ tăng hay giảm? Lực lò xo tác dụng lên tay sẽ thay
đổi như thế nào?
TL: Khi lò xo bị nén nhiều
hơn thì năng lượng của nó sẽ
tăng. Lực lò xo tác dụng lên
tay thay đổi đó là khi càng
nén nhiều thì lực tác dụng
càng mạnh.

III. NHIÊN LIỆU VÀ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO
a. Tìm hiểu về nhiên liệu.
- Nhiên liệu là các vật liệu khi bị đốt cháy giải phóng năng
lượng dưới dạng nhiệt và ánh sáng. 
?6. Ở bài 12, các em đã biết một số nhiên liệu và tính chất
của chúng. Vậy khi bị đốt cháy, nhiên liệu giải phóng năng
lượng dưới dạng nào? Biểu hiện nào thể hiện các dạng năng
lượng đó?
TL - Khi bị đốt cháy, nhiên liệu giải phóng năng lượng dưới
dạng nhiệt năng và quang năng.
- Biểu hiện để nhận ra các dạng năng lượng đó là có nhiệt độ
cao và ánh sáng từ ngọn lửa phát ra.

Em hãy cho biết những ứng dụng trong đời sống khi đốt
cháy nhiên liệu.
Những ứng dụng trong đời sống khi đốt cháy nhiên liệu là:

- Phá băng bằng hỗn hợp nổ
chứa oxi lỏng

- Oxi lỏng dùng đốt nhiên liệu
tên lửa và tàu vũ trụ

- Cắt kim loại bằng
khí cháy axetylen

- Nung gốm sứ
bằng than, củi, gas

- Đốt cháy than,
củi, khí tự nhiên để
đun nấu, sưởi ấm

III. NHIÊN LIỆU VÀ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO
b. Tìm hiểu về năng lượng tái tạo.
- Năng lượng tái tạo là năng lượng từ những nguồn liên tục
được coi là vô hạn như Mặt Trời, gió, thủy triều, sóng, …
- Năng lượng tái tạo được sử dụng thay thế các nguồn nhiên
liệu truyền thống trong các lĩnh vực như: phát điện, đun nước
nóng, nhiên liệu động cơ và hệ thống điện độc lập  nông thôn.

?7. Các nhà máy điện ở hình 41.4 sử dụng năng lượng gì?
Nguồn cung cấp những năng lượng đó có đặc điểm gì
chung? Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng
thuộc dạng năng lượng nào?

?7. Các nhà máy điện ở hình 41.4 sử dụng năng lượng gì?
Nguồn cung cấp những năng lượng đó có đặc điểm gì
chung? Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng
thuộc dạng năng lượng nào?
TL. Các nhà máy điện ở trong hình sử dụng: Năng lượng từ
mặt trời (hình a), năng lượng từ nước (hình b), năng lượng
từ gió (hình c).
- Đặc điểm chung của những nguồn năng lượng đó là đều
là nguồn năng lượng tái tạo.
- Theo nguồn gốc vật chất của năng lượng, chúng thuộc
dạng năng lượng vô hạn.

Kể tên một số dạng năng lượng tái tạo mà em biết.
- Một số năng lượng tái tạo: năng lượng Mặt Trời, năng lượng thủy
triều, năng lượng gió, năng lượng sinh khối, năng lượng nước ...

Tấm pin năng lượng mặt trời

Trạm điện thủy triều Sihwa
Lake, Hàn Quốc

- Một số năng lượng tái tạo: năng lượng Mặt Trời, năng lượng thủy
triều, năng lượng gió, năng lượng sinh khối, năng lượng nước ...

Máy phát điện gió tại Gỗ là nguồn sinh
Ninh Thuận
khối điển hình

Bánh xe nước hay
guồng nước.

Khi bắn cung, mũi tên nhận được năng lượng và
bay đi. Mũi tên có năng lượng ở dạng nào?

TL. Khi bắn cung, mũi tên nhận được năng lượng
và bay đi. Mũi tên có năng lượng ở dạng thế năng
đàn hồi.

Bài tập 1 (Trang 182). Lấy ví dụ chứng tỏ năng lượng
đặc trưng cho khả năng tác dụng lực.
TL. Năng lượng gió càng lớn thì khả năng tác dụng
lực lên mọi vật càng lớn. Khi gió nhẹ thì cây chỉ lay
chuyển nhẹ, nhưng khi có bão lớn thì cây có thể bị
quật đổ.

Hãy nêu một số nhiên
liệu thường dùng và sự ảnh hưởng của việc
sử dụng các nhiên liệu đó đối với môi
trường.
Bài tập 2 (Trang 182).

TL. - Khí thiên nhiên dùng làm nhiên liệu trong công
nghiệp (lò gạch, lò gốm,…) khi đốt thải ra rất nhiều
khí cacbon dioxit gây hiệu ứng nhà kính.
- Dầu mỏ được vận chuyển bằng đường biển gây ra
sự cố tràn dầu ảnh hưởng đến môi trường biển.

Bài tập 3 (Trang 182). Hãy chọn tên dạng năng lượng ở
cột A phù hợp với tất cả các nguồn cung cấp ở cột B.
A: Dạng năng lượng

B: Nguồn cung cấp

1. Cơ năng

a) Đèn LED, Mặt Trăng, Mặt Trời

2. Nhiệt năng

b) Gas, pin, thực phẩm

3. Điện năng

c) Quả bóng đang lăn, lò xo dãn, tàu lượn trên cao

4. Quang năng

d) Lò sưởi, Mặt Trời, bếp gas

5. Hóa năng

e) Pin mặt trời, máy phát điện, tia sét

Bài tập 4 (Trang 182). Hoàn thành các thông tin bằng
cách đánh dấu vào cột phù hợp theo mẫu bảng sau:
Tái tạo

Chuyển hóa
toàn phần

Sạch

Ô nhiễm
môi trường

Năng lượng dầu mỏ

 

X 

 

X

Năng lượng mặt trời

 

X 

 

Năng lượng hạt nhân

X 
X

 

 

X

Năng lượng than đá

 

X 

 

X

Loại năng lượng

Hãy đánh giá về tiềm năng phát triển năng lượng tái
tạo ở Việt Nam:
TL: a) Sử dụng nhiên liệu đã và đang gây ô nhiễm môi trường
sống trầm trọng, thế giới đang đối mặt với việc phác thải khi
CO2 nghiêm trọng, biểu hiện ở hiện tượng nào?
b) Năng lượng dầu mỏ là nguồn năng lượng rất quan trọng
trong đời sống, em hãy phân tích ảnh hưởng đối với môi trường
sống của con người khi chúng ta khai thác và sử dụng nó.